جالپى, قانداي وقيعالار ورىن السا دا, قالاي دەگەندە دە جىلدىڭ جامانى بولمايدى. بەلگىلى ءبىر اۋىرتپالىق ارتار, قيىندىقتار تۋعىزار. بىراق... بىراق, ەلىڭ امان, ءجۇرتىڭ تىنىشتا, ىرگەڭ ءبۇتىن, زامان دۇرىستا ساۋ-سالامات كەلەسى ون ەكى ايعا وتكىزگەن جىلدى جامان دەۋگە اۋزىڭ بارا قويماس؟! بۇل “كوپپەن كورگەن ۇلى توي. جەكە باستىڭ قايعىسىنان ساقتاسىن” دەگەن تۇرعىداعى تۇسپالدى وي.
جۇردەك ۋاقىت جۇرىسىنەن جاڭىلمايدى. ويتكەنى, ول ادام بالاسىنىڭ پايىم-تىلەگىنە, سانا-سەزىمىنە ەش تاۋەلدى ەمەس. تابيعي جىلدامدىق ولشەمى بىرەۋلەردى الدىعا سۇيرەگەن ارىندى ارماننان دا, ەندى بىرەۋلەردىڭ ەتەگىنەن كەيىن تارتقان كەرەناۋ جالعاننان دا تىس. جاقسىلىق پەن جاماندىققا دا, قۋانىش پەن قايعىعا دا, جەتىستىك پەن كەمشىلىككە دە ورتاق. تىرشىلىك سونىسىمەن دە سارا, سونىسىمەن دە دارا. ال جاڭىلمايتىن زاڭدىلىعىنا كەلەتىن بولساق, كۇندى كۇنگە الماستىرىپ, قاپىسىز قايتالانىپ جاتادى. ءسويتىپ, ءاربىر 365 تاۋلىك شەگىندە ايدى اي ارقالاپ, جىلدى جىل جەتەلەپ... جۇيتكي بەرمەك, جۇيتكي بەرمەك. وسىندايدا قازاقتىڭ تاۋىپ ايتقىشتىعىنا تاڭ قالماسقا لاجىڭ جوق. “تۋعان اي – تۋرالعان ەت” دەگەن عوي. قالاي تاۋىپ ايتقان دەسەڭىزشى. مىنە, كەشە عانا ەسىگىمىزدى قاققان سيىر جىلىن شىعارىپ سالىپ, 2010 جىلدى قارسى الىپ وتىرمىز. سيىر جىلى ءسۇتتى ءھام قۇتتى جىل بولدى ما؟ بۇل, ەندى اركىمنىڭ پاتشا كوڭىلى پايىمدايتىن سۇراق. ماقتايتىن دا, داتتايتىن دا ادامداردىڭ تابىلارى ايدان انىق. الايدا ولاردىڭ ءوزى دە ەلدىك تۇرعىدان تارازىلانار اقيقاتپەن استاسا بەرمەسى انىق. جالپى, قانداي وقيعالار ورىن السا دا, قالاي دەگەندە دە جىلدىڭ جامانى بولمايدى. بەلگىلى ءبىر اۋىرتپالىق ارتار, قيىندىقتار تۋعىزار. بىراق... بىراق, ەلىڭ امان, ءجۇرتىڭ تىنىشتا, ىرگەڭ ءبۇتىن, زامان دۇرىستا ساۋ-سالامات كەلەسى ون ەكى ايعا وتكىزگەن جىلدى جامان دەۋگە اۋزىڭ بارا قويماس؟! بۇل “كوپپەن كورگەن ۇلى توي. جەكە باستىڭ قايعىسىنان ساقتاسىن” دەگەن تۇرعىداعى تۇسپالدى وي. ال تۇعىرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ, بوداندىق بۇيداسىن سىپىرىپ تاستاعان بوستاندىعىمىزدىڭ, اڭساۋمەن جەتكەن ازاتتىعىمىزدىڭ, ەل ەڭسەسىن كوتەرگەن ەركىندىگىمىزدىڭ, ۇلاعاتتى ۇلتتىق مۇددە مەن اسقاق رۋح تۇرعىسىنان كوز تاستاعاندا نەنى كورەر ەدىك؟ بوركىمىزدى اسپانعا اتقىزىپ, مەرەيىمىزدى تاسىتاتىن, جانارىمىزبەن جەر شۇقىتىپ, جىگەرىمىزدى جاسىتاتىن تۇستارىمىز قايسى؟ وركەنيەت ولكەسىندە قانداي عيمارات سالدىق, ۇزدىك ۇردىستەن وزىمىزگە عيبراتتى نە الدىق؟ كوسەگەمىز كوگەردى مە, وركەنىمىز ءوستى مە؟ ىرىسىمىز ارتتى ما, جوق, كەجەگەمىز كەيىن تارتتى ما؟ وسى تۇرعىداعى ويدىڭ ءبىر پاراسىن ورتاعا سالساق, ول بىلاي ءوربيتىن سياقتى: بۇگىندە الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى دەرلىك تانىعان, ىرگەلى مەملەكەتتەر تۇگەل ومىرشەڭدىگىن مويىنداعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاھاندىق ەكونوميكالىق جانە قارجى داعدارىسىنا قاراماستان قايىعىن قارا سۋعا قارسى ەستى. الەم قاۋىمداستىعىنىڭ بىرقاتار ەلدەرى تۇرالاپ جاتقاندا جەرلەستەرىمىز ءتورت اياعىنان تەڭ باسىپ, تايپالىپ كەتپەگەنىمەن, نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا قارقىنىن باسەڭدەتپەدى. داعدارىسقا قارسى شارالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان بولىنگەن 1 تريلليون 87,5 ميلليارد تەڭگە قاراجات “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى” اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى ىسكە قوسىلدى. ولاردىڭ نەگىزىنەن قارجى سەكتورىن, ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا, يننوۆاتسيالىق, يندۋستريالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك سالالاردى دامىتۋعا جۇمسالعانىن جالپاق جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا جۇزگە جۋىق ىرگەلى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقانىن, “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا مىڭداعان شاقىرىم جولداردىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, جۇزدەگەن مەكتەپ پەن اۋرۋحانالاردىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە 400 مىڭ ادامنىڭ جۇمىسپەن قامتىلعانىن, 90 مىڭ وتانداسىمىزدىڭ مەملەكەت ەسەبىنەن قوسالقى ماماندىقتار مەڭگەرگەنىن اۋىز تولتىرىپ ايتۋ ءلازىم. قازىردىڭ وزىندە “عاسىر قۇرىلىسى” دەگەن اتقا يە بولىپ ۇلگەرگەن “تۇركىمەنستان-وزبەكستان-قازاقستان-قىتاي” گاز قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇل تۋرالى “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ 90 جىلدىق تورقالى تويىنا جانە رەداكتسيا ۇجىمىنىڭ جاڭا عيماراتقا كوشۋىنە وراي “ارنا مەديا” حولدينگىنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى باسشىلارىنىڭ سۇراقتارىنا قايتارعان جاۋابىندا مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: “تۇركىستان-قىتاي گاز قۇبىرىن الايىق. بىرىنشىدەن, ءبىز ترانزيتتىك مەملەكەت رەتىندە اقشا الامىز. ەكىنشىدەن, ماي ايدايتىن ونداعان ستانسالاردا ءبىزدىڭ ازاماتتار جۇمىسقا تۇرادى. تراسسا بويىندا اۆتوموبيل جولى بولادى, ەلەكتر جەلىسى تارتىلادى. دەمەك, مۇندا ەلدى مەكەندەر پايدا بولادى. كاسپيدەن قىتايعا دەيىن مۇناي قۇبىرىن توسەۋ اياقتالادى. تەپلوۆوزدار جيناۋ ۇيىمداستىرىلدى. وسىنىڭ ءبارى دە – داعدارىس كەزىندە بولدى. الەمدە وسىنداي قۇرىلىسپەن اينالىسقان تاعى كىم بار ەكەن؟” مىنە, وسى سوزدەردىڭ ءوزى-اق كوپ جايدى اڭعارتىپ, ءبىراز ماسەلەنىڭ ءمانىن اشىپ بەرسە كەرەك. سيىر جىلى استىقتان دا مول ءونىم جينالدى. ءسويتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى دە ەرلىككە تەڭ ءىس تىندىردى. ساياسي سالاداعى جەتىستىكتەرىمىز دە كوز قۋانتىپ, كوڭىل تويدىرعانداي. “كارى قۇرلىق” – ەۋروپا قاۋىمداستىعى وركەندەۋدىڭ ورىنەن كورىنگەنىمىزدى مويىنداپ, ءوز تورىنەن ورىن بەردى. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىمىز, ءسوز جوق, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تەڭدەسسىز جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى دەگەنىمىز ءجون. تمد-نىڭ ءۇش ەلى اراسىندا كەدەن وداعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. مادەنيەتىمىز بەن ادەبيەتىمىز, جالپى وركەندى ونەرىمىز ءوز ورىنەن كورىندى. ۇلتتىق بولمىسىمىزدى بەينەلەۋگە تالپىنعان تىڭ تۋىندىلار, ساحنالىق قويىلىمدار, ساۋلەت سالاسىنىڭ ءساتتى شەشىمدەرى مەن ەل ەڭسەسىن كوتەرەر ەسكەرتكىشتەر ومىرگە كەلىپ جاتىر. “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى ماڭىزدى ءىس-شارالارىن ودان ءارى جالعاستىرۋدا. جاڭا مادەنيەت وشاقتارى بوي كوتەرىپ, كونەرگەندەرىنىڭ كوبى جوندەلدى. ال ادەبيەتىمىزدىڭ ابىزى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تۇڭعىش ەڭبەك ەرى اتانۋى, قازاق پوەزياسىنىڭ جىر جاۋھارى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ وتانىمىزدىڭ جوعارى ناگراداسىمەن قاتار, سلاۆيان ادەبيەتى قاۋىمداستىعىنىڭ س.