ماماندىق تاڭداۋ – ءومىر جولدارىن ەندى عانا باستاعالى وتىرعان جاستار ءۇشىن اسا جاۋاپتى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, ول ادامنىڭ بۇكىل بولاشاعىن ايقىندايدى. قانداي جۇمىس ىستەيسىڭ, قانشا تابىس تاباسىڭ, قوعامعا, سونىمەن بىرگە, وزىڭە دە تيگىزەر پايداڭ قانداي – وسىلاردىڭ ءبارى تۇپتەپ كەلگەندە, اركىمنىڭ تاڭداعان ماماندىعىنا تىكەلەي بايلانىستى بولماق. شىندىققا جۇگىنسەك, ازىرگە جاستارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي ءدال قازىرگى تاڭدا ءوزىنىڭ الداعى ومىرىنە قاجەتتى ماماندىقتى تاڭداۋ ىسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلىپ ءجۇر دەگەن پىكىردى بەرىك سەنىممەن ايتا المايمىز. وعان كوپتەگەن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ نەگىزىنەن العاندا زاڭگەر, ەكونوميست سياقتى ماماندىقتارعا ۇمتىلۋىنىڭ ءالى دە بولسا ازايماي وتىرعانى دالەل. بۇل رەتتە ماسەلەنى كوبىنە-كوپ ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ كوزقاراستارى مەن اقىل-كەڭەستەرىنىڭ شەشىپ كەتىپ جاتاتىنىن دا بارشاعا بەلگىلى جايت. جاس كەزىمىزدە كەيبىر ۇلكەن كىسىلەردىڭ بالام وسكەندە پروكۋرور بولادى دەگەن سياقتى ماقتانىش سوزدەرىن ەستىپ قالاتىنبىز. بۇگىنگى ءومىر شىندىعىنا كوز سالا وتىرىپ, سول داعدىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قىر سوڭىمىزدان قالماي كەلە جاتقانىن بايقاعانداي بولاسىڭ. ولاي بولسا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بارىنشا جەتىلگەن, زامان تالابى جىل ساناپ ەمەس, اي ساناپ دەرلىك وزگەرىپ جاتقان ءححى عاسىردا جەتكىنشەكتەرىمىز ءۇشىن قانداي ماماندىقتار ءتيىمدى بولماق؟ الەم ەلدەرىن تۇگەلدەي دەرلىك شارپىپ, ءجيى قايتالاناتىن داعدارىستارىنان جاپپاي جايلاعان جۇمىسسىزدىعى ەش قالىسپايتىن مىنا نارىق زامانىندا جاستارىمىزدىڭ قانداي كاسىپتى مەڭگەرگەنى ءجون؟ دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ەسەپتەۋلەرى بويىنشا, بۇگىندە ماڭىزدى بولىپ سانالاتىن قۇزىرەتتىلىكتەردىڭ 35 پايىزى ەندى بەس جىلدان كەيىن تولىقتاي وزگەرىسكە ۇشىرايتىن كورىنەدى. ايتالىق, بىرقاتار ماماندىقتاردىڭ مازمۇنى مەن ساپاسى ترانسفورماتسياعا ۇشىراسا, كەيبىر ماماندىقتار تولىقتاي جويىلىپ كەتپەك. ءسويتىپ, ولاردىڭ ورنىنا مۇلدە جاڭا ماماندىقتار پايدا بولماقشى. ونداي وزگەرىستەردىڭ ءومىرىمىزدىڭ كوپتەگەن سالالارىن قامتيتىنى دا بەلگىلى بولىپ وتىر. سوندا قايتپەك كەرەك؟ ونداي تۇيىقتان شىعار جول بىرەۋ – ادامدار الدا كەلە جاتقان وزگەرىستەرگە دايىن بولۋى ءتيىس. كەيبىر دەرەككوزدەرگە قاراعاندا, كورشىمىز رەسەيدە قازىردىڭ وزىندە جاڭا كاسىپتەردىڭ اتلاسى ازىرلەنىپتى. سوعان سايكەس, كوپ ۇزاماي مولەكۋلالىق ديەتولوگ, «جاندى جۇيەلەر» ارحيتەكتورى, كيبەرپروتەزدەر جاساۋشى, گمو-اگرونوم, ەنەرگيا جۇيەلەرىنىڭ ديزاينەرى, ينتەللەكتۋالدى ەنەرگيا جەلىلەرىنىڭ ينجەنەرى, «اقىلدى جولدار» سالۋشىلار, عارىشتىق تۋريزم مەنەدجەرى, عارىش جولدارىنىڭ ينجەنەرى, روبوتتاردى باسقاراتىن نەيروينتەرفەيستەردى جوبالاۋشى, ينتەللەكتۋالدى مەنشىكتەردى باعالاۋشى, ەلەكتروندى كيىم-كەشەك رەتسەپتىلەرىن جوبالاۋشى, ويلاۋ پروديۋسەرى دەگەن سياقتى كوپتەگەن جاڭا ماماندىقتار پايدا بولماق. ءبىر قىزىعى, جوعارىدا اتالعان ماماندىقتاردىڭ بىرقاتارىنا قازىردىڭ وزىندە سۇرانىس بولا باستاعان كورىنەدى. وسىنىڭ ءوزى-اق بىزدەر وسى ۋاقىتتارعا دەيىن وقىپ كەلگەن باعدارلامالاردىڭ ەسكىرۋگە اينالعانىن كورسەتەتىن سىڭايلى. جاپپاي اۆتوماتتاندىرۋدىڭ وندىرىسكە ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى الداعى 25 جىلدا دامىعان ەلدەردەگى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى 47 پايىزعا دەيىن جەتەدى دەگەن دە بولجام بار. ەندەشە, ەرتە باستان قامدانعان ادامنىڭ عانا كەلەشەكتە جۇمىسسىزدار قاتارىن تولىقتىرماسى انىق. وسى ورايدا مىناداي ءبىر قىزعىلىقتى دەرەكتى كەلتىرە كەتكەن ارتىق ەمەس سياقتى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ءوندىرىستى جاپپاي روبوتتاندىرۋ ادامدار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشىنىڭ وسۋىنە بىردەن-ءبىر سەبەپكەر بولىپ وتىر. وسىعان وراي مايكروسوفت فيرماسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اتىشۋلى ميللياردەر بيلل گەيتس روبوتتارعا سالىق سالۋ جونىندە ۇسىنىس ايتقان. ونىڭ پايىمداۋىنشا, روبوتتار ءۇشىن تابىس سالىعى مەن پايداعا سالىناتىن سالىقتاردىڭ بولماۋى ماشينالارعا ادامدار الدىنا ادىلەتسىز تۇردە ارتىقشىلىقتار بەرەدى. سوندىقتان دا, ادام ەڭبەگىنىڭ مەحانيكالىق ەڭبەكپەن الماستىرىلۋىنىڭ اسقان شاپشاڭدىقپەن جۇرۋىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن ول بۇل پروتسەستى سالىق ساياساتى ارقىلى رەتتەۋ ورىندى بولماق دەپ ەسەپتەيدى. ارينە, سالىقتىڭ جانسىز روبوتقا ەمەس, سونداي تەحنيكانى پايدالاناتىن كومپانيالارعا سالىناتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس. قالايسىڭ با, قالامايسىڭ با, بۇل – ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان عاسىردىڭ بۇگىنگى تاڭداعى شىنايى بەينەسى. ادامزاتتىڭ كۇنكورىسى ءۇشىن اقشا قاجەت. ال ول اقشا تەك ەڭبەك ەتۋ ارقىلى عانا كەلەدى. ەڭبەك ەتۋ ءۇشىن ۋاقىت سۇرانىسىنا سايكەس كەلەتىن ماماندىعىڭ بولۋى شارت. بۇكىل عۇمىرىڭدى قامتاماسىز ەتەتىندەي ماماندىق تاڭداي ءبىلۋدىڭ وزەكتىلىگى دە مىنە, ءدال وسىندا.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
