الماتىدا “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى اياسىندا اكىمشىلىك قۇقىق دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى” اتتى دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما جونىندەگى كوميتەتى جانە “ادام قۇقىقتارى ءۇشىن” قوعامدىق قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن جيىندا كۇن تارتىبىنە قويىلعان وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە كەڭىنەن ءسوز بولدى.
قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى اياسىندا اكىمشىلىك قۇقىق دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەڭەيتىلگەن جيىنعا باس پروكۋراتۋرا, جوعارعى سوت, ادىلەت جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, حالىقارالىق, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, وي ءبولىستى. وندا نەگىزىنەن العاندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسى مەن اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە جاڭا ۇسىنىستار ەنگىزە وتىرىپ, كودەكستى ودان ءارى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالار جان-جاقتى تالقىلاندى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات دوناقوۆ جينالعاندار الدىندا ءسوز الىپ, اكىمشىلىك قۇقىق دامۋىنىڭ كەلەشەگى جانە ماڭىزى جونىندە ايتىپ بەردى. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسى مەن اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە ەنگىزىلگەن جاڭا ۇسىنىستار, ەڭ باستىسى ناقتىلىعىمەن ءارى تيىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنۋدە. ماسەلەن, مۇنىڭ ءوزى, ەڭ الدىمەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ قۇرىلىمىن ناقتى تۇردە انىقتاۋعا قاتىستى بولىپ وتىر. زاڭ جوباسىمەن اينالىسۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, زاڭعا ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار كوپشىلىك مۇددەسى مەن ماقساتىنا سايكەستەندىرىلە وتىرىپ جاسالىنعان. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى يگور روگوۆ ءوز سوزىندە “ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قۇقىق دامۋىنداعى جەتىستىكتەرىنە توقتالىپ, قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتا كوپتەگەن ەلدەرگە ۇلگى بولا الاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى ءىس-شارالار وعان تولىق كەپىل بولا الادى. باقىت بالعارينا, الماتى. كوكپەكتىدەگى بالاباقشا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كوكپەكتى اۋدانىندا جەتى ايدىڭ ىشىندە بەسىنشى رەت جۇمىس ساپارىمەن بولىپ, ءوزى تاپسىرىپ كەتكەن شارۋالاردىڭ قالاي اتقارىلىپ جاتقانىن كورىپ قايتتى. ءيا, اۋدان, قالا اكىمدەرىنەن تىنىشتىق كەتە باستاعان سىڭايلى, سەبەبى, ءوڭىر باسشىسى وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا بىرنەشە مارتە بولىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن العا باستىرۋ, جاڭادان جۇمىس ورىندارىن اشۋ, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى جونىندە قاداۋ-قاداۋ تاپسىرمالار بەردى. بۇل ورايدا, كوكپەكتى اۋدانىنىڭ اكىمى دۇيسەنعازى مۋسين از ۋاقىتتا ءبىراز شارۋالاردىڭ باسىن قايىرعان سىڭايلى. وبلىس اكىمى كوكپەكتىدەگى “شۋاقتى شۇعىلا” بالاباقشاسىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى. 120 ورىندىق بالاباقشا اسەم, بالدىرعاندارعا ءتالىم-تاربيە بەرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. وبلىس اكىمى قۇرىلىستى سالدىرعاندارعا العىسىن ايتىپ, بۇلدىرشىندەرگە سىيلىعىن تابىس ەتتى. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى. ينتەرنەت داتا ورتالىعى سىر ايماعىنىڭ تۇرعىندارى جىل باسىندا تاعى ءبىر قۋانىش قۇشاعىنا كەنەلىپ وتىر. ەلباسىنىڭ قازاقستاندا ينتەرنەت قىزمەتىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن مۇلتىكسىز ىسكە اسىرۋدى مۇرات تۇتقان وبلىستىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار ديرەكتسياسى ىقپالىمەن قىزىلوردا قالاسىندا “قازاقتەلەكوم” اق-تىڭ ينتەرنەت داتا ورتالىعى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان ورتالىقتىڭ اشىلۋ راسىمىنە “قازاقتەلەكوم” اق اقپاراتتىق جۇيەلەر ديرەكتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي ادامەنكو, وسى ديرەكتسيانىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ۆلاديسلاۆ گريگورەۆ, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءسابيت قوجامەتوۆ, “نۇر وتان” حدپ قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى نۇرلان قۇدايبەرگەنوۆ, قىزىلوردا وبلىستىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار ديرەكتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى سادىبەك بالتاباي ۇلى, تاعى باسقا زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىسىپ, ينتەرنەت داتا ورتالىعىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنىڭ كۋاسى بولدى. ينتەرنەت داتا ورتالىعى (يدو) قىزىلوردا وبلىستىق تەلەكوممۋنيكاتسيالار ديرەكتسياسىنىڭ باس عيماراتىندا قونىس تەپكەن. ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان “قازاقتەلەكوم” اق اقپاراتتىق جۇيەلەر ديرەكتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي ادامەنكو: – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن ەلىمىزدە ينتەرنەت قىزمەتى اياسىن كەڭەيتىپ, حالىققا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتۋدە قارىشتاي قادىمداپ كەلەدى. اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە ەلىمىزدە ينتەرنەت جەلىسىندەگى قىزمەتتى تۇتىنۋشىلار قاتارى 70 پايىزعا دەيىن ءوستى. مۇنداي ورتالىقتاردىڭ اشىلۋى بولاشاقتا ينتەرنەت جەلىسىندەگى قازاقستاندىق سەگمەنتتىڭ قالىپتاسۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزبەك. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ باسىنان باستاپ مۇنداي ينتەرنەت ورتالىقتار استانا مەن الماتى قالالارىندا جۇمىس ىستەي باستاسا, ەندى, مىنە, قىزىلوردا قالاسىندا كوپشىلىكتى قۋانىشقا كەنەلتىپ وتىر. اتالعان جوبا قىزىلوردالىقتارعا بارىنشا اقپاراتتىق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتىپ, دەرەكتەردىڭ ساقتالۋى مەن قورعالۋىن تولىق قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءى توقسانىندا ينتەرنەت داتا ورتالىعىن تاعى دا 9 وبلىس ورتالىعىندا اشۋ جوسپارلانعان. ال, كەلەشەكتە اتالعان ورتالىقتار ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى قالالارىندا ىسكە كىرىسپەك. ەندىگى ءسوز كەزەگىندە ينتەرنەت داتا ورتالىعىنىڭ تۇتىنۋشىلارعا كورسەتەر قىزمەتىنە ءسال-ءپال شەگىنىس جاسالىق. بۇل ورتالىق جەلىلىك كەشەن مەن ەسەپتەۋىش جابدىقتى جانە مامانداندىرىلعان باعدارلامالىق جوبالاردى قامتاماسىز ەتەدى. ينتەرنەت داتا ورتالىعى مالىمەتتەردى وڭدەۋدە جاڭا اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتىڭ اۋقىمدى سپەكترى ۇسىناتىن پارمەندى ورتالىق بولىپ تابىلادى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك ءجايت, ەلىمىزدەگى ءىرى كومپانيالار وزدەرىنىڭ كاسىپتەرىن دامىتۋ باعىتىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە قولدانۋ ۇستىندە. الايدا, جەكە اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىم اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدى تالاپ ەتەدى. سانامالاپ ايتار بولساق, اقپاراتتىق جۇيەلەر تۇجىرىمداماسىن وڭدەۋ, جوبا جاساۋ, جابدىقتاردى جوندەۋ جانە جەتكىزۋ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جانداندىرۋ, قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ, سونداي-اق قۇجاتتاردى جاساۋ اسا قاجەت بولادى. ال, ينتەرنەت داتا ورتالىعى تۇتىنۋشىلاردى جوعارىداعى تولعاقتى ماسەلەلەردەن ارىلتىپ, ولاردىڭ جەكە كاسىپتەرىنىڭ دامۋىنا بارىنشا ىقپال ەتەدى. سوندىقتان دا وسىناۋ ورتالىقتىڭ تۇجىرىمداماسى اسا ماڭىزدى بولىپ, ەلىمىزدىڭ جەر-جەرمەن ينتەرنەت جەلىسىنە شىعۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزبەك. ينتەرنەت ورتالىعى سونداي-اق, تاعى دا بىرقاتار قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنباق. سارالاپ ايتار بولساق, تەگىن ەلەكتروندى پوشتا قىزمەتى, ۆيرتۋالدى حوستينگ (سەرۆەر ورتالىعىنا تۇتىنۋشىلاردىڭ ۆەب-سايتتارىن ورنالاستىرۋ), تۇتىنۋشىلاردىڭ سەرۆەرىن ورنالاستىرۋ, سەرۆەر بەرۋ مەن جابدىقتاردى جالعا بەرۋ, مالىمەت ساقتاۋ, جۇيەلىك اكىمشىلىك, ۆيرتۋالدى وفيس جانە باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتپەك. سونىمەن, قىزىلوردا قالاسىندا ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ينتەرنەت داتا ورتالىعى اشىلىپ, ءوز تۇتىنۋشىلارىنا قىزمەتتەرىن كورسەتە باستادى. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.
