بالىق شارۋاشىلىعىنا بايىپتى كوزقاراس قاجەت

ەلىمىزدە حالىق دەنساۋلىعىنا اسا پايدالى بالىق ونىمدەرىنىڭ دەنى يمپورتتىڭ ۇلەسىنە تيەتىندىگى بەلگىلى. سونىڭ وزىندە رەسپۋبليكامىزدا بالىق تاعامدارىن تۇتىنۋ كولەمى جان باسىنا شاققاندا جىلدىق نورماداعى 14,6 كيلوگرامنىڭ ورنىنا 7 كيلوگرامداي عانا. سوندىقتان دا, ەكونوميكانىڭ وسى ماڭىزدى سالاسىنا ۇكىمەت تاراپىنان جان-جاق­تى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ويتكەنى, قازىرگى ۋاقىتتا وتان­دىق بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى تولىق يگەرىلگەن جوق. بۇعان ءبىز جاقىندا اتىراۋ وبلىسىندا ساپاردا بولىپ, بالىق اۋلاۋ كاسىپ­ورىن­دارىنداعى ناقتى جاعدايمەن تانىسقانىمىزدا كوز جەتكىزە تۇستىك. بىرىنشىدەن, بالىق وندىرۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سۋبسي­ديا ءبولۋ ماسەلەسى ءالى وڭ شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعىنا كوپتەن بەرى كور­سەتىلىپ كەلە جاتقان قۋاتتى مەم­لە­­كەتتىك قولداۋدان بالىق شارۋا­شى­لىعىنىڭ نەلىكتەن قۇرالاقان قالدىرىلعاندىعى تۇسىنىكسىز. بالىق اۋلاۋ كاسىپورىندارى ءوز جۇمىس­تارىنان مول پايدا تاۋىپ, شال­قىپ وتىر دەۋ قيىن. ولاردىڭ رەن­تابەلدىلىگى تومەن, ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسى دا جۇتاڭ. ەكىنشىدەن, قولدانىستاعى زاڭنا­ماعا سايكەس, جىل سايىن بالىق اۋلاۋ ءليميتىن (كۆوتاسىن) بەكىتۋ ۇكى­مەت قۇزىرەتىنە جاتادى. الايدا, كەي جىل­دارى ءليميتتى كوكتەمگى با­لىق اۋلاۋ ماۋسىمى قارساڭىندا بەلگى­لەۋ جاعدايلارى ءجيى ورىن الىپ ءجۇر. بۇل تىم كەش بولعاندىقتان, با­لىق­شىلارعا قولبايلاۋ بولىپ كەلە­دى. سوندىقتان دا الداعى جىل­عا ءليميتتى اعىمداعى جىلدىڭ جەل­توقسان ايىنان قالدىرماي بەكىتۋ تۋرالى قۇقىقتىق نورما قابىلداعان ءجون. بۇل ءوز كەزەگىندە بالىق اۋلاۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىستارىن جوسپارلاۋعا, جۇمىس كۇشىن, بالىق اۋلاۋ قۇرالدارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ءونىمدى وتكىزۋگە بايلانىستى ىشكى جانە سىرتقى بايلانىستاردى ۋاقتىلى قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇشىنشىدەن, بالىق اۋلاۋ ءليميتىن الۋ ءۇشىن بيورەسۋرسقا تولەيتىن تولەم مولشەرى جىل سايىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس كورسەتكىشىنە سايكەس ءوسىرى­لىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى بالىق اۋلاۋ كاسىپ­ورىندارىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن قيىنداتىپ, سالا­نىڭ دامۋىنا تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىر. وسىعان وراي اتالعان تولەم ءمول­شەرىن قايتادان قاراپ, ونى بەلگىلى ءبىر كەزەڭگە تۇراقتى باعا ەتىپ بەلگى­لەگەن دۇرىس. سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» زاڭنىڭ 48-بابى 4-تارماعىنا سايكەس, قازاقستاندىق شاعىن كولەمدى, وزدىگىنەن جۇزەتىن جانە وزدىگىنەن جۇزبەيتىن كەمەلەردىڭ تۇندە جۇزۋىنە رۇقسات ەتىلمەيدى. مۇنداي شەكتەۋ اۋلانعان بالىقتى وڭدەپ, وتكىزۋگە بوگەسىن بولىپ وتىر. ويتكەنى, بالىق اۋلاۋ ۋچاسكەلەرى بالىقتى ساقتاۋ جانە وڭدەۋ ورىندارىنان الىستا ورنالاسقان. كەيبىر ۋچاسكەلەردەن توقتاماي جۇرگەننىڭ وزىندە جولعا ءبىر تاۋلىكتەي ۋاقىت كەتەدى. سون­ىڭ سالدارىنان بالىقشىلار جا­رىق ۋاقىتتا جۇمىستارىن اياقتاپ ۇلگەر­مەي, شەكاراشىلار تاراپىنان ءارتۇرلى كەدەر­گىلەرگە ۇشىراپ, ماشاقات شەگىپ ءجۇر. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل بالىق­شىلار ەڭبەگىنىڭ ونىمدىلىگى مەن بالىق اۋلاۋ كاسىپورىندارى تابىسىنىڭ, سونداي-اق, ودان تيىسىنشە مەملەكەتكە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ دە كەمۋىنە اكە­لىپ سوقتىرۋدا. وسى جونىندەگى بالىق­شىلار قاۋىمىنىڭ وتىنىشىنە وراي قولدانىستاعى زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋ ەنگىزۋ قاجەت-اق. بۇعان قوسا, كەيىنگى 20-30 جىلدا تابيعاتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى وزەن-كولدەردىڭ ارنالارى تارىلعانى ءمالىم. كەيبىر شاعىن وزەندەر مۇلدەم قۇرعاپ كەتكەن. ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى بالىق قورىنىڭ ازايا باستاعاندىعىنا الاڭداعان بالىقشىلار قاۋىمى ۇكىمەتتەن مەليوراتسيا جۇمىستارىنا قارجى ءبولىنىپ, تەڭىز تاماعى, قيعاش ساعالىق كەڭىستىگى تەرەڭدەتىپ قازىلسا دەگەن تىلەكتەرىن ءبىلدىردى. بۇل دا زەيىن قويىپ, زەرتتەۋدى جانە بولاشاقتا بولۋى ىقتيمال تابيعي اپاتتىڭ ال­دىن الۋ شارالارىن دەر كەزىندە قاراس­تىرۋدى تالاپ ەتەدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ بالىق شا­رۋا­­­شىلىعى سالاسىنىڭ قازىرگى قانا­­عاتتان­عىسىز جاعدايىنا ونى دامىتۋ­دىڭ ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسىنىڭ بولماۋى تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىر دەپ بىلەمىز. سون­­داي-اق, ءبىر كەزدە ءوزىنىڭ بالىق شارۋا­­شى­لى­عى مينيسترلىگى بولعان قازاق­ستان­دا ءبۇ­گىندە ءتىپتى وسى ماڭىزدى سالا­عا جە­تەك­شىلىك جاسايتىن ارناۋلى كومي­تەتتىڭ دە جوقتىعى ويلاندىرماي قويمايدى. وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىمى ۇكى­مەتكە تىرەلەتىندىكتەن, ەلىمىزدىڭ باس­تى اتقارۋشى بيلىگىن اتالعان پروب­لەما بەيجاي قالدىرمايدى عوي دەپ ۇمىتتەنەمىن. بەيبىت مامراەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى