– الدىمەن قوردىڭ قۇرىلۋىنا توقتالا كەتسەڭىز جانە بۇرىنعى ولقىلىقتاردى بولدىرماۋداعى قادامدار جايىن ايتىپ وتسەڭىز.
– وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا وسى سالادا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءبارى سول زامانعا سايكەس ءجۇردى. ول ءبىر قيىن ۋاقىت ەدى عوي. ال جاڭا عاسىردا, اسىرەسە, ونىڭ ەكىنشى ون جىلدىعىندا وتاندىق مەديتسينادا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولعانى انىق. مەملەكەتتىڭ ارنايى باعدارلاماسىمەن 100-دەن استام اۋرۋحانا سالىندى, ەل كولەمىندەگى بارلىق ەمدەۋ مەكەمەلەرى كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزىلدى, ۋاقىت تالابىنا ساي شەتەلدىك وزىق قۇرال-جابدىقتار, قوندىرعىلار الىندى. وسىلايشا, سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان جابدىقتالعان سەنىمدى ءىرگەتاسى قالاندى, قاجەتتى مامانداردىڭ ءۇلكەن شوعىرى شەتەلدەردە وقىتىلىپ, بىلىكتىلىك دەڭگەيى كوتەرىلدى. بارلىق اۋرۋحانالار مەن ەمحانالارداعى قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇلتتىق بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ماسەلەن, بۇرىنعى بيۋدجەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ءجۇيەسى مودەلىندە قارا-
جات اۋرۋحاناداعى ءبولىمدەر مەن توسەك سانىنا جانە قانشا مامان ەڭبەك ەتەتىنىنە بايلانىستى بولىنەتىن. ەمدەۋ مەكەمەسى ۇلكەن بولعان سايىن قارجى دا كوپ قاراستىرىلاتىن. ونىڭ ءىشىندە وپەراتسيالاردىڭ كۇردەلىلىگى, ەمنىڭ ءتيىمدىلىگى, كومەكتىڭ ساپاسى سياقتى ولشەمدەر ەسكەرىلمەيتىن. تەك بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ جاتاتىن.
جاڭا جۇيەدەگى باستى وزگەرىس – اۋرۋحانا مەن ەمحانانىڭ قانشا ادام ەمدەۋ ساپاسى مەن ناتيجەسىنىڭ قانداي بولۋى ەسەپكە الىنىپ بارىپ قاراجات ءبولىنۋىمەن ەرەكشەلەنەدى دەپ ءتۇسىنگەن ءجون. ناۋقاستىڭ دياگ-
نوزى كۇردەلى بولعان سايىن ونىڭ قۇنى دا وسە تۇسەدى. سوندىقتان, كۇردەلى اۋرۋدى ەمدەۋگە كوبىرەك قارجى بوساتىلۋى قاراستىرىلادى. ناقتىلاي كەتسەك, ەلىمىزدە سوڭعى 5-7 جىل اراسىندا باۋىر, ءبۇيرەك, جۇرەك الماستىرۋ سىندى وپەراتسيالاردىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ پرينتسيپى وسى جۇيەگە نەگىزدەلدى. ۇكىمەت تاراپىنان كۇردەلى وپەراتسيالارعا قوماقتى قارجى ءبولىندى.
بۇرىن شەتەلگە بارىپ, وراسان كوپ اقشا شىعارىپ جاسالاتىن وپەراتسيالار قازىر وزىمىزدە دە اتقارىلادى. بىراق ءبىز قاجەتتى ورگان اۋىستىرۋ سىندى كۇردەلى وپەراتسيالارمەن ناۋقاستاردىڭ 60 پايىزىن عانا قامتىپ وتىرمىز. ال ءارى قاراي قاجەتتىلىكتى تولىق وتەۋ ءۇشىن بىزگە قارجىلاندىرۋدىڭ باسقا جۇيەسى كەرەك بولدى. بۇل ءۇشىن الەمدىك ءتاجىريبەگە سۇيەنگەندە ءتيىمدىسى وسى ءمامس دەگەن بايلامعا توقتادىق.
