سەبەبى, وزىق تاجىريبەنى, سالىق جيناۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن قولدانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىندا قول جەتكەن تابىستار جايلى ىلە-شالا وبلىستىق گازەتتەردە جاريالانادى. ارتتا قالىپ قويعان اۋدان, قالالار كەلەسى توقساندا نەمەسە جىل قورىتىندىسى بويىنشا العا جىلجۋدىڭ تاسىلىنە كوشەدى. ال اتالمىش اۋداندا وتكەن جىلى كوپتەگەن ىستەر تىندىرىلعانى كوزگە ۇرىپ تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى كولەمى ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 42,6 پايىز ءوسىپ, ول 7 ميلليارد 839,4 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. بىلتىر 53,1 مىڭ توننا التىن ءدان قامباعا ءتۇسىپ, كۇنباعىس, كارتوپ, كوكونىستەن دە مول ءونىم جينالعان. ەت, ءسۇت, ءجۇن, جۇمىرتقا, بال ءوندىرۋ جوسپارى دا تولىعىمەن ورىندالعان. بۇگىنگى كۇنى اۋداندا 9 مال بورداقىلاۋ الاڭى, 12 قولدان ۇرىقتاندىرۋ قوسىنى, التى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. – التايدا قىس قاتتى. كونەكوز قاريالاردىڭ ءوزى مۇنداي ۇزاق, بوراندى-شاشىندى كۇندەردىڭ ايلاپ تۇرىپ العانىن ارەڭ ەسكە تۇسىرەدى. قىستىڭ قاتال بولاتىنى جايلى جۇلدىزشى نازاربەك قوجامسەيىتوۆ ەسكەرتكەن, ونىڭ ۇستىنە اۋا رايىن زەرتتەيتىن ماماندار دا دابىل قاققان. سوندىقتان دا التايدىڭ التى ايعا سوزىلاتىن قىسىنا مۇقيات ازىرلەندىك. قىستاماعا 213 مىڭ توننا ءشوپ, ونداعان توننا پىشەندەمە, سۇرلەم, سابان ازىرلەپ الدىق. ازىرگە مال شىعىنى ورىن العان جوق, امانشىلىق بولسا قىستان مال-جان امان شىعاتىن سياقتى, – دەپ اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين شارۋا بارىسىمەن تانىستىرا كەتتى. ق. داميتوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە 300 وقۋشى بار. ءبىلىم ورداسىنا كەلەر جىلى كۇردەلى جوندەۋ جاسالماق. بۇدان كەيىن ونوۆكا اۋىلدىق وكرۋگىنە بەت الدىق. ءبىزدى اۋىل اكىمى مەن جاقىندا عانا ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن “قۇرمەت” وردەنىمەن ماراپاتتالعان ا. ماتاسوۆ قارسى الدى. اناتولي پەتروۆيچتى بۇرىننان تانيتىنبىز. ول شارۋاعا مىعىم ازامات. وتكەن جىلى دا كۇنباعىس, استىقتان بىتىك ءونىم الىپتى. “اتتەڭ استىقتىڭ باعاسى مۇلدەم قۇلدىراپ كەتتى, بىراق وعان الاڭداپ وتىرعان جوقپىز. قامباعا قۇيىپ العان سوڭ الاڭداۋعا نەگىز جوق”, دەپ اعىنان جارىلدى قوجالىق يەسى. ا. ماتاسوۆتىڭ تاعى ءبىر ەرلىگىن ايتپاي كەتپەسكە بولماس. وتكەن جىلى وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ وبلىستىڭ بارلىق ىسكەر ازاماتتارىنا سوناۋ جىلدارى سۋ تەگىنگە العان بالالار باقشالارىن, كلۋبتار مەن مەكتەپتەردى تەگىن قايتارىپ بەرۋ جونىندە باستاما كوتەرگەن. ماتاسوۆ ەر ەكەن, ەكى قاباتتى بالاباقشانى جانە اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيىن تەگىن قايتارىپ بەردى. اۋدان اكىمى س. زاينۋلدين “بالدىرعان” دەگەن بالاباقشاعا ەرتىپ كەلدى. ازىرشە بۇل جەردە 25 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. جاقىندا تاعى 25 ورىندىق باقشا ىسكە قوسىلماق. ال مەكەمەنىڭ ەكىنشى جاعىندا اۋىلدىق پوشتا, شاشتاراز ورنالاسىپتى. ا. ماتاسوۆ قايتارىپ بەرگەن كلۋب ءۇيى دە جايناپ تۇر. وتكەن جىلى وعان قارجى ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. توپقايىڭ اۋىلىندا جاقىندا عانا “ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن” مەدالىمەن ماراپاتتالعان “توپقايىڭ” شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى توقتاسىن قاليبەكوۆتى جولىقتىردىق. توقاڭ بيىلعى قىستان قىسىلماي شىعاتىنىن, جەم-ءشوپتىڭ مول ەكەنىن ايتتى. جول-جونەكەي مايەمەر اۋىلىنا