اۋىل – اتا-اناڭداي قادىرلى اسقاق ۇعىم عوي! ول كوركەيىپ گۇلدەنسە, تۋعان جەردىڭ تاۋ-تاسىمەن تامىرلاس مۇنداعى ءبىزدىڭ دە جانىمىز بايشەشەكتەي قۇلپىرىپ, بۇرشىك جارادى. كىندىك قانىڭ تامعان جەرگە جىل قۇسىنداي ساعىنىپ ورالعاندا جۇرەك تۋلاپ قويا بەرەتىنى نەسى ەكەن-اي! انادايدان اعاراڭداپ اۋىل توبەسى قىلتيعاننان سەزىم سەلىمەن بىرگە الاسۇرىپ اعا جونەلەتىن كوكىرەگىڭدەگى بۇل نەتكەن قۇدىرەتتى سۇراپىل كۇي سونشاما. الەمنىڭ ەشبىر جۇماعى ءدال وسى سۇلۋلىقتىڭ, شىنايى كارتينانىڭ ورنىن باسا المايدى... شىڭىراۋداعى شىدامنىڭ شىرىلى شىمىرلاي شىرقالادى. تۇيەوركەش جوتانىڭ مايداتۇك مامىعى سىرداريا كوپىرىنە بارىپ تىرەلگەن تۇستان اسەم الەم باستالادى. ايناداي ايدىننىڭ بەتىنەن كوكالا ۇيرەك كولبەي-كولبەي ۇشادى. قامىس-قوعا ىرعالىپ, سىبىزعى سىڭسيدى. قيقۋلاپ قۇستار ءان سالادى. بىراق ولاردىڭ ءبىرلى-جارىمىنان باسقاسىنىڭ اتىن بالا كۇنىمىزدە مەكتەپتە وقىتپاپتى. قاپ, اتتەگەن-اي! تولىق بىلمەگەندىكتەن اتاي الماي كۇمىلجيمىز-اۋ. جۇباناتىن جايت, ەلباسى جاقىندا «ەگەمەندە» جارىق كورگەن ماقالاسىندا ءار وڭىردە مەكەندەيتىن اڭ-قۇستاردى, وسىمدىك اتاۋلىنىڭ تۇرلەرىن, تاريحي ورىنداردى جاس جەتكىنشەكتەرگە وقىتىڭدار دەپ وتە ورىندى ماسەلەنى كوتەردى. التىن بەسىك-اۋىلىڭدا وسەتىن ءشوپتەردى بىلمەي, باۋ-باقشاڭا ۇيا سالعان قۇستىڭ اتىن اتاي الماي تۇرساڭ, سەنىڭ اناۋ ايدالاداعى اۋستراليانىڭ اڭ-قۇسىن, ءوسىمدىگىن جاتقا ايتقانىڭنان نە پايدا؟
...اۋىلىڭ تۋرالى جاقسى حاباردى قۇلاعىڭ شالسا, قامىقپاي, قۋاناسىڭ, سۋىت حابار ەستىسەڭ, سۋى كەپكەن ارىقتاي قۋاراسىڭ. تۋعان جەرىن سىرتتاي عايباتتاپ, الدەكىم ورىنسىز ءتىل تيگىزىپ جاتقاندا قانى تۋلاپ قىزبايتىن ادام قازاق ەمەس شىعار.
ەرتەرەكتە ۇزاتىلعان ءبىر اپامىز ساعىنىپ, سارعايىپ تۋىپ-وسكەن مەكەنىنە ورالعاندا قاعىڭعىر, قۇربىلارى جان-جاقتان قاۋمالاپ ودان سۇراماي ما: «اۋىلدى ساعىندىڭ با؟» دەپ. سويتسە بالاداي اڭعال اپامىز: «اۋىل مۇلدە ادام تانىماستاي وزگەرىپ كەتىپتى عوي», دەگەن ەكەن.
– قوي, ءا, ءبىز وزگەرگەن دانەمە دە كورىپ تۇرعان جوقپىز. ءبارى سول باياعى ءوزىڭ بار كەزدەگىدەي ەمەس پە؟ – دەپ الگىلەر ازىلمەن قاعىتىپ, جۇرەگىن ودان سايىن ەلجىرەتىپ سىر سۋىرتپاقتاعىسى كەلگەن عوي. سويتسە قۋلىق, سۇمدىقتان ءجۇدا جۇرداي اپامىز اڭگىمەسىن ءارى قاراي ساباقتاپتى دەيدى:
– وزگەرگەنىن قالاي بايقامايسىڭدار؟ انە, اناۋ پىسكەن ماۋەسىن كوتەرە الماي باسى جەرگە ءسال-اق تيمەي تۇرعان الما اعاشى مەن كەتىپ بارا جاتقاندا مايىسقان بالاۋسا كوك شىبىق ەمەس پە ەدى؟ – دەپ.