ەسەنين اتىنداعى التىن مەدالىمەن ماراپاتتالۋى ءسوز قادىرىن ءبىلىپ, قۇرمەتتەيتىن, ءپاتۋالى سوزگە توقتاي الاتىن جۇرتىمىزدىڭ جۇلدىزىن جوعارىلاتا تۇسكەنى داۋسىز. سونداي-اق, جىر جامپوزى, ساڭلاق سازگەر, جەزتاڭداي ءانشى, “الاتاۋعا ەكسەڭ دە ... ” ەكى اينالىپ كەلمەيتىن كەنەن ازىرباەۆ, الەمدى انىمەن الديلەگەن بۇلب ۇلىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆا مەن سەزىمتال سۋرەتشى, قازاقتىڭ تۇڭعىش ديزاينەرى, سان قىرلى ساڭلاق گۇلفايرۋز يسمايلوۆانىڭ مەرەيتويلارىنا وراي حالقىنىڭ قۇرمەتى مەن قوشەمەتىنە بولەنۋى ۇلتىمىزدىڭ ونەرلى ورەندەرگە قاشاندا باي ەكەنىن, تىڭدارمان مەن كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالعان ارداقتارىمەن قاشاندا ساعىنا, قۋانا قاۋىشاتىنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ بەرگەندەي. ەندىگى ويدىڭ ءبىر پاراسى ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىنە كەلىپ تىرەلەدى. “جەرىمىزدە 130 ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلدەرى تۇرادى, 46 كونفەسسيا بار, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلعان” دەگەن ءسوز تىركەستەرىن ءجيى ەستيمىز, الايدا وسى سوزگە جەتە ءمان بەرمەيتىن سياقتىمىز. بۇل – ءبىزدىڭ تاريحي تاعدىرىمىز, ەندەشە, تىرلىگىمىز بەن بىرلىگىمىزدى نىعايتا تۇسەمىز دەسەك, بۇل باعىتتاردا دا اۋقىمدى ءىس اتقارۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. اتقارىپ تا جاتقانىمىز – قۋانتۋعا ءتيىس. تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعان تۇستا ەل حالقى سانىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى نەبارى 42 پايىز بولسا, بۇگىندە ول 65 پايىزدى قۇرايدى. وعان قالاي ماقتانباسقا؟! ەلدىڭ داڭقىن اسىرىپ, وركەندەۋ ءورىسىن پاش ەتەتىن, مەملەكەتتىڭ گيمنىن شىرقاتىپ, ۇلتتىق تۋىن جەلبىرەتۋ ارقىلى جەڭىستى جەتىستىگىن جاھان جۇرتىنا جاريالايتىن “بەيبىتشىلىك ەلشىسى” – سپورت سالاسىندا دا قوماقتى ۇلەستەرگە قول جەتكىزدىك. اسىرەسە الەكسەي ني شاكىرتتەرى, وڭتۇستىك كورەيادا وتكەن اۋىر اتلەتيكانىڭ الەمدىك چەمپيوناتىندا ايدى اسپانعا شىعارىپ, التىننان القا تاققان ءزۇلفيا چينشانلو, مايا مانەزا, ۆلاديمير سەدوۆ پەن سۆەتلانا پودوبەدوۆا وتان ابىرويىن ايتارلىقتاي اسقاقتاتا ءتۇستى. باسقا سپورتشىلارىمىز دا قازاقستان قورجىنىنا حال-قادەرىنشە ۇپاي سالدى. گوللانديادا وتكەن جاھان بىرىنشىلىگىندە ماكسيم راكوۆ ەڭ كۇشتى دزيۋدوشى اتانسا, فينليانديا جەرىندەگى جارىستا ناتاليا گۋروۆا جىلجىمالى نىسان اتۋدان الدىنا جان سالمادى. سۋ استى باعدارلاۋى بويىنشا ۆەنگريادا بولعان چەمپيوناتتا ليۋدميلا شۋميلوۆا مەن قۇربىلارى جاسىنداي جارقىلدادى. سونداي-اق بەلگرادتاعى دۇنيەجۇزى جازعى ۋنيۆەرسياداسىنداعى تاەكۆوندوشى گۇلنافيس ايتمۇحامەتوۆا مەن تايپەيدەگى (قحر) سپورتتىڭ وليمپيادالىق ەمەس تۇرلەرى بويىنشا الەم بىرىنشىلىگىندەگى كاراتەشى حاليد حاليدوۆتىڭ التىن مەدالدارى ۇزدىك كورسەتكىشتەردىڭ كورىنىسى ەدى. ال دەنيس ۋرۋبكو بولسا, دۇنيەدەگى 8 مىڭ مەترلىك 14 شىڭدى تۇگەل باعىندىرعان تۇڭعىش قازاقستاندىق اتانۋمەن قاتار, الەم مەن ازيا قۇرلىعىنىڭ ەڭ ابىرويلى ەكى اتاعىنا بىردەي يە بولدى. ءسوز جوق, قىسىلشاڭ شاقتاعى قۇتتى قادامدارىمىز از ەمەس. ايتسە دە, تىرلىگىمىز تەك تولايىم تابىستاردان تۇرادى دەي المايتىنىمىز دا اقيقات. “اتتەگەنايلار” دا كەزدەسپەي قالمايدى. وتكەن جىلى دا ولقى تۇستاردىڭ ورىن العانى جاسىرىن ەمەس. تەك جىل باسىندا ولاردى جەردەن جەتى قويان تاپقانداي, سانامالاپ جاتۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. ويتكەنى, ونداي كەلەڭسىزدىكتەرىمىزدى ەشكىم دە ق ۇلىقسىزدىعىنان نەمەسە ادەيى ىستەپ وتىرعان جوق. كوبىسى-اق قىسقا ءجىپتىڭ كۇرمەۋگە كەلمەيتىنىنىڭ كەسىرى. ونىڭ ۇستىنە, ولاردىڭ ءبارىن دەرلىك بيلىك تە, جۇرتشىلىق تا جاقسى ءبىلىپ وتىر. دەمەك, ول ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تابادى دەگەن سەنىمدى سەرىك ەتكەنىمىز ءجون. تابالدىرىعىمىزدان اتتاپ وتىرعان جاڭا – بارىس جىلىنان نە كۇتەمىز؟ البەتتە, اۋەلى ءۇمىت ارتامىز. ءارى ول ءۇمىتىمىز دە ۇكىلى. ويتكەنى, وتكەن جىلدىڭ وزىندە-اق جوسپارلانعان جاقسى ىستەرىمىز بار. سول جارقىن جەتىستىكتەر زاڭدى جالعاسىن تابۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, جانە ەڭ باستىسى – قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى. بۇل – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تولايىم دا تەڭدەسسىز تابىستارىنىڭ ءبىرى. سونداي-اق جىل ورتاسىنان باستاپ يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتەمىز. ودان سوڭ شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى... جاراتقان يەم جار بولىپ, ەشكىم كوپ كورمەسىن. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەكى ەلدىڭ ءبىرىنىڭ باسىنا قونا بەرمەيتىن باق. دەمەك, ەلىمىز جاڭا جىلدا ساۋلەلى ساتتەردەن ساۋلەت جينايتىن بولادى! ۇزاعىنان سۇيىندىرگەي! ۇكىمەت 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى قۇجاتىن ازىرلەپ وتىر. ول باعدارلاما وسى ارالىقتا قازاقستان ەكونوميكاسىن 50 پايىزعا ءوسىرۋ ماقساتىن كوزدەۋدە. 2010 جىلدان باستاپ سونىڭ العاشقى بەسجىلدىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسپەكپىز. جانە ۇستىمىزدەگى جىلى جاڭا 170 ءوندىرىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. جىل بارىسىندا تاعى ءبىر الىپ قۇرىلىس جوباسى – باتىس قازاقستانداعى بەينەۋدەن شىمكەنتكە دەيىن ءوزىمىزدىڭ, قازاقستاندىق گاز قۇبىرى ىسكە قوسىلاتىن بولادى. ال بۇل دەگەنىڭىز – ءوز حالقىمىزدى ارزان باعالى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەكىنشى جاعىنان ءارى العاشقىسىنان ماڭىزى مۇلدە كەم ەمەس – كورشىلەرىمىزگە گازعا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلامىز دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار, باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالماق. ەندەشە, ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى تاعىلىمدى تۇستاردىڭ ءبىرى – ۇلى جىبەك جولىنىڭ قايتا جاڭعىرىپ, تامىرىنا قان جۇگىرەتىن كۇندەر دە الىس ەمەس! 2010 جىلى جان-جاقتى اتالىپ وتەتىن كونستيتۋتسيامىزدىڭ 15 جىلدىعى مەن ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىق تورقالى تويلارى دا ەل مەرەيىن ەسەلەپ, تىڭ تابىستارعا تارتارى دا حاق. الايدا, ەڭبەك قانا ءبارىن دە جەڭبەك. مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىزدىڭ حاديسىندە: “اللا پەندەسىنىڭ تىلەگىن بەرەدى. تەك, سول تىلەگىنىڭ ورىندالۋىنا تالاپ قىلعاندارعا الدىمەن بەرەدى” دەگەنگە ساياتىن عيبرات تا بار. ءبىر ويدى ءبىر وي تۋدىرىپ, وسىندايدا مىنانداي ءتامسىل ەسكە تۇسەدى. باياعىدا داريانىڭ جاعاسىنداعى ءبىر اۋىلدى سەلى بار, تاسقىنى بار, كۇندىز-ءتۇنى تولاسسىز جاۋعان جاڭبىرى بار – ناعىز توپان سۋ جايلاپتى. اعىپ كەلە جاتىپ بۇتاققا ىلىككەن ءبىر بەيشارا اعاشتىڭ ۇشار باسىنا شىعىپ الىپ: – و, قۇدىرەتى كۇشتى قۇداي! ق ۇلىم دەسەڭ, قۇتقارا گور! – دەپ جالبارىنا باستايدى. ءبىر كەزدە قۇلاعىنا پەرىشتەنىڭ: – قورىقپا دا قاپالانبا. راحىمدى اللانىڭ قۇزىرىنا جەتتى, قۇتقارىپ الادى, – دەگەن ۇكىمدى ءۇنى ەستىلەدى. سودان كوڭىلى جايلانىپ, وتىرا بەرەدى. اۋدەم ۋاقىتتا قاسىنان قايىق وتەدى. قايىقتاعىلار: – اۋ, پالەنشە, كەل, ورىن بار, – دەيدى. سوندا الگى پاقىر: – جوق, جۇرە بەرىڭدەر. مەنى قۇدايدىڭ ءوزى قۇتقارادى, – دەپ ورنىنان قوزعالمايدى. ەندى ءبىرازدان سوڭ ەكىنشى قايىق وتەدى. ونداعىلار دا شاقىرادى. الايدا ول تاعى دا جاڭاعى جاۋابىن قايتالايدى. سۋدىڭ اعىسى كۇشەيىپ, دەڭگەيى كوتەرىلە تۇسەدى. سول تۇستا ءۇشىنشى قايىق وتەدى. قايىقتاعىلار قۇتقارماق بولىپ تاعى شاقىرادى. ول دا جاۋابىنان جاڭىلمايدى. سويتكەنشە, كەزەكتى قۋاتتى تولقىن الگى پاقىر وتىرعان اعاشتى تامىرىمەن قوسا ج ۇلىپ الىپ, جاپىراقشا جوڭكىلتە جونەلەدى. باتىپ بارا جاتىپ: – قۇدايدىڭ ءوزى قۇتقارام دەپ ەدى؟.. دەگەندى ويلاپ ۇلگەرىپتى. سوندا پەرىشتەنىڭ تالىپ جەتكەن ءۇنى ەستىلدى دەيدى: – اۋ, پارۋاردىگەر! حاق تاعالا ساعان ءبىر ەمەس, قۇتقارسىن دەپ ءۇش قايىق جىبەردى. ءوزىڭ قىرسىعىپ, اعاشتىڭ باسىندا وتىرىپ الدىڭ ەمەس پە؟ – دەگەن ەكەن دەيدى. بۇدان تۇيەتىن وي, ادام الدىمەن نيەت قىلۋى كەرەك. سوسىن سول نيەتىن جۇزەگە اسىرۋعا تالاپ قىلۋى كەرەك. سوندا عانا اللا تاعالا جار بولىپ, جاردەمدەسەدى. دايار اسقا تىك قاسىق بولىپ, “الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس” دەپ جاتا بەرۋگە بولمايدى. ءيا, كىرگەن بارىس جىلى. ال, بارىس دەگەن بەكزات اڭ ءبىزدىڭ وركەندەۋىمىزدىڭ بەينەلى بولمىسىنداي. ول تۋرالى “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا بىلاي دەلىنگەن: 2030 جىلعا قاراي قازاقستان ورتالىق ازيا بارىسىنا اينالادى جانە وزگە دامۋشى ەلدەر ءۇشىن ۇلگى بولادى دەپ سەنەمىن. ... جانۋارلار الەمىندە بارىستىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى دە بار. ول وزىنە ءتان تەكتىلىگىمەن, العىرلىعىمەن, جاسقانۋدى بىلمەيتىن باتىلدىعىمەن, ايلالىعىمەن دارالانادى. ول ەشكىمگە ءبىرىنشى بولىپ شابۋىل جاسامايدى ءارى تىكەلەي سوقتىعىستاردان بويىن تارتادى. راس, ەگەر ءوزىنىڭ ەركىندىگى مەن تۇراعىنا, ۇرپاعىنا قاتەر تونگەن جاعدايدا, ولاردى بۇلاردى باسىن تىگىپ, بويىنداعى بارىن سالىپ قورعايدى. ەندەشە, قازاقستاندىق بارىستىڭ بويىنا دامۋدىڭ الدىڭعى قاتارلى ۇزدىك دەڭگەيىنە ۇستەلگەن باتىستىڭ تالعامپازدىعى دا, شىعىستىڭ كەمەڭگەرلىگى مەن توزىمدىلىگى دە ءتان بولۋعا ءتيىس. ... قالاي دەگەندە دە قازاقتىڭ قۇلان تۇزىنە جاڭا جىل جارقىن جۇزىمەن اتتاپ كىردى. داستارقانىمىزعا ءدام تولدى, كەڭىستىگىمىزدە ءان قالىقتادى. ال, ول جىلدىڭ تاريحىمىزدا قانداي ەرەكشەلىگىمەن, قانشالىقتى تابىس – تارالعىسىمەن قالاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. تەك, “جىلاماعان بالاعا ەمشەك بەرمەيتىن” بەزبۇيرەكتەۋ كەزەڭدە “تاڭعى ءناسىپ تاڭىردەن” دەيتىن توقمەيىل تاۋبەشىلدىگىمىزگە تانتىلىك تانىتىپ وتىرا بەرۋگە بولمايتىنىن دا ۇمىتپايىق, اعايىن! قادىر الىمقۇلوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
الەم مويىنداعان دارا تۇلعا سۆەتلانا گايتوۆا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانىنداعى “ۇلاعات” اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى. ەلدىڭ نازارىن اۋدارعان ماقالالاردى ۇيعىر تىلىنە اۋدارىپ, كوشىرىپ باسۋ “ۇيعىر اۆازي” گازەتىنىڭ ءبىر جاقسى ءداستۇرى. “ەگەمەن قازاقستان” جاريالاعان “ازاماتتىڭ تىلەۋىن تىلەيىك, اعايىن!” اتتى سۇحباتتى دا ۇيعىر جۇرتشىلىعى ءوز انا تىلىندە وقي الدى. بۇكىل ەل قۇرمەتتەيتىن بايكەن ءاشىموۆ اقساقالدىڭ سول سۇحباتتا ايتقان ويلارى مەنىڭ دە قولىما قالام الدىرىپ وتىر. ءبىز, قازاقستاندىقتار, ءوزىمىزدى باقىتتىمىز دەپ ايتۋعا قۇقىمىز بار. سەبەبى, سان عاسىرلار بويى ەلى مەن جەرىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسىپ, ۇرپاقتارىنا امانات ەتىپ قالدىرعان قاسيەتتى قازاق توپىراعىندا تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ كەلەمىز. تۇركى جۇرتىنا ءتان اسان قايعى جەلماياسىنا ءمىنىپ جۇرتىنا ءجاننات جەر ىزدەگەنى جايلى اڭىز بارشاعا بەلگىلى. سول جەرۇيىق قازاق دالاسىنان تابىلسا, بۇگىن بىزدەر, قازاقستاندى مەكەندەيتىن بارشا ۇلت وكىلدەرى وسى كيەلى جەردىڭ بەل بالاسى ەكەندىگىمىزدى ەرەكشە ماقتانىشپەن ايتا الامىز. وتان دەگەن – ۇلى ءسوز. ول مەنىڭ پىكىرىمشە, ورتاق اۋماقپەن, شەكارامەن, بولماسا قانداي دا ءبىر زاڭ جيىنتىعىمەن عانا ولشەنبەيدى. وتان – رۋحتىڭ بىرلىگى, نيەت پەن ماقساتتىڭ تۇعىرى. دەمەك, مۇددەمىز ءبىر بولسا, وتان الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىز دە ءبىر ۇعىمدا ءتۇيىسىپ, العا جىلجۋدىڭ, بىرلەسە كۇرەس جۇرگىزۋدىڭ باستى شارتى – ەلجاندىلىق دەگەن قاسيەتتىڭ بەرىكتىگىنە اكەلەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريا ەتكەن كەزدەن بەرى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى فورۋمىندا بۇل دوستىقتىڭ عاسىرلار بويى جينالعان تاجىريبەسىنىڭ نەگىزىندە قالىپتاسقانىن اتاپ ايتقان ەدى. الەمدەگى تاريحي جاعدايلارعا بايلانىستى قونىس اۋدارعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءبىرى تىرشىلىك جاساۋ ءۇشىن كەلسە, ءبىرى زورلىقشىل بيلىكتىڭ زوبالاڭىنا ءتۇسىپ, جەر اۋدارىلىپ, تۋعان جەرىنەن ەرىكسىز ءتۇن قاتىپ كوشكەندەر. دەگەنمەن, قازاق حالقى ولاردىڭ بارلىعىن جاتسىنباي, جاماندىق جاساماي, تەڭ قۇقىلى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي تۋعىزدى, جوعىن تۇگەندەپ, بارىمەن ءبولىستى. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا كسرو قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان تۇستا كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءبىرىنشى كەزەككە ءوز ۇلتىنىڭ مۇددەسىن قويدى. تاۋەلسىز قازاقستان العاشقى قادامدارىن مۇنداي ورەسكەل ارەكەتتەرمەن ەمەس, قايتا قازاق جەرىن مەكەندەيتىن بارلىق ۇلتتاردىڭ الاڭسىز, ءوز مۇمكىندىكتەرىنە ساي ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتۋىنە جاعداي جاساۋدان باستادى. ءسويتىپ, دۇنيە جۇزىندە بالاماسى جوق قوعامدىق ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دۇنيەگە كەلدى. ەلىمىزدە ۇلتتىق مەكتەپتەر اشىلدى, تەاترلار وركەن جايدى, گازەتتەر شىعا باستادى. ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىندا قازاق جەرىن مەكەندەيتىن بارشا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تەڭ قۇقىقتىعى جاريالانىپ, بۇلجىتپاستان ورىندالۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ: ء“وز جەرىندە, ءوز ەلىندە ءجۇرىپ قازاقتاي زارداپ شەككەن ەشقانداي حالىق جوق”, دەپ ايتقانى ەسىمدە قالىپتى. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, ءارىسىن ايتپاعاندا, سوناۋ ازامات سوعىسىنان بەرى قاراي بايلاردى تاركىلەۋ, 30-شى جىلدارى ورىن العان اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن, ۇلى وتان سوعىسى قازاقتىڭ قانشاما ازاماتتارىنىڭ قاتارىن سيرەتىپ, باسىن بايگەگە تىكتىردى دەسەڭىزشى. مەن سان عاسىرلىق تاريحى, وزىنە ءتان ءداستۇر-سالتى, ونەرى مەن مادەنيەتى بار ۇيعىر حالقىنىڭ قىزىمىن. ءوز ۇلتىمدى ءسۇيىپ, تانىپ, ءوز تىلىمدە سويلەيمىن. الايدا, قانداي شارۋامەن اينالىسام دەسەم دە كەدەرگى كورىپ وتىرعان جوقپىن. قازاقتارمەن قۇقىمىز بىردەي, جاعدايىمىز جاقسى. “قۇرعاق قاسىق اۋىز جىرتادى” دەگەننىڭ كەرىن كەلتىرمەي, ەندى ءبىز “قازاق جاقسى, قازاق قوناقجاي” دەگەن سوزدەردى قايتالاي بەرمەي, ولارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ناقتىلى شارالارعا كوشۋىمىز كەرەك. دەمەك, ءبىز قازاق ۇلتىنىڭ وركەندەۋى ارقىلى