تاڭداي قاعىسادى. قىزاقاي جاپوندار, قىزىلشىل يسپاندار... الاڭنىڭ ناق ورتاسىندا ۇشار بيىكتەن تومەن قاراپ سۇپ-سۇر تاس ءمۇسىن تۇردى. قابا ساقال, جۇدەۋ بەت, وي ارقالاعان ۇلى سۋرەتشى. “لەوناردو دا ۆينچي!”. “قانداي ۇلىلىق!” – دەسىپ كوپشىلىك ەندى قارسى بەتكە لاپ قويدى. اياعىمدى اتتاپ باسا الماي قالدىم. بويىمدى بەيمالىم ءبىر سەزىم بيلەپ: كەزدەستىك-اۋ, اقىرى, – دەدىم. ءوتىپ كەتكەن وكپە دە, ءوشىپ, قولامتاسى قالعان وكىنىش تە وسى ەكى اۋىز سوزگە سيىپ جاتتى. سوندا دا ونىڭ كوزىنە قاراعىم كەلگەن. ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. بۇل پانيدەن تۇڭىلگەن سىندى. مەن دە تورىققام. كۇز لەبى كەلدى. تەڭىز سامالى بوپ جەتكەن. جاپىراق جاۋا قويماعان شاق. – كەلىڭىز فوتوعا تۇسەيىك. – ومىرلىك ەستەلىك! – پولكوۆنيك, ءسىزدى دە كەزىندە سۋرەتپەن اۋەستەنگەن دەپ ەستىدىك. جۇرەگىم شانىشتى. الاڭعا اعىلعان قالىڭ توبىرعا قاراعىم كەلمەدى. تەرىس اينالدىم. لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ ءمۇسىنى الىستاپ بارا جاتتى. سانتا ماريا كوشەسىنە جەتكەندە القىندىم. جانىمنىڭ ءبىر جىڭىشكە ءجىبى دىرىلدەپ بارىپ ءۇزىلىپ كەتتى بىلەم. تالتىرەكتەپ قالت-قۇلت باسىپ كەلىپ وتىردىم. – سەنور, كومەك كەرەك پە؟ – دەگەن سوزدەر اۋاعا ءسىڭىپ جاتتى. الىستان بۇلدىراپ مونا ليزا بەينەسى ەلەس بەردى. ادەمى كەلبەتى, توگىلگەن قولاڭ شاشى, قوڭىرقاي كوزى, بەس جاسار بالانىڭ باسىنداي ومىراۋى... باياعىداي قۇپيا جىميادى. الدە ءتىپتى مىسقىلداپ تۇر. جانارىم جاساۋرادى. اق بىلەگىن اسپانعا اتىپ قول بۇلعايدى. ءتىپتى بولماعان سوڭ ىمداپ وزىنە شاقىرادى. اۋلاق مەنەن! كورگىم كەلمەيدى سەنى, مونا ليزا! ارمانىم بوپ تابىسىپ, ازابىم بوپ اجىراسقانسىڭ... كەشىر, مىناۋ ول ەمەس, مونشاق قوي. كادىمگى... ول مۇندا قايدان ءجۇر؟ – سەنور, جاعدايىڭىز قيىن... كوشە كەزگەن الدەكىمدەر مەنى قولتىقتايدى. كوز الدىمنان ەلەستەر كوشىپ جاتتى. ءۇزىلىپ كەرى جالعانادى. ك ۇلىمسىرەپ مونشاق قولىن سوزادى. سول ۇزىن بويى, بۇيرا شاشى, ادەمى قىر مۇرىنى, نۇر توگىلگەن ءجۇزى. قيىلا قارايدى. اۋىلعا الىپ كەتكىسى كەلگەن شىعار. باياعى دامەمەن ءالى ءجۇر مە ەكەن, جازعان قىز. ول كەزدە ەكىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتى ەدىم. بولاشاق سۋرەتشى. جانە قانداي! مەن جاققان الۋان بوياۋ تارانعان قىرعاۋىلدىڭ قاناتىنداي قۇلپىرىپ تالايدى تامساندىراتىن. سوندا دا لەوناردو دا ۆينچيدەي قۇدىرەتتىڭ قۇپياسىنا ىندىنىم كەۋىپ...
مونا ليزاسى مەنى شىنىمەن سيقىرلاپ العان. سۇلۋدىڭ سۋرەتىندەگى الماسقان جارىق پەن جىلۋ, كولەڭكە, سىرشىلدىق... كۇندىز-ءتۇنى كوزىممەن ءىشىپ-جەپ تويمايتىنمىن. ويتكەنى, مەنىڭ مونشاعىم دا سونداي ادەمى ەدى عوي. تەك جالعىزىلىكتى شەشەسىنە قارايلاپ اۋىلدا قالعان. مەكتەپتە لابورانت-تىن. سول جازعى تۇنگى ايتىلعان سىر, ايقاسقان قۇشاقتىڭ قۇدىرەتى شىعار مەنى ءالى كۇنگە قۇلاتپاي كەلە جاتقان. سولاي, سولاي! وڭاشا وزەن جاعالاپ كەلە جاتتىق. قامىس بىتكەن الاقانداي باسىن تەربەيدى. جۇلدىز جانىپتى. اي دا تۇر اسپاندا اتكەنشەك تەۋىپ. ول باسىن يىعىما سۇيەدى. ءۇنسىز جىلاپ كەلەدى ەكەن. ايتارىن ىشتەي ۇقتىم. – كوپ قىزىقتىڭ ورتاسىنداسىڭ. وزگەرىپ كەتەسىڭ عوي. قالانىڭ قىسقا ەتەك قىزدارى قۋ كەلەدى دەۋشى ەدى. بىرەۋى... – جالعىز عاشىعىم – ءوزىڭ, – دەيمىن بەلىنەن وراي قۇشاقتاپ – وقۋ بىتىرەم. اتاقتى سۋرەتشى بولام. ۇيلەنىپ, قالادا تۇرامىز. – وقىماعان نادان قىز ۇلكەن سۋرەتشىگە قالاي جار بولادى؟ الەمدى شارلاپ, كورمە وتكىزەرسىڭ. مىقتىلارمەن يىقتاسا جۇرەرسىڭ. سوندا مەن سەنىڭ ءسانىڭدى قاشىرام عوي. – ايتپا وندايدى! – دەيمىن ورەكپىپ. – الدىمەن سەنىڭ پورترەتىڭدى سالامىن. جان تازالىعىڭ, ەركە كەلبەتىڭ, ءتىپتى بۇكىل نۇرىڭ سول سۋرەتتىڭ بەتىندە قالقىپ تۇرادى. ءدال مونا ليزاداي عىپ. ءتىپتى ودان دا ارتىق. ودان دا ادەمى! – سوسىن, – دەدى ول كوڭىلىن بىرلەپ, داۋىسى بەكىپ. – مىنە, مەنىڭ مونشاعىم دەپ كۇللى دۇنيەگە جار سالام. – سەندىم, – دەدى ول سوسىن جاعالاۋداعى جۇمساق كوگال شوپكە تىزە بۇگىپ. – تاعى دا سەندىم! پاپاڭنىڭ كوزىنە تۇسۋگە ۇيالامىن. وڭاشادا اپاما بارىپ سالەم بەرىپ كەتەم... ءتاتتى ەرىننىڭ ءدامى. جۇمساق بۇيرا شاشتارى موينىمدى قىتىقتايدى. جەلىكتى كوتەرەدى. باياۋ ەسكەن جەل دە تىنا قالىپتى. بوزتورعاي عانا اۋلاقتا جۇمىرتقاسىن انمەن شايقاپ جاتىر. انام سوزدەرى ەسىمدە ويانادى. – ءبىر سىنىپتا وقىدىڭ. التىن اسىقتاي بالا. اۋرۋلى شەشەسىنە الاڭداي بەرەدى. اكە مەيىرىمىن كورمەي ءوستى. كەلىن عىپ قولىما ءتۇسىرىپ بەر. وزەن جاعالاي بىتكەن كوگال ءشوپ جىبەك كورپەدەي جۇمساق. شىنتاقتاي كەتتىك. جۇلدىز جانىپ تۇر. شامدارى نەتكەن كوپ ەدى... ەلەستىڭ ىشىندە شومىلىپ جاتتىم. مىناۋ ءوزىم عوي. جاپ-جاس ەكەنمىن-اۋ. ستۋدەنتتىڭ تار بولمەسى. جالقى كەرەۋەت. تۇسىندا مونا ليزا ءىلۋلى تۇر. شاشىم جالبىراپ سۇلۋدىڭ جىمىسقى جۇزىنە ۇڭىلەمىن. سيقىرى تەرەڭىنە تارتا تۇسكەنىمەن سىر اشپايدى. – باتاڭدى بەر, الاقانىڭدى كەڭ جايىپ, – دەيمىن ۇلى سۋرەتشىنىڭ كىندىك قاققان ساقالدى جۇزىنەن ءۇمىتىمدى ۇزبەي. – ءسىز سياقتى سولاقاي ەمەسپىن. دەسە دە مونشاعىما بەرگەن ۋادەم بار. بولاشاعىم زور. شالدىڭ ءجۇزى بالاۋىز شامنىڭ جارىعىمەن الدىمەن نۇرلانادى. سوسىن ەرنىن ءبۇرىستىرىپ سىعالاپ سىنايدى كەپ. بولمەنىڭ ءىشى ەسكيزدەرگە تولىپ كەتكەن. جو-جوق, مۇنىڭ ەشقايسىسى مەن سۇيگەن قىز ەمەس. كوڭىلدەنگەن شاقتاعى بۋىنىڭدى العان كۇلكىسى, موينىڭدى باياۋ قىتىقتاپ, جەلىگىڭدى كوتەرەتىن بۇيرا شاشى دا, ادەمى قىر مۇرىنى دا... تىپتەن باسقا. بوتەن بەينە. سۋىق سۇلۋلىق. ول دالانىڭ ەركىن وسكەن ەركەسى عوي. – تاپپاي قويمايمىن, – دەيمىن ىشتەي ىزالانىپ. سۇلۋلىق پەن ۇياڭدىق, ءتوزىم مەن ءمولدىر سەزىم ءبارى-ءبارى قاي بوياۋدىڭ ىشىندە تۇر؟ قانداي كيستانىڭ ۇشىندا ءجۇر؟ مۇنداي پورترەتتى قولمەن ەمەس, جۇرەكپەن سالۋ قاجەت. تەك قانا جۇرەكپەن! وسىنداي الاقىزبا شاقتا اۋىلدان اپام كەلگەن. جالعىز ۇلدىڭ جايى. ساعىندىرىپ جەتەر حاتىمنىڭ بىرىندە: – ماسكەۋگە جۇرگەلى جاتىرمىز. ءبىر جىلعا. ونداعى بىلىكتى ۇستازداردان وقىپ-توقيمىز, – دەپپىن. اسىعىس جەتىپتى. قورجىن باسى توق. – اكەڭ ەرتەڭدى-كەش جۇمىستا. مۇرنىنا سۋ جەتپەيدى. اسقازانى مازالايدى, – دەيدى جايمەن. اقسارى جۇزىندە جىڭىشكە ءۋايىم تۇر. كوپ سويلەمەيتىن. كوڭىلمەن ۇقتىراتىن. – مىناۋ كىم ءوزى؟ – دەدى كەتەرىندە مونا ليزانى نۇسقاپ. – بولاشاق كەلىنىڭىز. اتا-ەنەمە باپتاپ ءشاي قۇيىپ بەرەم دەپ وتىر. ازىلدەي سالدىم. اپام سول تۇرعان ورنىندا سىلق ەتىپ وتىرا كەتتى. لەكتسياعا اسىعىپ تۇرعام. ءمان بەرگەنىم جوق. ارتىنشا كۋرس بوپ الىس ساپارعا اتتاندىق. مەنىڭ اڭقاۋ اپام. جىڭىشكە ءۋايىمىن جەتەكتەپ اۋىلعا جىلاپ قايتىپتى-اۋ... مۇنىسى نەسى؟ ميلاننىڭ تاس كوشەسىندە دە توبەلەسە مە ەكەن؟ ويباي, مىناۋ ومىراۋى بەس جاسار بالانىڭ باسىنداي مونا ليزا عوي. ىدىرىنىپ ۇمتىلادى. مۇنداي دولى بولار ما؟ مونشاق تا جاعالاسىپ بەرىسەر ەمەس. نۇرلى ءجۇزى قاتۋلانعان. كوزىنەن وشپەندىلىك وتى توگىلەدى. الما-كەزەك شاشتان سۇيرەسەدى. وكپەگە تەبىسەدى. – سەن سيقىرسىڭ! – دەيدى مونشاق جان بەرىسپەي جاتىپ. – سەن جابايىسىڭ! – دەيدى مونا ليزا جان الىسىپ جاتىپ. قۇتپان ايعىرداي ازىناپ كەلە جاتقان كىم؟ “جەدەل جاردەم” شىعار. اجىراتساڭدارشى. مونشاقتى جازىم ەتەر... ءيا, مەنىڭ اڭقاۋ اپام. جىڭىشكە ءۋايىمىن جەتەكتەپ اكەمە كەلگەن. الدىمەن ءشاي قۇيىپ وتىرىپ ەبىل-سەبىل جىلاپتى. ارتىنشا قاتال شالىنىڭ شوقشا ساقالى سەلكىلدەپ كەتكەنىنەن سەكەم الىپ جىم-جىرت تىنعان. – سويلە, – دەگەن اكەم قولىنداعى كەسەنى داستارقان بەتىمەن شيىرىپ جىبەرىپ – ۇلىڭ نە ءبۇلدىرىپتى؟ – قارتايعاندا كورگەن جالعىزىڭ... بوتەن ءبىر قىزدىڭ فوتوسىن كەرەۋەتىنىڭ تۇسىنا ءىلىپ قويىپتى. – ال, ءىلسىن. – كۇندىز-ءتۇنى كوزىن سۋارىپ, سوعان موليەدى دە وتىرادى. – كۇيەگى تۇسەيىن دەگەن داعى. ءبىز دە ونىڭ جاسىندا... – قاعىنباساڭشى. – ال, سوسىن... – كەلىن وزىنەن ۇلكەندەۋ سياقتى. كىسى تانىسام, قازاق ەمەس. تىم تولىق. ەكىقابات پا دەپ قالدىم. مونشاقجان-اي! بەتىممەن جەر باسىپ قايتتىم عوي. اكەم انشەيىندەگى اس قايىرۋىن ۇمىتىپتى. مەڭىرەيىپ تەرەزەگە قاراپتى. كۇن جەلكەمدەۋ ەكەن. بوس توپىراقتى سۋىرىپ شىنىنى سابالاپتى. – الگى قيالي بالا قاتىن الام, دەپتى. قۇدامىز قىرىمنىڭ قىرىندا ما, قازاننىڭ ويىندا ما, بىلمەيمىن. قايدا بولسا دا الدارىنان وتۋگە وزدەرىڭ باراسىڭدار, – دەپ اكەم قياقباي باستاعان ەكى-ءۇش اعايىننىڭ باسىن قوسىپتى. – ءوزى ماسكەۋ اسىپتى. ۇيالعانى شىعار. ءبىر كۇنى تىز ەتىپ حابار بەرسە, دايىن وتىرىڭدار. قىزىلسىراپ جۇرگەندە ورمارقانىڭ باسىن ءمۇجىپ, ديلانىپ العان اعايىن ۇيدەن, قۇدا, قايداسىڭ دەپ شىعىپتى. اۋىل اڭگىمەسى اسىقپاي اياڭمەن قىدىرادى. جانە ەرىنبەي ەسىك سوعىپ ەنىپ, تەرەزە قاعىپ كىرىپ ءبارىن تۇگەندەپ بىتپەي تىنبايدى. التى اي بويى بىلگىشتەردىڭ اۋزىن باعىپ, قامسىز ءجۇرىپپىن. ارتىنشا مونشاقتان حات العام. – ەندى مەنىڭ سۋرەتىمدى