– جو-و-ق, تەك وسى ءبىر عانا نارسەگە بولا اۋىلدى وزگەرىپ كەتىپتى دەپ ايتۋعا بولمايدى, – دەپ قىڭىر قۇربىلارىنىڭ قيناعانىنا جانى ابدەن قىسىلعان اپامىز: «وزدەرىڭ اۋىلدان ەشقايدا ۇزاپ شىقپاعان سوڭ, تۇك تە سەزبەيسىڭدەر. اۋىل وزگەرگەن, وزگەرگەندە دە قاتتى وزگەرگەن... اۋىلدا قازىر بالمۇزداق ساتاتىن بولىپتى عوي» دەپ اڭگىمەسىن ەكىلەنە ازەر توقتاتقان ەكەن. بىرەۋگە ارينە, بۇل اڭگىمە كۇلكىلى بولىپ ءتۇيىلۋى مۇمكىن, بىراق وسىنىڭ وزىنەن جاستىعىڭنىڭ كۋاسى – ۇشقان ۇياعا دەگەن كىرشىكسىز ادال ماحابباتتى اڭعارۋعا بولادى. سول ايتقانداي, بالالىقتىڭ بال ىزدەرى سايراعان ءبىزدىڭ اۋىل دا (وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ماقتاارال اۋدانىنداعى ش.دىلدابەكوۆ اتىنداعى ەلدى مەكەن) سوڭعى بىرەر جىلدا ادام تانىماستاي جاڭعىرىپتى. حالىقتىڭ قولى «كوگىلدىر وتىنعا» جەتىپ, مارە-سارە. ءۇي ءىشى گازبەن جىلىتىلعان سوڭ, باياعىداي كومىر جاققان سايىن وشاقتان كوك الا ءتۇتىن ۇشىپ, قولقانى كۇل قاباتىن تار تىرشىلىك وتكەن كۇندەرگە ءسىڭىپ جوق بولعان, اسىرەسە, ايەلدەردىڭ ءجۇزى قۋانىشتان راۋشان گۇلدەي اجارلانىپتى. ءومىردىڭ وسى راحاتىن قوي قيىنىڭ شوعىنا تابا نان پىسىرگەن قايران, ءبىزدىڭ انالارىمىزدىڭ كورمەي كەتكەنى قانداي وكىنىشتى... مۇندا قازىر باياعى كەڭەستىك كەزەڭدەگى ەسكى ۇيلەردىڭ ىزدەرى تابىلمايدى, كوبىنە قازىرگى زامانعا ساي جاڭا جوباداعى ۇيلەر بوي كوتەرگەن. اۋىل تۇرعىندارى ءال-اۋقاتىنىڭ اجەپتاۋىر وسكەندىگى وسىدان-اق ايقىن اڭعارىلادى. قالادا تۇراسىڭ با, اۋىلدا ما, ەندى قانداي ايىرماشىلىق بار؟ «وزگەرگەن. وزگەرگەندى كوز كورگەن» دەگەن مىنە, وسىندايدا ايتىلعان بولسا كەرەك-ءتى. كەيبىر شارۋاعا ەپتى, بەينەتكە بەيىم وتباسىلاردىڭ ىستىق, سۋىق سۋىنا دەيىن ءۇيىنىڭ ىشىندە سىڭعىرلاپ, قالاداعىداي جايلى تۇرمىسقا ەتتەرى ۇيرەنە باستاعانمەن ءبىر اتتەگەن-ايى, جۇرت تۇششى سۋعا ءزارۋ. اۋىز سۋدى شاماسى جەتكەنى تاسىپ, ەندى ءبىرى ساتىپ ءىشىپ وتىر. ءبىر ءليترى ءبىر تەڭگە دەي مە-اۋ؟ سولاي-اق بولا بەرسىن مەيلى, بىراق «اۋىلداعى ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىندا مولدىرەپ سول تازا سۋ نەگە اعىپ تۇرمايدى؟» دەگەن جانايقاي عوي ايتپاعىمىز. ءبىر كەم دۇنيە-اي!
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