ءوز باقىتىمىزدى تولىققاندى سەزىنەتىنىمىزدى ويلايتىن كۇن كەلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسسامبلەيانىڭ سەسسياسىندا ءبىز جەرىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە ۇيرەنىپ كەتكەنىمىز سونشاما, ونى كۇندەلىكتى جۇتىپ جۇرگەن اۋا سياقتى اڭعارمايتىن بولعانبىز, دەگەن ەدى. راسىندا, شەتەلدە بىزدەگى تاتۋلىقتى “قازاقستاندىق كەرەمەت” دەپ قابىلدايدى. بىراق ءبىز جايباراقاتتىققا, ماردىمسۋعا جول بەرمەۋىمىز كەرەك. ءبىر نارسە ايتپاس بۇرىن, الدەبىر ارەكەت جاسار الدىندا بۇل قىلىعىم ورتاق وتانىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلە مە, ۇلتارالىق دوستىق پەن تاتۋلىققا كەسىرىن تيگىزبەي مە دەپ ويلانىپ العانىمىز دۇرىس. قازاقستاننان گەرمانياعا كوشىپ كەتكەن جەرلەستەرىمىز جايلى مىنانداي ءبىر اڭگىمە بار. “بىردە ءبۇلدىرشىن قىز ەنتىگە جۇگىرىپ كىرىپ, شەشەسىنە نەمىس تىلىندە: “ماما, ءبىزدىڭ قازاقتار كەلدى. دومبىرا! دومبىرا! ءجۇر, بارىپ تىڭدايمىز”, دەپ ايقاي سالعان كورىنەدى. سوندا كوپتەگەن ادامدار جۇمىستارىن قويا سالىپ, جۇگىرگەن ەكەن. وسىلايشا تۋريستىك ساپارمەن جۇرگەن قازاقستاندىق اۆتوبۋستىڭ ىشىندە ويناپ تۇرعان قازاق مۋزىكاسىن تىڭداپ, ءبىر جاساپ قالعان”, دەيدى. بۇل قازاقستاندا تۋعان سول ءسابيدىڭ قازاق جەرىنە, ونىڭ ونەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن, جۇرەگىنە ۇيالاعان ماحابباتىن كورسەتپەي مە؟ مەنىڭشە, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن كورىپ, ۇلتتىق تاعامدارىنان ءدام تاتىپ, ءان-كۇيىن تىڭداپ وسكەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن قازاق جەرىنىڭ قاسيەتىن ۇمىتپايتىنى انىق. كەلەر جىلى قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتەدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى اراسىندا جانە ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەر ىشىنەن ءبىرىنشى بولىپ مۇنداي مارتەبەنى قازاقستاننىڭ يەلەنۋىندە زاڭدىلىق جاتقان سياقتى. بۇل بىزدەگى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەردىڭ عانا ناتيجەسى ەمەس. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىقتى قالىپتاستىرۋداعى تاجىريبەمىزگە مويىنسۇنعاندىق دەپ ويلايمىن. سەبەبى, وركەنيەت ورىنە شىققان ەلدەردىڭ وزىندە ۇلتارالىق قاتىناس ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. وسى ورايدا ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى ەۋروپاعا قولدانۋدىڭ دا ءساتى تۇسكەندەي. ءبىز بۇگىن وتە كۇردەلى الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. جان-جاعىمىزدا ۇلتتىق, ءدىني تۇرعىداعى كيكىلجىڭدەر ءجيى ورىن الۋدا. وسى ورايدا ۇيعىر ۇلتىنىڭ وكىلى رەتىندە قازاق حالقىنا دەگەن ىزگى نيەتىمدى ەرەكشە ايتقىم كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ۇلكەن شاڭىراقتاعى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تەڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتكەنى وسىعان دالەل. قازاقتا ء“ۇي ىشىنەن ءۇي تىكپەس بولار” دەگەن ماتەل بار. سول ايتقانداي, بارشامىز جەكە “ۇلتتىق پاتەرگە” ءبولىنۋدى ويلاماي, ورتاق وتانىمىزدىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋعا ءتيىسپىز. ول ءۇشىن ارقايسىمىزدىڭ جۇرەگىمىزدە قازاقستاندىق پاتريوتيزم, ەل مەن جەرگە دەگەن كىرشىكسىز سەزىم بولۋى كەرەك. اعاش تامىرسىز بولمايدى. ەگەر ۇرپاقتار اراسىنداعى ايرانداي ۇيىعان تاتۋلىق ۇزىلسە, وندا مەملەكەتتىڭ بولاشاعى دا ب ۇلىڭعىر. بۇل جەردە مەن انا, اجە جانە “ۇلاعات” اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رەتىندە