سالىپ اۋرە بولماي-اق قوي. ەسىتتىم. قۇسىڭ قۇتتى بولسىن! باعى اشىلماعان مەن بەيباقتى قايتەسىڭ... وقۋشى داپتەرىنىڭ جارتى بەتىنە سيعان جازۋ قۇمىرسقا قۇساپ جان-جاققا جىبىرلاپ قاشىپ ۇستاتار ەمەس. كوزىم ەكەن جاسقا تولىپ كەتكەن. – الدەكىمنىڭ وسەگى شىعار. مۇمكىن ەمەس, – دەيمىن كەۋدەم كۇيىپ, – مۇمكىن ەمەس! ماسكەۋدەن جەدەل ورالعانىمدا زار كۇيىنە كەلىپ وتىرعان ونىڭ اياقاستى كۇيەۋگە شىعىپ كەتكەنىن ەسىتتىم. دۇنيە قاڭىراپ سالا بەردى. جەر توقپاقتاپ وكىرىپ جىلاعانىم ەسىمدە. سوسىن الۋان بوياۋدىڭ ءبارىن اينالاما شاشىپ-توگىپ... كيستا بىتكەندى باۋداي قىرقىپ... كەرەۋەتىمنىڭ تۇسىندا ءىلۋلى تۇرعان مونا ليزانى ج ۇلىپ الىپ كوشەگە جۇگىرىپپىن. ەسىرىك مەڭدەپتى. الدىمنان كەزىككەن قايىرشى شالدى جۇلقىلاپ توقتاتىپپىن. مونا ليزانى قولتىعىنا قىستىرىپپىن. بەتىن جالاپ ءسۇيىپپىن. – قۇتقارا گور, وسى پورترەتتەن, – دەپ جالىنىپپىن. – قارعىس اتسىن سۋرەتشىلىكتى! توقتاشى, الگى كوشە كەزگەن قايىرشى شال... ول دا قابا ساقال, جۇدەۋ بەت ەدى. ول دا جانارىمەن جەر شۇقيتىن. ول دا مىناۋ پانيدەن تۇڭىلگەن سىندى ەدى. وندا دا تاپ وسىنداي كۇز كەزى ەدى. تەڭىز سامالى بوپ جەتكەن. جاپىراق جاۋا قويماعان شاق. بۇل كىم بولدى سوندا؟! شاشتاسىپ جاتقان مونا ليزا مەن مونشاق عايىپ بولىپتى. قايسىسى باسىم ءتۇستى ەكەن؟ بەلگىلى عوي. سيقىرلى سۇلۋلىققا قارسى كىم تۇرا الار؟ باياعى وزەن جاعالاي بىتكەن كوگال ءشوپ جىبەك كورپەدەي جۇمساق ەدى. شىنتاقتاي كەتىپ ەك. جۇلدىز جانىپ تۇرعان. شامدارى نەتكەن كوپ ەدى... – جۇرەك تالماسى, – دەپ جاتتى اق حالاتتىلار الاشاپقىن سالىپ. جان-جاعىمدى ەلەس كەزىپ ءجۇردى. الدە ەستەلىك. قۇشاعىنان بوساتار ەمەس. ءيا, ءسويتىپ اۋىلدان بەزدىم. ءيتتىڭ دەمى ۇزىلەتىن الىسقا شىعانداپ كەتكىم كەلگەن. اقىرى بار ءوشىمدى جالبىر شاشتان الدىم. باسقاعا ءالىم جەتپەدى. توبەمنەن بىرەۋ كەرتۇقىل الاتىنداي تىقىرلاپ اسكەرگە اتتاندىم. ءسىبىر ورماندارى ءسىڭىرىپ اكەتتى. بوساتار ەمەس. ءالى كۇنگە. ورتاعا وتىز جىل سالىپ شەشەمدى جەرلەۋگە بارعاندا... كەشقۇرىم قىرىققان سەركەبۇتتانىپ اۋىل سىرتىندا تۇر ەدىم. ءبىر تورشولاق اتتىلى جاناسا بەردى. قاسىنداعى ايەل باياۋ باسادى. قولىندا شۇپىلدەگەن ءبىر شەلەك ءسۇت. ءيىنى تومەن. تاني كەتتىم. بۇل مونشاق ەدى. كۇيەۋى سيىرشى, ءوزى ساۋىنشى دەپ ەستىگەم. جەردەن جانارىن الماي: – اپامنىڭ قازاسى قايىرلى بولسىن, – دەدى ەرىن ۇشىمەن. تولقىپ, ارىپتەپ ايتتى. تورشولاق اتتىڭ ۇستىنەن كۇيەۋى ىرجىڭ ەتىپ كۇلدى. سوسىن ەكى قاسقا تىستەن ادا اۋزىن يكەمدەپ الدەنە دەپ جاتتى. ەستىگەم جوق. ەسىل-دەرتىم مونشاقتا. شاشىنىڭ بۇيراسى تاراپ, سەلدىرەپتى. سامايىن اق قىراۋ كومگەن. بويى باكەنە تارتىپتى. جۇزىندەگى نۇر وشكەن. اۋادا ءىلىنىپ قۇر سۇلدەسى عانا تۇردى. – بۋىندى ءشوپتىڭ ۇستىندە, بۇلتتى كوكتىڭ استىندا سەن امان ءجۇرشى, – دەدىم سىبىرلاپ. – مەنى قويشى... اتتىلى مەن جاياۋ تىركەسىپ كوز الدىمدا ۇزادى. مونشاقتىڭ جاۋىرىنى بۇلكىل قاعادى. ول ءۇنسىز جىلايتىن ەدى عوي... اينالانى ازان-قازان عىپ اۋرۋحاناعا الىپ بارادى ەكەن. ەلەستەن دە, ەستەلىكتەردەن دە الىپ قاشىپ... حوش, ارمانىم بوپ تابىسىپ, ازابىم بوپ اجىراسقان مونا ليزا. كەشىر, مونشاق!
