باسىلىمنىڭ بۇل جولعى ءنومىرى تۇگەلگە دەرلىك قازاقتىڭ اسا كورنەكتى جازۋشىسى, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, تۇركيانىڭ حالىقارالىق “تۇرىك دۇنيەسىنە قىزمەت” سىيلىعىنىڭ يەگەرى مۇحتار ماعاۋيننىڭ شىعارماشىلىق الەمىنە ارنالىپ وتىر. ونىڭ دا ءجونى بار. بيىلعى جىلدىڭ اقپانىندا اتاقتى جازۋشىنىڭ مەرەيتويى – جەتپىستىڭ اسقارىنا كوتەرىلمەك. وسىناۋ ايتۋلى بەلەسكە وراي جاريالانعان ماتەريالداردىڭ التىن ارقاۋى دا مۇحتار ماعاۋيننىڭ كوركەمدىك الەمى, وزىندىك دارا قولتاڭباسى, جازۋ مانەر-ماشىعى حاقىندا ورىلەدى. بەلگىلى عالىم, تۇركىتانۋشى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ مۇحتار باۋىرىنا جازعان حاتىندا جان سىرىن, جۇرەك ءسوزىن اقتارا وتىرىپ, جاستىق شاقتارىن ەسكە تۇسىرەدى. “ەكەۋمىز بەيسەمباي كەنجەباەۆ دەيتىن ادەبيەتتەگى قاسيەتتى قارا شالدىڭ بالاسىمىز. سول كىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن عىلىمعا باردىق. قازاق ەلى تاريحىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭىن زەرتتەپ, ءداۋىردى تىرىلتتىك. ونىڭ ۇستىنە سەن ءبىزدىڭ قازاق ويىنىڭ, ساناسىنىڭ, قازاق ادەبيەتىنىڭ باعىنا تۋعان قايراتكەرسىڭ”, دەپ ساليقالى پىكىر تۇيەدى. ادەبيەت زەرتتەۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تۇرسىن جۇرتباي “قوس قايىرىم” اتتى زەرتتەۋ ماقالاسىندا جازۋشىنىڭ وسكەن, ونگەن ورتاسى جايىندا, قازاقتىڭ قاسيەتتى دە شەجىرەگە تولى, اسىرەسە اباي عۇمىرناماسىنا تىكەلەي قاتىستى شىڭعىستاۋ وڭىرىنە بايلانىستىرا تاريحي-تانىمدىق, قىزىقتى دەرەكتەردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى. ماعاۋين شىعارمالارىنا ءتان سيپاتتاردى عىلىمي كوزقاراس اياسىندا جارقىراتىپ اشىپ كورسەتىپ, ءار جىلدارى جارىق كورگەن تۋىندىلارى توڭىرەگىندە كوسىلە تولعايدى, توسىن ويلارىن ورتاعا سالادى. قاراعاندىلىق جۋرناليست ماعاۋيا سەمبايدىڭ “الاشتىڭ الداسپانى” جولجازبا-وچەركى دە نازار اۋدارتادى. اۆتور سوڭعى جىلدارى پراگادا تۇرىپ جاتقان مۇحتار ماعاۋيندى ىزدەپ بارىپ, ارنايى سۇحباتتاسادى. ەمىن-ەركىن ەكەۋارا اڭگىمەدە ادەبيەتتىڭ ءار تاراپىنان جان-جاقتى ويلار ءورىلىپ, حالىقتىق, ەلدىك, ازاماتتىق ماسەلەلەردىڭ نەشە الۋان ورىستەرىنەن ءسوز قوزعاپ, جاھاندىق پروبلەمالار تىلگە تيەك ەتىلەدى. جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق وي-جوسپارلارىنان ماعلۇمات بەرەدى. بەلگىلى جازۋشى-جۋرناليست جانات ەلشىبەك ءوزىنىڭ “سۇڭعىلا” ەسسە-حيكاياتىندا ءار ءسوزى وسيەت, ءار ءىسى ونەگە, ءار ادەتى تاربيە ۇشقىنىنداي كورىنەتىن مۇحتار ماعاۋيننىڭ قالامگەرلىك قۇپيا قىرلارىنا ۇڭىلەدى. توسىن شتريحتارعا, وقىس وقيعالار مەن ەلەڭ ەتكىزەر دەتالدارعا قۇرىلعان حيكاياتتىڭ جازىلۋ ۇلگىسى ەشكىمدى دە بەيجاي قالدىرماسى انىق. اقىندار نەسىپبەك ايت ۇلى, ۇلاربەك دالەي مەرەيتوي يەسىنىڭ كەلبەتىن شىمىر دا, جارقىلداعان جىر جولدارىمەن قاشاعان. جۋرنال مۇقاباسى بۇگىنگى بيىك تالعامعا ساي بەزەندىرىلگەن. سونداي-اق, وقىرماندار م.ماعاۋيننىڭ كەيىنگى كەزدەرى جازعان ءبىر توپ تۋىندىسىمەن تانىسا الادى. سەرىكحان سابىربەكوۆ.