اعا ۇرپاق وكىلدەرىنەن بالالاردى ەلجاندىلىققا, دوستىق پەن تاتۋلىققا تاربيەلەۋگە, ۇلتارالىق كەلىسىمدى انا سۇتىمەن بويعا سىڭىرۋگە ۇندەر ەدىم. بارشا وتانداستارىم بۇل ايتقاندارىمدى دۇرىس قابىلدايتىنىنا سەنەمىن. ەكىنشىدەن, جانە دە بۇكىل ايتپاعىمنىڭ نەگىزى ەلىمىزدەگى تامىرى بەكەم تاتۋلىعىمىزدىڭ باستى ۇيلەستىرۋشىسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەپ بىلەمىن. سول كىسىنىڭ ىشكى-سىرتقى سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدە ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ, حالىقارالىق كەلىسىمنىڭ بەرىك نەگىزى قالانىپ وتىر. ەل ەگەمەندىگى تۇسىندا دا ءبىر تابىستارعا قول جەتكىزسەك, سولاردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. دەمەك, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي دانا باسشىمىز بار كەزدە قازاقستان تەك ءوسىپ-وركەندەي بەرەدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىن. ياعني, كۇش-قۋاتى جەتىپ تۇرعان شاقتا تاۋەلسىز ەلىمىزدى نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي الەم تانىپ, مويىنداعان دارا تۇلعا عانا باسقارا بەرۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. الماتى وبلىسى.
كوشباسشىعا زور دەنساۋلىق تىلەيمىن! كەلە جاتقان بارىس جىلى ەلىمىزگە تىنىشتىق, حالقىمىزعا باقىت, بەرەكە اكەلسىن دەپ تىلەك ايتا وتىرىپ, وتكەن سيىر جىلىنا ۇلكەن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. وتكەن جىل ەلىمىزگە كوپ تابىستار اكەلدى. الەمدى جايلاعان قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستان امان-ەسەن وتتىك دەپ ايتۋعا بولادى. ونىڭ ءبىر ايعاعىنداي, ءبىزدىڭ مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەت تاريحىندا 33 قىزمەتكەرلەرىمىز پاتەر الىپ, جاڭا جىلدا قونىس تويىن تويلاپ جاتىر, بۇل 45 جىلدا بولماعان جاعداي. ارىپتەسىمىز ج.ءجۇمادىلوۆ قۇرمەت وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ۋنيۆەرسيتەتتە رەكتوردىڭ تىكەلەي قامقورلىعىمەن 7 ادامنان تۇراتىن قازاق ءتىلى ءبولىمى اشىلدى. عىلىمي كەڭەستەرىمىز مەملەكەت تىلىندە جۇرگىزىلسە, ءىس قاعازدار جىل باسىنان باستاپ قازاق تىلىنە كوشەتىن بولدى. بىرنەشە عالىمدارىمىز الىس شەت ەلدەردە بولىپ, تاجىريبە الماسىپ كەلدى. ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق اككريديتاتسياعا دايىندىق ۇستىندە. وزىمە كەلسەك, “قۇرمەتتى ۇستاز” اتاعىمەن ماراپاتتالدىم. كافەدرامىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 60 كافەدراسى اراسىندا 6-ورىنعا شىقتىق (عىلىمنان – 4, كلينيكادان –5) ۇستازدار اراسىندا ءبىر دوتسەنت پەن ءبىر اسسيستەنت ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى, بۇنىڭ ءبارى وتكەن جىلى قول جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز. بارىس جىلىنان كۇتەتىن ءۇمىتىمىز دە كوپ. ەڭ باستىسى – ۋنيۆەرسيتەتىمىز مەديتسينالىق حولدينگتىڭ قۇرامىندا ن.نازارباەۆتىڭ اتىنداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاناتىنىڭ استىنا كىردى. وقۋدىڭ ساپاسى جوعارىلاپ, ءبىزدىڭ ءبىلىم وردامىز وركەنيەتتى ەلدەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تەرەزەسى تەڭ بولادى دەپ سەنەمىز. ول ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەۋ, ىزدەنىستەر قاجەت. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدى تاعى دا ءبىر قىرعا, جوعارى دەڭگەيگە شىعارادى دەپ سەنەمىز. سول ءۇشىن پرەزيدەنتىمىزگە زور دەنساۋلىق تىلەي وتىرىپ, ەلىمىزگە تىنىشتىق, حالقىمىزعا بايلىق, زور دەنساۋلىق تىلەيمىن. ابۋباكىر ەرەكەشوۆ, دارىگەر.