راحىمجان وتارباەۆ.
ءبىر جۇتىم اۋا نەمەسە ەركەتوتاي كەلىنشەكتەرگە قۇلاققاعىس:
وسى جازدا استاناداعى بەدەلدى ءبىر لاۋازىم يەسىنىڭ ايەلى سايراش كۇيەۋىمەن چەحياداعى ايگىلى كارلوۆى ۆارى دەپ اتالاتىن دەمالىس ورنىنا بارادى. بۇل ءوزى كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنا قارايتىن رەسپۋبليكالاردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى عانا ەمدەلىپ, تىنىعاتىن, اتاعى الەمگە بەلگىلى ساۋىقتىرۋ ورنى بولاتىن. قازىرگى تاڭدا كەز كەلگەن قالتاسى قالىڭ, قاراجاتى مول ادامدار ساۋىعىپ, سايران سالاتىن ورىنعا اينالعان. ال مۇنداي جەردە ۇلكەن شەنەۋنىكتىڭ ايەلى دەمالماعاندا شە؟ قۇدايعا شۇكىر, بايلىق جەتەدى. سۇلتەكەڭنىڭ مول تابىسىنىڭ, ۇلكەن بەدەلىنىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ تالاي تۇكپىرىن ارالادى, جەر شارىنىڭ نەبىر قيىرىن شارلاپ باقتى. قاراپ وتىرسا, استاناداعى مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن ەڭسەلى ۇيلەرىندە ءبارى بار. باسقا ءىرىلى-ۇساقتى بۇيىمداردى بىلاي قويعاندا, سوڭعى ۇلگىدەگى جيھاز اتاۋلىنىڭ ەڭ قىمباتى, باعالىسى وسىلاردىڭ ۇيىندە. سوندا دا سايراش چەحيانىڭ دۇكەنىن قويماي, باعالى بۇيىمداردى الا بەرەدى. جالت-جۇلت ەتكەن دۇنيەگە كوزى تويار ەمەس. ءوزى سەكىلدى ءبىرتالاي ايەلدەردى پراگا قالاسىنان دا, ءدال وسى كارلوۆى ۆارى دەمالىس كەشەنىنەن دە كەزدەستىردى. ولار دا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى دوكەيلەردىڭ ايەلى نەمەسە جۇمسارتىپ ايتقاندا, بىرەۋلەردىڭ وسىندا ەرتە كەلگەن ناقسۇيەرى. وڭاشا قىدىرۋعا, دەمالۋعا كەلگەندەرى كورىنىپ تۇر. سولاردىڭ ءبىر-ەكەۋىمەن قىسقاشا شۇيىركەلەسىپ قالعانى بار. ءبارىنىڭ وي-ارماندارى, ماقساتتارى نەگىزىنەن ۇقساستاۋ. ال مىنا ءبىر كەلىنشەكتىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى, مىنەزى, سابىرلى قالپى وزگەلەردەن بولەكتەۋ مە قالاي. ءتىپتى مۇلدە ۇقسامايدى دەسە بولعانداي. بۇل كەلىنشەك ءوزىنىڭ زاڭدى كۇيەۋىمەن سوناۋ استانادان كەلگەن. ايتۋىنا قاراعاندا, ونىڭ وتاعاسى مۇناي-گاز مەكەمەسىندەگى باسشىلىق قىزمەتتە ىستەيتىن كورىنەدى. وسىندا كەلىپ ەم الىپ, ءيىسى مۇرىن جارعان قاراعايلى ورماننىڭ تازا اۋاسىمەن تىنىستاپ, دارىگەرلەردىڭ كۇندەلىكتى تاعايىنداعان ەم-دومىن ۇزبەي قابىلداپ, باسقا ەشتەڭەگە الاڭداماي جاتقان سىڭايلى. قولى بوساي قالسا, تازا اۋادا قىدىرىستاپ كوپ جۇرەدى. شيپاجايدىڭ ەمدىك قاسيەتى مول سۋىن ءىشىپ, قىلقان جاپىراقتى قاراعايدان بولىنگەن تازا اۋامەن كەۋدەسىن كەرە دەمالىپ, ءسال دامىلداپ تۇرىپ قالاتىنى بار. شاماسى, دەرتى اسقىنعان ادامعا ۇقسايتىنداي... العاشقىدا بۇعان اسا ءمان بەرمەگەن. ءوزى كۇندە جانتالاسىپ, الىستى-جاقىندى بازار, دۇكەن اتاۋلىنى قويماي ارالاپ, ساۋداسىن قىزدىرىپ جۇرگەندە كوڭىل اۋدارماسا كەرەك. ەندى ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن اپتىعى باسىلىپ, ارىنى قايتقان سوڭ جان-جاعىنا نازار اۋدارىپ قاراعاندا بايقادى. سويتسە, الگى مۇناي-گاز ماگناتىنىڭ ايەلى ەشتەڭەگە قىزىقپايدى, كوزدىڭ جاۋىن العان دۇنيە اتاۋلىعا نازار دا سالمايدى. كەشكى دەمالىس ورىندارىنا, رەستورانعا وزگەلەر سەكىلدى بارىن تاعىپ بارمايدى. كادىمگى قاراپايىم قالپىنان ءبىر تانبايدى. ال شىنتۋايتىنا كەلگەندە, مۇنداي دوكەي كۇيەۋى بار كەلىنشەكتە قاراجات جوق بولۋى مۇمكىن ەمەس. سوناۋ قيان تۇكپىردەگى اتاعى جەر جاراتىن كارلوۆى ۆارى ساناتوريىنە ەكىنىڭ ءبىرى كەلە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە, بىرنەشە كۇن ىشىندە بايقاعانى, بۇلارعا تالاي ادام كەلىپ سالەم بەرىپ, قۇراق ۇشىپ جاتقانىن كوردى. ال ايەل بولسا سول ءباز-باياعى قالپى. كوركى دە ەشكىمنەن كەم ەمەس, اسا قارتايىپ تۇرعان جوق, قىرىقتىڭ ار جاق بەر جاعىنداعى كەلبەتتى كەلىنشەك. سوندا دۇنيەدەن باز كەشكەندەي بۇل نە قىلعان ادام دەپ سايراش وعان سىرتتاي تاڭدانا قاراۋمەن ءجۇردى. ايتەۋىر اشىلماعان ءبىر سىر بار سەكىلدى. الايدا, ونى دا انىقتاۋدىڭ ىڭعايى كەلدى. ءبىر كۇنى تىنىعىپ جاتقان ايەلدەردىڭ كۇيەۋى قالا ارالاپ بولەك كەتكەن. سودان قۇپيا سىردىڭ بەتىن اشۋعا ىنتىققان جاعدايدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, بۇل الگى ايەلدى رەستورانعا شاقىرعانشا اسىقتى. كەش ءتۇسىپ مەيرامحاناعا كەلگەندە وڭاشا وتىرىپ سىرلاستى دا.
– ءسىز وسى نەگە ەشتەڭەگە قىزىقپايسىز؟ ءتىپتى نازار دا سالمايسىز, – دەپ سۇرايدى. – بۇل دۇنيە جالعان, ۋاقىتشا. جانتالاسا جيعان زاتىڭدى انا جاققا كوتەرىپ الىپ كەتە المايسىڭ. ءبارى ادىرە قالادى. مەن جازىلماس اۋرۋمىن, ميىمنىڭ ىشىندە ىسىك بار. ماعان جارىق دۇنيەدە جۇرۋدەن اسقان بايلىق جوق, ءبىر جۇتىم تازا اۋامەن تىنىستاپ, ءاربىر العان دەمىم قىمبات. بۇل دۇنيەدە ماعان بالالارىمنىڭ اماندىعى, وتباسىمنىڭ تىنىشتىعى, دەننىڭ ساۋلىعىنان اسقان بايلىقتىڭ كەرەگى جوق, – دەپ ۇزاق ويلانىپ قالعان كەلىنشەك ءسال تىنىستاپ العان سوڭ, – مەن شىرشا ەمەسپىن عوي, قىزىلدى-جاسىلدى ويىنشىقتاردى ءون-بويىنا ءىلىپ قوياتىن... – دەپ ءبىر قويدى. وسىدان كەيىن سايراش ءوزىنىڭ دۇنيەگە قىزىققان ۇساقتىعىنا ۇيالىپ, وزگەشە كۇيگە ءتۇستى. بىرتە-بىرتە باسقا ادامعا اينالدى.
– پەندەلىك, دۇنيەقوڭىزدىق ارەكەتىمە قاتتى قىسىلدىم. بەس كۇندىك ومىردە الاسۇرىپ, اسىعىپ اپتىقپاي, بارعا قاناعات تۇتۋ كەرەك ەكەن عوي دەپ, تاۋباعا كەلدىم. قۇلاقتاعى بريلليانت, قولداعى التىن سىرعانى سىپىرىپ تاستاپ, ساباما ءتۇستىم. اللا وسى بەرگەنىڭە شۇكىر دەپ, كۇرت وزگەردىم. جىلتىراق دۇنيەگە قىزىعۋ جايىنا قالدى, اياق استىنان كۇرت وزگەردىم. الگى كىسىنىڭ تاعدىرى, ءوز باسىنداعى مۇشكىل ءحالدى ايتقانى ماعان ەرەكشە اسەر ەتتى. سودان كوپ ۇزاماي ەلگە ورالدىق, – دەيدى ول. Cايراشتىڭ بويىنداعى وڭ وزگەرىستى كۇيەۋى دە بايقادى. دەمالىسقا بارماي تۇرىپ, انا ءۇي كۇتۋشىنىڭ كوزىن قۇرتام, ماعان ۇنامايدى, جەدەل قيمىلدامايدى, ءوزى سىلبىر دەگەنى بار.