سوعا كەتتىك. مۇندا دا ءبىراز ىستەردىڭ اتقارىلعانى كورىنىپ تۇر. مەكتەپ, كلۋبقا كۇردەلى جوندەۋ جاسالعان. اۋىل كوشەلەرى قالىڭ قاردان تازارتىلعان. اۋداننىڭ بۇرىنعى ورتالىعى كاتونقاراعاي اۋىلىنا كەلدىك. وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن ەكى-ءۇش قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر القا-سالقا بولىپ, يەسىز بولعان سوڭ توزىپ-اق تۇرعان. ەندى سول ۇيلەرگە جان بىتە باستاعان سىڭايلى. اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ قارسى الدىنداعى ءۇش قاباتتى ءۇي الىستان كوز تارتادى. بۇرىنعى بانك مەكەمەسىن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى تەمىربەك يساباەۆ الىپ, جايناتىپ تۇرىپ جوندەپتى. بۇل مەكەمە ەندى پانتىمەن ەمدەيتىن شيپاجاي بولماق. – ىسكەر ازامات تەمىربەك قۇماربەك ۇلى مارالدىڭ ءمۇيىزىن توڭازىتقىشتا ساقتاپ وتىر. امانشىلىق بولسا, ەندى ءبىر جارتى ايدا شيپاجايدى حالىق يگىلىگىنە بەرمەك. پانتىنى قايناتىپ, ادامداردى ەمدەي باستاماق. تەمىربەك وتكەن جىلى كىندىك قانى تامعان توپقايىڭ اۋىلىندا ءبىر كوشەنى تەگىن اسفالتتاپ بەرگەن. باسقا دا قايىرىمدىلىق شارالارىنا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ تۇرادى, – دەدى اۋدان اكىمى. اۋداندىق اكىمدىكتىڭ ءۇشىنشى قاباتىنا كوتەرىلدىك. بۇل جەردە اۋداندىق “لۋچ”, “اراي” گازەتتەرىنىڭ تىلشىلەر قوسىنى ورنالاسىپتى. اۋداندىق گازەت رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى, بىرنەشە جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى, بەلگىلى قالامگەر جانىبەك قىزىر 60 جاسقا تولعاندا جەرلەستەرى قۇرمەت كورسەتىپ, “كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى” دەگەن اتاق بەرىپتى. ارىپتەسىمىزدى قۇتتىقتاپ شىعۋدىڭ رەتى كەلدى. اۋدان ءومىرىنىڭ ايناسى “اراي” گازەتىندە كەزىندە بەلگىلى قالامگەرلەر ورالحان بوكەي, ديداحمەت ءاشىمحان, قايىردى نازىرباەۆ سياقتى ازاماتتار قىزمەت ەتكەن. قاسيەتتى شاڭىراق اۋدان تىنىسىن جاقسى كورسەتىپ كەلە جاتىر. “جول كارتاسى” نە بەردى؟ وتكەن جىلى اۋدانعا “جول كارتاسى” بويىنشا مول قارجى بولىنبەگەنىمەن ۇقىپتى ۇنەمدەۋدىڭ ناتيجەسىندە ءبىراز ىستەر تىندىرىلىپتى. اتاپ ايتار بولساق, ءتورت الەۋمەتتىك جوبانى ورىنداۋعا 15 ميلليون 183 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. جاڭادان 150 جۇمىس ورنى اشىلعان. اتالمىش باعدارلاما اياسىندا ەكىنشى ترانشپەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 16 ميلليون 576 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, بۇل قاراجاتقا كىشى نارىن ورتا مەكتەبىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن كورىنەدى. – بيىل دا “جول كارتاسى” بويىنشا ءبىراز جوبالاردى قاراستىرىپ قويدىق. مەكتەپتەردى, بالاباقشالاردى كۇردەلى جوندەسەك دەگەن وي بار. كاتونقاراعايدا “قاراتاي” دەگەن ساياباقتا 300 ءتۇپ اعاش كوشەتىن وتىرعىزدىق. بۇل جەردە قاراتاي باباعا ءمۇسىن ورناتساق دەگەن نيەتتەمىز. ارينە, بۇل ءىستى ىسكەر ازاماتتار اتقارىپ جاتىر. اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى حالىققا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىقتى دا قاجەتتى قۇرالدارمەن جابدىقتادىق”, – دەپ اۋدان اكىمى س. زاينۋلدين اڭگىمەسىن جالعاستىردى. شالعايداعى اۋىلداردا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت ۇيلەرى بوي كوتەرگەن. سەننوە اۋىلىندا مەدپۋنكت پايدالانۋعا بەرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا دا 10 ميلليوننان استام قارجى بولىنگەن. ورەل, مايەمەر, اققاينار, شىڭعىستاي اۋىلدارىنداعى كلۋبتارعا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ال اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە 38 ميلليون تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپتى. ءبىز بولعان كەزدە بۇل جەردە جۇرتشىلىق دەمالاتىن بيليارد زالى اشىلدى. جاقىندا ءۇش ۇستەل تەننيسى قۇرىلىپ, مادەنيەت ءۇيى ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرماق. – “جول كارتاسى” بويىنشا بيىل 229 ميلليون 634 مىڭ تەڭگە بولىنبەك. دەمەك, كەم دەگەندە 322 ادام جۇمىسقا ورنالاسادى. ال بۇل قارجىعا جەتى اۋىلداعى يەسىز ەلەكتر جۇيەلەرىن اعىمداعى جوندەۋ, كوكتەرەك, سولونوۆكا, بەسۇي, اقسۋ اۋىلدارىنا كۇردەلى جوندەۋ, كىشى نارىن اۋىلىنداعى كلۋب, پەچي, بەلقاراعاي, اققاينار اۋىلدارىنداعى كلۋبتاردى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز. ورەل, نوۆوپولياكوۆكا اۋىلدارىنداعى, كاتونقاراعايداعى تورايعىروۆ, اۋدان ورتالىعىنداعى مير, ابىلاي حان كوشەلەرىن اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزۋ دە ويدا بار. باعانا ءوزىڭىز كورگەن “قاراتاي” مادەني-دەمالىس ساياباعىنا بىلتىر بەس ميلليون تەڭگە بولىنگەن, بيىل وعان 5 ميلليون 263 مىڭ تەڭگە بولسەك, جازدىڭ تامىلجىعان كۇنىندە تۇرعىندار يەلىگىنە بەرسەك, ورىندى بولار ەدى. جولداردى جوندەۋ دە ۇستىمىزدەگى جىلى جالعاسا بەرمەك. ۇلكەن نارىنداعى 16 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋ دە قاراستىرىلدى. الاكول كولىنىڭ جاعالاۋىنداعى بالالاردى ساۋىقتىرۋ لاگەرىنە دە قارجى بولەمىز, – دەپ اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايىرجان ءسادۋوۆ ءبىراز جايدان حاباردار ەتتى. تۋريزم دامي بەرمەك مىڭجىلدىق قاراعاي مەن سامىرسىن, بالقاراعاي تامىلجىعان, اسپانمەن تالاسقان مۇزارت تاۋلار قورشاعان, تابيعاتى عاجاپ بۇل ولكەدە ءتۋريزمدى دامىتۋ دا باستى نازاردا تۇرسا كەرەك. بەسىنشى ت ۇلىك مارال مەن بۇعىنىڭ ءمۇيىزىن قايناتىپ, ودان ءتۇرلى دارمەك الۋدان باسقا تاعى ءبىر بەرەكەلى ءىس بار. ول پانتىمەن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ دەمالىس ورىندارى. بۇل كۇندەرى اۋداندا پانتىمەن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋدىڭ 9 دەمالىس ورنى جۇمىس ىستەپ تۇر. وتكەن جىلى كاتونقاراعاي اۋىلىندا 20 ورىندىق “اققايىڭ” ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ تۋريستىك كەشەنى, اقمارال اۋىلىنىڭ ماڭىندا “كاتونقاراعاي” ساۋىقتىرۋ-تۋريستىك كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلىپ, وندا جۇزدەگەن ادام دەنساۋلىقتارىن تۇزەپ قايتتى. جالپى العاندا, ءتۋريزمنىڭ ادامدارعا تيگىزەتىن پايداسى مول. “راحمان قاينارى” شيپاجايىن قازىر كورشى مەملەكەتتەر دە جاقسى بىلەدى. جىل سايىن رەسەي مەن جاقىن شەتەلدەردەن تۋريستەر كەلىپ دەمالادى. توپقايىڭ اۋىلىنىڭ جانىندا “نۇربۇلاق” ساۋىقتىرۋ كەشەنى سالىنىپ جاتىر, ول بيىل ىسكە قوسىلماق. قايتاردا كاتونقاراعاي اۋىلىنداعى “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىمەن سالىنىپ جاتقان بەس بولىكتەن تۇراتىن ءۇش قاباتتى اۋرۋحانا قۇرىلىسىنا سوعا كەتتىك. قۇرىلىسشىلار نەگىزىنەن العاندا ارلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. امانشىلىق بولسا, جالپى قۇنى 1 ميلليارد 949 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 75 ورىندىق جاڭا جوباداعى كەشەن جىل اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونداي-اق, ورەل اۋىلىندا دا 829 ميلليون تەڭگەگە 320 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى بوي كوتەرۋدە. وتكەن جىلى كاتونقاراعاي اۋىلىندا بالاباقشا, مال سوياتىن قاساپحانا ىسكە قوسىلعان. قازىر ول ەل يگىلىگىنە قىزمەت جاساۋدا.
وڭداسىن ەلۋباي,
شىعىس قازاقستان وبلىسى, كاتونقاراعاي اۋدانى.