نەگىزىندە ءمامس جۇيەسىنە ەنۋ كەزدەيسوق پايدا بولعان دۇنيە ەمەس. وسىدان 6-7 جىل بۇرىن مينيسترلىكتە مەدي-
تسينالىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ كوميتەتى قۇرىلىپ, بارلىق قاراجات سول ارقىلى ءوتىپ كەلدى. بۇل – جاڭا جۇيەگە ءوتۋدىڭ ءبىرىنشى ساتىسى بولاتىن. جانە كوپشىلىك قاۋىپتەنىپ جۇرگەن بۇرىنعى ءمىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. بۇگىندە سالاداعى ينفراقۇرىلىمدار تەگىس دايىن. سودان بەرى اقپاراتتىق جۇيەنىڭ ءوزى دە دامىپ كەتتى. العاشقى جۇيە ومىرگە كەلگەندە ءتىپتى ينتەرنەت پەن ەلەكتروندى پوشتا دا اتىمەن بولعان جوق.
– مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قاتىسۋى قالاي جۇرگىزىلەدى؟
– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – پاتسيەنتتەرگە جان-جاقتى ءارى ىڭعايلى جاعداي تۋعىزۋ. وكىنىشكە وراي, قازىر قاراجات جەتىسپەۋشىلىگىنەن بيۋدجەتكە قاراستى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ماماندارىن تارتۋ وتە قيىن. ال ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە جەكەمەنشىك ءجانە جەكە ءدارىگەرلىك كابينەتى بار مامانداردى تارتۋعا كەڭىنەن جول اشىلادى. ازاماتتار قاي ەمدەۋ ورنىنا, ول ياكي جەكەمەنشىك پە, الدە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ءتىركەلگەن مەكەمەسى مە, قايسىسىنا بارىپ ەمدەلەمىن دەسە دە ءوز ەركى. دەمەك, قاي ورىنعا بارسا دا قارجىنى ءبىر عانا كوزدەن – ءمامس جۇيەسىنەن الادى. ءبىز الداعى 2-3 جىلدىڭ كولەمىندە ەمحانالىق-امبۋلاتورلىق كومەك كورسەتەتىن مەكەمەلەر سانىن جەكەمەنشىك ۇيىمداردى تارتۋ ارقىلى 50 پايىزعا ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ستاتسيونارلىق كومەك كورسەتەتىندەردى دە وسىلايشا 40-45 پايىزعا كوبەيتسەك, بۇگىنگى تولىپ جاتقان كەزەك كۇتۋ, مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سىندى پروبلەمالار شەشىلەدى. ارنايى ماماننىڭ كومەگىن سارىلىپ كۇتىپ جۇرمەي, تەز ارادا قارالۋىنا, ەمدەلۋىنە جاعداي جاسالادى.
سونىمەن بىرگە, حالىقتى ءدارى-ءدارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءتۇيىندى ءماسەلەلەر دە وڭتايلى شەشىلمەك. ماسەلەن, ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان ناۋقاستارعا بەرىلەتىن تەگىن ءدارىلەردى بولۋگە جىل سايىن تەندەر جۇرگىزىلىپ, باسەكەلەستىك جاعدايىندا جىلدا فيرما اۋىسىپ تۇرادى دا, كەيبىر دارىلەردىڭ جەتىمسىزدىگى بايقالادى. ال مىنا جۇيەدە قولىندا ليتسەنزياسى بار ءاربىر ءدارىحانا رەتسەپت بويىنشا دارىلەردى بوساتا بەرەدى. اراداعى دەلدالدار جويىلىپ, ءدارىحانا مەن قور تىكەلەي جۇمىس ءىستەيدى. بۇدان ەڭ الدىمەن پاتسيەنت ۇتادى. بۇرىن ءدارىسىن الۋ ءۇشىن جول ءجۇرىپ بەلگىلى ءبىر ءدارىحانالارعا باراتىن بولسا, ەندى ءۇيىنىڭ قاسىنداعىدان-اق الا سالادى. وتكەندە ەلباسى ءدارىلەردىڭ باعاسىن قاراۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. ەندى ءدارى-دارمەك باعاسى مەملەكەت تاراپىنان بەكىتىلگەندە قور ءۇشىن ناۋقاستىڭ ءدارىنى قاي ءدارىحانادان العانى ماڭىزدى ەمەس, ءتيىستى قاراجاتىن اۋدارىپ وتىرادى.