تاعى بىردە انا كۇتۋشى دە تويىنىپ الدى, ءۇي تازالاعانى كوڭىلىمنەن شىقپاي ءجۇر, باسقاسىن تاپپاسام دەگەن. وتاعاسى ۇيگە كەلگەن سوڭ كەلىنشەگىنە: – انا جۇرگىزۋشى ۇنامايدى دەپ ەدىڭ, باسقاسىن اكەلدىم, ءۇي كۇتۋشىسىن دە الماستىرايىق, – دەدى. بىراق سايراش بۇرىنعى جۇرگىزۋشىنى الماستىرماي سول كۇيىندە قالدىردى. ال اۋلانى جيىستىراتىن ءۇي كۇتۋشىسىنىڭ بىرەۋىن قالدىرىپ, اس ازىرلەيتىن ەكىنشىسىن بوساتقان. ءبىر شاڭىراق استىنداعى بالالارىنا, كۇيەۋىنە ءوزىنىڭ دە اس ازىرلەپ بەرە الاتىن جاعدايى بار. جانە كەزىندە تاماقتىڭ نەشە ءتۇرىن جاساپ, ءبىر كىسىدەي اسپازدىقتىڭ قىرلارىن مەڭگەرىپ العان بولاتىن. اس ءمازىرىن دايىنداۋدىڭ ءوزى كەرەك دەسەڭىز, اناسىنان دارىعان ونەر دەۋگە بولادى. كوڭىل توعايىپ, تويىنعاندىقتان بىرتە-بىرتە سونى دا ۇمىتا باستاپتى. ەندى مۇنىم ۇيات بولدى-اۋ دەپ تاۋباعا كەلدى. شۇكىر دەنساۋلىعى مىقتى. ويلاپ وتىرسا وزىنەن قولى بوس ادام جوق. ءۇي ىشىندە بالالارمەن بىرگە شۇيىركەلەسىپ, اس قامداپ جۇرگەننىڭ ءوزى كوڭىلدى ەكەن. سونى ەندى تۇسىنگەندەي بولدى. استاناعا كەلگەن سوڭ بۇرىننان ارالاسىپ جۇرەتىن بيىك لاۋازىمدى مىقتىلاردىڭ كەلىنشەكتەرىمەن تاعى دا ارالاسا باستادى. وزدەرى عانا باس قوساتىن ۇلكەن وتىرىستاردا تالاي بايقاعانى بار, كەيبىر دوكەيلەردىڭ سۇلۋ جۇبايلارى تىم جاس, ەكىنشى ايەلدەرى. ولاردىڭ نە كيەم, نە ىشەم دەيتىن قاتارداعى وزەكتى جانداردان الدەقاشان بولەكتەنىپ, قاراپايىم پەندەلەردىڭ كۇيكى تىرلىگىنەن ادا بولىپ, الشاڭ باسىپ جۇرگەندەرى ءوز الدىنا, ەندى ءتىپتى ارماندارى اسقاقتاي تۇسكەن ەدى. كەيبىر ناقسۇيەرلەردىڭ ماسايراعاندارى سونشالىق, ەكسكليۋزيۆ دەپ اتالاتىن ىلۋدە ءبىر عانا كەزدەسەتىن, ارنايى تاپسىرىسپەن جاسالاتىن گاۋھار ساقينا, سىرعالاردى تاعۋعا ىنتىعىپ, سوعان قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ قويادى. جانە ونى ءبىر سالتاناتتى باسقوسۋدا عانا تاعادى, ەكىنشى مارتە قايتا پايدالانۋ ولار ءۇشىن ۇيات شارۋا. وزگەلەر بايقاپ قالسا, ءتىپتى ماسقارا. ءبىر تويعا ارناپ تىكتىرگەن قىمبات كويلەكتى ەكىنشى مارتە كيۋ دەگەن اتىمەن بولمايدى. الايدا ول بيكەشتەر مۇنداي ورەسكەلدىككە جول بەرە قويمايتىن. قاراپ وتىرسا, مۇنداعى مىقتىلاردىڭ ۇيىندەگى سىلقىمداردىڭ اراسىندا ەسىرگەندەرى دە, كەسىرلەنىپ تويىنعاندارى بارشىلىق ەكەن. بىردە سايراش ورتالىق كوشەلەردىڭ بىرىندەگى دۇكەن ماڭىندا جۇپىنى كيىمدى ءبىر ايەلدىڭ بار داۋىسىمەن باقىرىپ, “ەندى قايتتىم, بالالارىم اش قالاتىن بولدى-اۋ, بار اقشامنان ايىرىلىپ ماسقارا بولدىم عوي” دەپ جانى شىعىپ شىرىلداپ تۇرعانىن كوردى دە, قاسىنا كەلىپ ءمان-جايدى سۇرادى. سويتسە, الگى مىسكىن ەكى مىڭ تەڭگەسىن ءتۇسىرىپ الىپ, قاتتى قينالىپ تۇر ەكەن. سودان ونى كولىگىنە وتىرعىزىپ, ۇيىنە اپاردى دا, جيىرما مىڭ تەڭگەنى قولىنا ۇستاتىپ, بالالارعا ارنالعان قىستىق كيىمدەر مەن اياق كيىمدەردى ءداۋ سومكەگە سالىپ, وعان قوسا ءبىراز تاعامداردى ەكىنشى سومكەگە تولتىرىپ, جۇرگىزۋشىسى ارقىلى ۇيىنە اپارىپ سالۋدى تاپسىردى. الگى ايەل قايتا-قايتا العىسىن جاۋدىرىپ, ۇيىنە قايتقان. سويتسە, ونىڭ تۇراتىن جەرى وي-شۇقىرى مول, قالانىڭ شەتىندەگى 15 شاقىرىم جەردەگى ساياجاي ىشىندەگى قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي كۇركەدە ەكەن. جۇرگىزۋشى جولدا باتپاققا تىعىلىپ, ەكى ساعات ءجۇرىپ, الگى ايەلدى مەكەن-تۇراعىنا ازەر جەتكىزىپتى. سونىمەن, سايراش شەتەلدەگى دەمالىستان ورالعان سوڭ مۇلدە وزگەردى. سابىرلى, سالقىنقاندى, ساليقالى كەيىپكە تۇسكەن. ونى ءوزى قاتارلاس قۇربى كەلىنشەكتەر دە بايقايدى. سويلەسە ءسوزدىڭ مايەگىن اعىتاتىن, وزگەلەردى ۇيىتىپ اكەتەتىن, جۇرتتى قاسىنا ءۇيىرىپ الاتىن قاسيەتى بار سايراش بىردە قۇربىلارىنىڭ باسىن قوسىپ, ءومىر تۋرالى تولعامدارىن ورتاعا سالدى. ساناتوريدە بولعان ءجايتتى ەسكە الدى. دەننىڭ ساۋلىعىنان, بالالاردىڭ اماندىعىنان اسقان باقىت, بايلىق جوق ەكەنىنە وزگەلەردىڭ كوزىن جەتكىزدى. قازىر ءوزى سەكىلدى جاعدايى جاقسى, كۇي-قۋاتى مىقتى سول كەلىنشەكتەردىڭ ءبىرازى تالاي ادامعا حال-قادەرىنشە قولۇشىن بەرىپ, قينالعاندارعا كومەكتەسە باستاعان. سولاردىڭ ءبىرى شاھارداعى بالالار ءۇيىنىڭ ءبىرىن قاراماعىنا الىپ, اي سايىن قارجىلاي كومەك كورسەتىپ وتىرادى. ازىقپەن كومەكتەسۋ ءوز الدىنا, الپىس بالاعا كيىم اپەرىپ تۇرۋدى مىندەتىنە العان. ال ەندى ءبىر كەلىنشەك مەكتەپ بىتىرگەن جەتىم بالانىڭ بىرەۋىن قولىنا الىپ, وقىتىپ تاربيەلەپ, مۇنتازداي ەتىپ كيىندىرەدى. وعان اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتىپ, دەمەۋشىلىك كورسەتىپ, وسى كۇزدە ەۋروپاعا وقۋعا جىبەرگەنى بار. سايراشتىڭ تاعى ءبىر اقسۇيەك قۇربىسى گەرمانيادان كەلىپ بالا اسىراپ الماق بولعان شەتەلدىك ازاماتتىڭ جولىن كەسىپ, ءتىلىنىڭ مۇكىسى بار بوزبالانى دەفەكتولوگ دارىگەرگە ەمدەتىپ, قاتارعا قوسىپ ساۋابىن الدى. ايتا بەرسە بۇل سايراشتىڭ جانە ونىڭ قۇربىلارىنىڭ ىستەگەن كوپ جاقسىلىقتارىنىڭ ءبىرى عانا. جالعىز ول عانا ما ەكەن, تاۋباعا كەلىپ, كومەك قولىن سوزىپ, قايىرىمدىلىق كورسەتىپ جۇرگەن. وتكەن جىلى الماتى كوشەلەرىنىڭ بىرىندەگى دۇڭگىرشەكتە شيەتتەي بالالارىمەن گازەت ساتىپ ەكى جىل تۇرعان ايەلگە اقسايدان ەكى بولمەلى پاتەر الىپ بەرگەن, ءوزى بەلگىسىز بولىپ قالعان ازامات تۋرالى اقپارات قۇرالدارى ايتتى دا. ونداي جاقسىلىعىن جاريالامايتىن, ال شىنىمەن كومەك قاجەت ەتەتىندەرگە قولۇشىن بەرەتىندەر سيرەك تە بولسا كەزدەسەدى عوي. ... بۇل كۇندە سايراش كەيبىر لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەردىڭ كەلىنشەكتەرىنىڭ باسىن قوسىپ, يماندىلىق ۇيىمىن قۇرىپ العان. ولار دا سايراشتىڭ ايتقانىن قالت جىبەرمەيدى. بار دۇنيەلەرىن تاراتىپ جىبەرمەسە دە, سابالارىنا ءتۇسىپ, اسىپ-تاسقان ادەتتەرىنەن ارىلىپ, وسى تىرلىكتەرىنە شۇكىرشىلىك جاساپ, دۇنيەگە قىزىعۋشىلىق, كورسەقىزارلىق سەكىلدى جاعىمسىز ارەكەتتەردەن ەداۋىر تيىلعان. قانشا دەگەنمەن, وقىعان, توقىعانى بار, زيالى قاۋىم ورتاسىنان عوي, كوبىنىڭ تۇسىنىگى مول...
ساياسات بەيىسباي, جۋرناليست.