اتىمتاي جومارتتار تاعى دا جارىلقادى قوستانايداعى مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى مادەنيەت سالاسىندا تابىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەرگە, ادەبيەت پەن ونەردەگى تالانتتارعا جىل سايىن قارجىلاي قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرادى. مىنە, جاڭا جىل الدىندا اتىمتاي جومارت كاسىپكەرلەر رۋحاني بايلىعىمىزعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردى تاعى دا ءبىر جارىلقاپ تاستادى. مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ “قازىنا” سىيلىعىن جازۋشىلار مەن اقىندار, سازگەرلەر مەن انشىلەر, سۋرەتشىلەر, ونەر ۇجىمدارى, مادەنيەت سالاسىندا بۇقارالىق-كوپشىلىك شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا, جالپى وسى سالانىڭ دامۋىنا ەڭبەگىن ءسىڭىرىپ جۇرگەندەر الدى. ال وسىنداي ەڭبەگى بار جاستار ءۇشىن “شابىت” سىيلىعى بەرىلدى. سوڭعى جىلدارى عالىمدار دا اتىمتاي جومارتتار نازارىنان تىس قالعان جوق. مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ بيىلعى “قازىنا” سىيلىعىن “قازاق تۇلپارى” اسىل تۇقىمدى جىلقى زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءنابيدوللا كيكەباەۆ پەن ونىڭ ارىپتەسى سەيىلحان راحمانوۆ يەلەندى. بۇل عالىمداردىڭ قازاقتىڭ قازاناتىن حالقىنا قايتارۋ ءۇشىن ينەمەن قۇدىق قازعانداي عىلىمي جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانى ەلگە ءمالىم. مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ سىيلىعى جىل سايىن تالاپتىڭ تۇلپارىن مىنگەن, ونەرگە تالاسى بار جاستاردىڭ دا ەسىمىن جۇرتشىلىققا اۋەزەلەپ جەتكىزەدى. مىسالى, ۆوكال اتالىمى بويىنشا “قازىنا” سىيلىعىنا يە بولعان وبلىستىق فيلارمونيانىڭ ءانشىسى جاناتبەك قادىروۆتىڭ ەسىمىن قوستاناي ءوڭىرى عانا ەمەس, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى مويىنداپ قالعان. ال ادەبيەت اتالىمى بويىنشا “شابىت” سىيلىعىن العان جاس اقىن مارعۇلان وسپانوۆ قوستانايلىق وقىرماندار مەن ايتىس كورەرمەندەرىنىڭ ۇكىلى ءۇمىتى. سونداي-اق قازاق ويۋىنىڭ قايتالانباس تۇرلەرىن قايشىمەن ويىپ جۇرگەن تورعاي وڭىرىنە بەلگىلى ويۋشى ءشوپتىباي ءبايدىلديننىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگى دە “مادەني مۇرا” اتالىمى بويىنشا “قازىنا” سىيلىعىنا لايىق دەپ تابىلدى. جىل سايىن مەتسەناتتار قولداۋىنا جۋرناليست اعايىندار دا تىس قالمايدى. ارنايى سىيلىقتى بەلگىلى جۋرناليست جاقسىلىق ءجۇنىسوۆ تە الدى. مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ سىيلىقتارىن يەلەنگەندەردىڭ اراسىندا سەيىت كەنجەاحمەتوۆ, اقىلبەك شاياحمەت, ءاسيا بەركەنوۆا, جولبارىس بايازيت سياقتى اقىن-جازۋشىلار دا بولدى. ادەبيەت دەمەكشى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ 75 جىلدىعىنا وراي وسى ۇيىمنىڭ وبلىستاعى توعىز مۇشەسىنە وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ءوز اتىنان سىيلىق تاپسىردى. سونىمەن قاتار, مادەنيەت پەن ونەردە, ادەبيەتتە تابىسقا جەتكەن ءبىر توپ ەڭبەك تورىلارى وسى مەرەكەلىك جيىندا كەۋدەسىنە “مادەنيەت قايراتكەرى” بەلگىسىن تاقتى. جالپى مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ سىيلىقتارى ون اتالىم بويىنشا جيىرمادان استام ادامعا بەرىلدى. قۋانىشقا بولەنگەندەردى قۇتتىقتاعان سوزىندە سەرگەي كۋلاگين وسىمەن ونىنشى رەت تاپسىرىلىپ وتىرعان “قازىنا” مەن “شابىت” سىيلىقتارى ءۇشىن مەتسەناتتار كلۋبى مۇشەلەرىنىڭ 79 ميلليون تەڭگە جۇمساعانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىدان-اق لايىقتى يەسىن تاپقان ءار سىيلىقتىڭ قوماقتى ەكەنىن بىلە بەرەرسىز. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.