قور جۇمىسىنداعى نازار اۋدارارلىق تاعى ءبىر دۇنيە – ساراپشىلىققا ەلىمىزدەگى ەڭ بىلىكتى مامانداردى تارتۋ. ياعني, ادامدار تاراپىنان مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدە نارازىلىق تۋعان جاعدايدا انىق-قانىعىنا جەتىپ, ساپاسىن تەكسەرىپ, سارالايتىن, پاتسيەنتتىڭ قۇقىعىن قورعايتىن ارنايى ورگان قۇرىلادى.
– بىزدە بۇرىن دا كەيبىر ازاماتتار ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قامتىلىپ كەلدى, ەندىگى جەردە ونداي كومپانيالاردىڭ جۇمىستارىندا قانداي وزگەرىستەر بولۋى ءمۇمكىن؟
– ءومىر وزگەرىپ, قوعام دامىعان سايىن ادامداردىڭ قاجەتتىلىگى دە ارتىپ وتىراتىنى زاڭدىلىق. سوندىقتان دا, بارلىعىن تولىق وتەۋ مۇمكىن ەمەس. كەيبىر پلاستيكالىق, كوس-
مەتولوگيالىق, ءتىس ەمدەۋ سياق-
تى قىزمەت تۇرلەرىن ءمامس جۇيەسى قامتىمايدى. ەرىكتى ساقتاندىرۋ ءبىزدىڭ جۇيەنىڭ پاكەتىنە كىرمەيتىن قىزمەتتەردى كورسەتە بەرەدى.
– زاڭ بويىنشا جۇمىس بەرۋشى مەكەمە, كومپانيا ءوز قىزمەتكەرى ءۇشىن قورعا ءتولەم اۋدارادى. جانە بۇل جىل سايىن ءبىرتە-بىرتە كوتەرىلىپ وتىرادى. وسى رەتتە قورعا قاراجات جينالۋدا تاعى ءبىر ءماسەلە تۋىندايتىن ءتارىزدى. الەۋمەتتىك ءتولەمدەردىڭ ءمولشەرىن ازايتۋ ءۇشىن شىنايى جالاقى جاسىرىلىپ, ونىڭ ءمولشەرى تومەن كورسەتىلۋىنەن قاۋىپ جوق پا؟
– ساۋالىڭىز ورىندى, قازىر زاڭ جوباسى ماجىلىستە جاتىر. ارينە, جۇيەنى كەرى تارتاتىن جايتتاردى زاڭمەن رەتتەپ, زاڭمەن قورعاماسا بولمايدى. سول سەبەپتەن دە, تولەنەتىن جارنا كولەمىن اۋەلى 1 پايىز, ودان كەيىن 3 پايىزعا دەيىن بىرتە-ءبىرتە كوبەيتۋ كوزدەلۋدە. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءتيىستى سالىق ءتارىزدى بولعاندىقتان ونى بۇزعاندارعا زاڭ ارقىلى شارا قولدانىلماق.
– بىزدە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ ءجۇرگەن ازاماتتار بار. مىسالى, بازارداعى شاعىن كاسىپكەرلەر ساقتاندىرۋ جارناسىن قالاي تولەيدى؟
– بۇل ماسەلەنىڭ بىرنەشە شەشىمى بار. بىرىنشىدەن, مۇنداي ازاماتتاردىڭ ساناتىنداعى تۇلعا «جۇمىسسىزبىن, قورعا جارنا تولەيتىن جاعدايىم جوق» دەسە, الەۋمەتتىك قورعاۋ مەكەمەسىنە بارىپ جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋى ءتيىس. جۇمىسسىزدار ءۇشىن قاجەتتى قاراجاتتى مەملەكەت بەرەدى. ال ەگەر «مەن جەكە كاسىپكەرمىن, قورعا ءوزىم جەكە جارنا تولەپ تۇرامىن» دەسە, كەز كەلگەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانككە بارىپ, بەلگىلەنگەن مولشەردەگى جارنانى تولەپ تۇرۋىنا بولادى. ءۇشىنشىسى, جەكە كاسىپكەر ەمەس ادامنىڭ دا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى ءوز ەركىمەن جارنا تولەپ تۇرۋى. قازىر تۇرعىندار ءمامس قورىنا جارنا تولەمەسەم مەديتسينالىق كومەك الا الماي قالامىن با دەپ قورقىپ جاتىر. بۇل دۇرىس ەمەس, نەگىزى ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن تىس قالعان ازاماتقا كومەك جاسالادى, تەك ول جوسپارلى تۇردە بەرىلەتىن دارىگەرلىك جاردەم قىزمەتىن پايدالانا المايدى, ال شۇعىل كومەككە ەش توسقاۋىل جوقتىعىن كىم-كىمنىڭ دە بىلگەنى ءجون.
– بارلىعى جوسپارداعىداي اتقارىلسا, ءمامس جۇيەسىنەن حالىق ۇتادى, ال سالاداعى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن قانشالىقتى ءتيىمدى, ولاردىڭ ەڭبەكاقى دەڭگەيىنە وزگەرىستەر اكەلە مە؟
– نەگىزىنەن ءبىزدىڭ جۇيەدە ەكى كەيىپكەر بار. ءبىرىنشى – ناۋقاس, ەكىنشىسى – دارىگەر. ال قور وسى نەگىزگى ەكى كەيىپكەر اراسىنداعى بارلىق جۇمىستاردى جاقسارتۋ-
دى كوزدەيدى. سوندىقتان, ەكى كەيىپكەردىڭ ءبىرى رازى, ەكىنشىسىنىڭ كوڭىلى ورتا بولسا, وندا جاعداي بۇگىنگىدەن جاقسارا قويمايدى. ءبىز دارىگەرلەردى وسى جۇيەگە ىنتالاندىرۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە, ارينە, ەڭبەكاقى كولەمى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسى رەتتە الماتى, استانا قالالارىندا قاناتقاقتى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ, ەمحانالار ىشىندەگى اقى تولەۋ جۇمىسىن وڭتايلى جۇرگىزۋ ماسەلەسى نازاردا بولدى. ءناتيجەسىن قاراعاندا, دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك تۋاتىنى بەلگىلى بولدى.
– قورعا جينالعان قاراجاتتىڭ جۇمسالۋى ءجونىندە اشىق اقپارات بولا ما؟
– ارينە, قور جۇمىسى اشىق ءجۇرگىزىلەدى. ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ قارجى قايدا, قاشان, قانداي ماقساتقا جۇمسالدى دەگەن ەسەپ قوردىڭ سايتىندا تۇرادى. ەكىنشىدەن, قوردىڭ جانىندا قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ءىستەيدى. وعان مينيسترلىك قىزمەتكەرلەرى, ۇەۇ, قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستىرىلادى. ءارى قاراجات ۇلتتىق بانك ەسەبىندە بولاتىندىقتان, قاۋىپتەنەتىن ەشتەڭە دە جوق.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