قازاق مەكتەبى رۋدنىيدا اشىلدى جىل تابالدىرىققا اياق سالعان كەزدە جاڭا قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ اشىلۋى رۋدنىي قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعىن قۋانىشقا بولەدى. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ىرگەتاسى قالانعان مەكتەپ عيماراتىنىڭ قاڭقاسى عانا تۇراتىن. ارينە, ول ءاۋ باستا ورىس مەكتەبىنە ارنالعان ەدى. مىنە, زامان وزگەردى, ەندى كەنشىلەر قالاسىندا ورىسشا ەمەس, مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الۋعا دەگەن سۇرانىس كۇشەيدى. سوندىقتان وبلىس باسشىلىعى قاڭتارىلعان كۇيى قالىپ قويعان مەكتەپتىڭ ەسكى قۇرىلىسىن وتكەن جىلى قايتادان قولعا العان بولاتىن. ماماندار 900 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەبىن جوبالاعاندا, ەسكى قۇرىلىسقا وزگەرتۋلەر ەنگىزدى. الدىمەن مەكتەپتىڭ قابىرعاسىن كوتەرمەي تۇرىپ, ونىڭ جانىنان 25 مەترلىك باسسەين سالۋدان باستاعان. 2008 جىلدىڭ قازان ايىندا قولعا الىنعان مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلدىڭ تامىز ايىندا اياقتالۋى كەرەك ەدى. رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 1 ميللياردتان اسا تەڭگەگە قارجىلاندىرىلعان نىساندى قۇرىلىسشىلار مەزگىلىنەن سەگىز اي بۇرىن پايدالانۋعا تاپسىردى. جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كەلگەن اتا انالار مەن قالا جۇرتشىلىعى مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ ساپالى جۇرگىزىلگەنىنە ريزا بولدى. ءۇش قاباتتى عيماراتتا باسسەيننەن باستاپ, سپورت زال, جارىق تا كەڭ سىنىپتار, كىتاپحانا, ينتەراكتيۆتى تاقتالار, كومپيۋتەرلىك كەشەندەر سياقتى بارلىق جاعداي بار. – بۇل كەنشىلەر قالاسىندا ارنايى سالىنعان تۇڭعىش قازاق مەكتەبى. ال ۋاقىت تالابىنا لايىق بارلىق جاعداي جاسالعان مۇنداي ەڭسەلى مەكتەپ جاس ۇرپاقتىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا كەپىلدىڭ ءبىرى دەپ دەپ بىلەمىن,–دەدى مەكتەپتىڭ لەنتاسىن قيعان وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى رۋدنىي قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 2-3 پايىزى عانا قازاقتار بولاتىن. نارىق جىلدارى ىشكى كوشى-قون ۇدەرىسى كۇشەيدى دە, رۋدنىي قالاسىنا جان-جاقتاعى اۋىلداردان كوشىپ كەلۋشىلەر كوپ بولدى. ال تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اتاجۇرتىن اڭساعان الىستاعى اعايىندار دا كەنشىلەر قالاسىن جايلى قونىس دەپ تاپتى. سوڭعى ساناق قازاقتاردىڭ رۋدنىي قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 13 پايىزدان استامىن قۇراعانىن كورسەتتى. – قازىر قالامىزدا ەكى قازاق, ءبىر ارالاس مەكتەپ بار. بالالاردىڭ كوپتىگىنەن بۇل كۇندە وسى ءۇش مەكتەپ وتە تارلىق ەتىپ وتىر. قالادا قازاق مەكتەبىنە, قازاق بالاباقشاسىنا سۇرانىس وتە ۇلكەن. 900 ورىندىق مەكتەپ ءدال ۋاقىتىندا سالىنىپ, بەرىلىپ وتىر. №7 قازاق ورتا مەكتەبى دەپ اتالاتىن جاڭا ءبىلىم ۇياسىنا جاڭا جىل وتكەن سوڭ, اقپان ايىندا وقۋ باستالادى. مۇندا 2 جانە 8 سىنىپتاردا وقيتىن 350 بالا ءوز مەكتەپتەرىنەن اۋىسىپ كەلەدى,–دەيدى رۋدنىي قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باستىعى يلدار عيززاتۋللين. قالاداعى ءبىلىم ءبولىمى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى ەكى جىلدا جاڭا مەكتەپ تولىق كۇشىندە جۇمىس ىستەيتىن بولادى. سونىمەن قاتار, مەكتەپ جانىنان قازاق بالاباقشاسى دا بوي كوتەرمەك. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, رۋدنىي
سابيلەرگە تارتىلعان سىيلىق ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن, قارجى ءبولىپ, قامقورلىق كورسەتۋمەن اۋىلدى جەرلەردەگى ەلدى مەكەندەر كۇن ساناپ كوركەيىپ, جىل ساناپ اجارى اشىلىپ كەلەدى. اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى, ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى سانالاتىن ۇل-قىزعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. ءبىزدىڭ اۋداندا بيىل بىرنەشە بالاباقشالار پايدالانۋعا بەرىلىپ, مەكتەپتەر جوندەۋدەن ءوتتى. ايتالىق, مەرگەن جانە بازارتوبە اۋىلدارىنداعى ءبىلىم وشاقتارى جانىنان جەر جاعدايىنا قاراي سىرت جايلاپ, شەت قونىپ جۇرگەن قوجالىقتاردىڭ, ءبىرلى-جارىم ءبىلىم ۇياسى جوق ەلدى مەكەندەردىڭ بالالارىنا ارنالعان ينتەرناتتار ىسكە قوسىلسا, تايپاق اۋىلىندا زامان تالابىنا ساي سپورت كەشەنى جۇمىس ىستەي باستادى. سول سەكىلدى ءبىلىم ۇيالارىنىڭ جانىنان 25 ورتالىق بۇلدىرشىندەرگە تاربيە بەرىپ جاتىر. جالپى, وتكەن جىلى وسىنداي يگى شارالارعا 2 ميللياردقا جۋىق تەڭگە جۇمسالدى. جاقىندا مەرگەن اۋىلىنداعى بۇرىنعى ينتەرنات ءۇيى “بالتەمەن” جشس شەبەرلەرى ۋاقىت ولشەمىنە ساي قايتا جوندەۋدەن وتكىزىپ, 40 سابيگە ارنالعان بالاباقشانى ىسكە قوستى. بالاباقشا اتىن اۋىل جۇرتشىلىعى “بالبوبەك” دەپ اتاپ وتىر. سول سەكىلدى ءىلبىشىن اۋىلىندا دا ءدال وسىنداي بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. “ەركەم-اي” اتتى وسى بالالار مەكەمەسىنە 75 بالا قابىلدانىپ, 25 ادامعا جۇمىس ورنى اشىلدى. تاياۋ كۇندەرى تايپاق اۋىلىنىڭ جۇرتشىلىعى دا وسىنداي قۋانىشقا بولەنگەلى وتىر. اۋدانىمىزداعى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە تۇرعىنداردىڭ 75 پايىز ۇل-قىزى قامتىلعان. ولار ارنايى اشىلعان بالاباقشالار, ورتالىقتار, مەكتەپ ىشىندەگى تاربيە ورىندارىندا تاربيەلەنۋدە. بيىل ەلباسىنىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنا ساي اۋدان ورتالىعىندا 250 ادامعا لايىقتالعان ەمحانا جۇرت يگىلىگىنە بەرىلەدى. سول سەكىلدى 15 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارجى قارالىپ, سول بويىنشا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالىپ قويعان, جايىقتىڭ ارعى بەتىندەگى 6 اۋدانعا گاز تارتۋ جۇمىسى قولعا الىنباق. مۇنىمەن قاتار, قازاقتىڭ ايتۋلى اقىنى, كەشەگى كەڭەس زامانىندا “مەن – قازاقپىن, مىڭ ءولىپ مىڭ تىرىلگەن” دەپ ۇلتىنىڭ رۋحىن اسقاقتاتقان جۇبان مولداعاليەۆتىڭ تۋعانىنا بيىل 90 جىل تولادى. سوعان وراي جۇبان اۋىلىنداعى مەكتەپ پەن مادەنيەت ءۇيى وتكەن جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتسە, بيىل جىر ءدۇلد ۇلىنىڭ كىندىك قانى تامعان سايقۇدىق اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى, كىتاپحانا جاڭارتىلاتىن بولادى. مۇنداي يگىلىكتى شارانىڭ ءبارى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتىر. ءبىز وسى باعدارلاما بويىنشا بيىل جۇرگىزىلەتىن بارلىق جۇمىستاردىڭ جوبا-جوسپارىن قاراستىرىپ, قاجەت قارجىنى ەسەپتەپ وتىرمىز. سونىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاس ۇرپاققا جاعداي جاساۋ بولىپ وتىر. مۇمكىندىكتى قاراستىرا وتىرىپ, ءبىر-ەكى جىل كولەمىندە اۋدانىمىزداعى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ سانىن ارتتىرا وتىرىپ, بارلىق سابيلەردى بالاباقشامەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋدى قولعا الدىق, – دەيدى اۋدان اكىمى اباي يمانعاليەۆ. بولات ەسقاليەۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانى.
