كاسپي فورۋمى كوپ ءۇمىت كۇتتىرەدى

قازاقستان ءۇشىن بيىل كاسپي تەڭىزى ارقىلى شەكتەسەتىن كاسپي ماڭى ەلدەرى مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ بەسىنشى سام­ميتىن وتكىزۋ ماڭىزدى ءارى ەلەۋلى وقيعا بولماق. ءوت­كەن جىلدىڭ جازىندا ازەر­باي­جان, قازاقستان, رەسەي, يران جانە تۇرىك­مەن­ستاننىڭ سىرتقى سايا­سات ۆەدومستۆولارىنىڭ باس­شى­لارى كەزەكتى رەت كەزدەسىپ, كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋعا قا­تىس­تى بىرجاقتى شەشىم قا­بىلداي الماعانى ەسى­مىزدە. سوندىقتان دا, وسى جاع­دايعا بايلانىستى بەس مەم­لەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سامميت وتكىزۋ بەلگىسىز مەرزىمگە كەيىنگە قالدىرىلعان ەدى. ساراپشىلار پىكىرىنە سۇيەنسەك, ايتۋلى جيىنعا ازىرلىك جۇمىس­تارى­نىڭ باستالىپ كەتۋىنە بايلانىستى, اتالعان ءسامميتتىڭ بيىل ءوتۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى, كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىق­تىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەن­تسيا جوباسى جونىندەگى كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭ­گەيىندەگى ارنايى جۇمىس توبى­نىڭ 48-وتىرىسى ازەربايجان استا­نا­سىندا 25-26 قاڭتاردا وتكەنى بەل­گىلى. ال ازەربايجان ءسىم باس­پا­سوز قىزمەتىنىڭ تاراتقان ءمالىم­دەمەسىندە جيىنعا ازەربايجان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارى حالاف حالافوۆ, قازاق­ستاننان ءسىم-ءنىڭ ەرەكشە تاپسىر­مالار بويىنشا ەلشىسى ءزۇلفيا امان­جولوۆا, يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يبرا­گيم راحيمپۋر, تۇرىكمەنستان پرە­زي­دەنتى جانىنداعى كاسپي ماسە­لەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك كاسىپ­ورىن باسشىسى مۋراد اتادجانوۆ پەن رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ شەكا­را­نى دەليميتاتسيالاۋ جانە دەمار­كا­­تسيالاۋ جونىندەگى ارنايى وكىلى يگور براتچيكوۆ باستاعان دەلەگا­تسيالار قاتىسقان. ازەربايجان سىرتقى ىستەر مي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى حالاف حالافوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە كاسپي ماڭى ەلدەرى مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى دەڭ­گەيىندەگى مۇنداي كەلىسسوز ءجۇر­گىزۋ – تاراپتاردىڭ ۇستانىمىن ەداۋىر جاقىنداتىپ, ناتيجەلى جەتىس­تىكتەر اكەلگەنىن بىلدىرگەن. سون­داي-اق, ول كەزەكتى ءسامميتتى وتكىزۋ قار­­ساڭىندا كونۆەنتسيا جوبا­سىن­داعى بارلىق نەگىزگى كەلىسىم­دەر­دى بەكىتۋدە كاسپي ماڭى ەلدەرى سەرىك­تەستىگى مەن كەلەشەكتەگى ءوز­ارا ارىپتەستىگىنىڭ جان-جاقتى قۇ­قىق­تىق نەگىزىن قۇرۋ ماقساتى كوز­دەلۋى ءتيىس ەكەندىگىن دە اتاپ ءوت­كەن. وسى­لايشا, ازەربايجاندىق باق ءمالى­مەت­تەرىنىڭ دەرەگىنشە, دەلە­گا­تسيا وكىل­دەرى كەلىسسوزدەر قورى­تىن­دى­سى­نا وڭ باعا بەرىپ, وتىرىس­تى جو­عا­رى دەڭگەيدە ۇيىمداس­تىر­عانى ءۇشىن ازەربايجان تاراپىنا زور ال­عىس­تارىن بىلدىرگەن. وسى دەڭ­گەي­دە­گى ارنايى جۇمىس توبىنىڭ ەندى­گى كەز­دەسۋى تۇرىكمەنستاندا ۇيىم­داس­تى­­رى­­لادى دەپ كۇتىلۋدە جانە ونىڭ وتە­­تىن مەرزىمى ديپلوماتيالىق جە­لى­­لەر بويىنشا كەلىسىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, جاقىندا كاس­پي ەكونوميكالىق فورۋمىن قۇرۋ يدەياسىن تۇرىكمەنستان ءبيلى­گى دە ءىل­گە­رى­لەتەتىندىگى بەلگىلى بول­دى. «كاس­پي ەكونوميكالىق فورۋ­مىن قۇرۋ ۇكىمەتارالىق جانە ىسكەر­لىك توپ وكىلدەرى اراسىندا كەلىس­سوز­دەر ءجۇر­گىزۋدە ءتيىمدى ارەكەت الاڭى بولا­دى» دەپ حابارلادى تۇرىك­مەن­ستان­نىڭ مەملەكەتتىك اقپارات اگەنتتىكتەرى. ال ازەربايجاندىق «trend.az» پور­تالىنىڭ حابارلاۋىنشا, مۇن­داي فورۋم قۇرۋ الەمدىك بيز­نەس پەن حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم­دارمەن تابىستى بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ەستە­رىڭىزدە بولسا, وسىدان 3 جىل بۇرىن استرا­حاندا وتكەن كاسپي ماڭى مەم­لەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ سام­ميتىن­دە تۇرىكمەنستان پرە­زيدەنتى گۋر­بان­گۋلى بەردىمۇحامەدوۆ تارا­پىنان وسىنداي ناقتى ۇسىنىس­تار ايتىلعان بولاتىن. «بۇگىندە تۇرىكمەنستان كاس­پي ماڭى ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكو­نوميكالىق بايلانىس پەن ءار­­تار­اپ­تانعان كەڭ اۋقىمدى قور قۇرۋدى, ەنەرگەتيكالىق, ين­دۋس­تريالى جانە كاسپي ايماعى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋ سياقتى سالالاردى جاپپاي قول­داۋعا بەيىل تانىتۋدا. مىنە, بۇل ەۋرازيا ورتالىعىنىڭ گەو­سايا­سي جانە ەكونوميكالىق ايماق رەتىن­دە بەلسەندى دامۋ رەتىندە مويىن­دالعانى» دەپ جازدى تۇرىكمەن­ستان­دىق باق. جالپى, مۇنداي جاعداي كاس­پي ايماعىنا تارتىلاتىن ين­ۆەس­تيتسيا كولەمىن ارتتىرىپ, ون­داعى بەيبىت ماقساتتاعى قارىم-قاتى­ناس­تاردىڭ ينتەگراتسيالانۋىنا زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە, سوڭعى جىلدارى كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن اي­قىن­داۋعا قاتىستى ماسەلەدە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ىلگەرىلەۋشىلىك ايقىن اڭعارىلۋدا. اسىرەسە, قازاق­ستاندىق مامان ليديا پارحوميچيك­تىڭ ايتۋىنشا, كاسپي تەڭىزىنىڭ ءمار­تەبەسىن ايقىنداۋدا بارلىق ءمۇد­دەلى مەملەكەتتەر ماسەلەگە قاتىستى ال­عاش­قى كەزدەگى ۇستانىمدارىن ءو­ز­گەرت­­كەن. سونىڭ ىشىندە جۇمساق سايا­سات ۇس­تا­نۋ رەسەي, ازەربايجان جانە قا­زاق­­ستان تاراپىنا ءتان. ال سا­راپ­­شى­لاردىڭ ءپى­كىرىنشە, سوڭعى جىل­دارى مۇنداي قادام­عا تۇرىك­مەنس­تان تاراپى دا وڭ قاباق تانىتا باس­تا­عان. اسىرەسە, مۇ­نى 2015 جىلى قازاق-تۇرىكمەن سەك­­تو­­رىن­داعى كاس­پي تەڭىزىنىڭ شە­ك­ا­را­­سىن ءبولۋ تۋ­را­لى قازاق­ستان-تۇرىكمەنستان كەلىسى­مى­نىڭ را­تي­­في­كا­تسيالانۋىنان دا بايقاۋعا بولادى. الايدا, بۇل ماسەلەدە يران تارا­­­پى­نىڭ ۇستانىمى ءالى دە بولسا ءوز­گەرىس­سىز كۇيدە قالىپ وتىر. ءتىپتى, كەي­بىر ماماندار حالىقارالىق سانك­­تسيا­لاردان بوساتىلعان سوڭ, تەگە­ران­نىڭ ۇستانىمى جۇمسارۋى مۇمكىن دەپ كۇتكەن دە بولا­تىن. قالاي دەسەك تە, يران بيلىگى اۋەلدەگى قۇقىقتىق مارتەبە تۋرالى كون­ۆەن­تسياعا قول قويۋ ماسەلەسىندە مامىلەگە كەلمەدى. كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ باسشى­لارى سامميتىنە دايىندىق قولعا الىنۋىنا بايلانىستى, بۇگىنگى تاڭدا كاسپي تاقىرىبى قايتا كۇن تارتىبىنە شىعىپ وتىر. وتكەن جىلى ۇيىمداستىرىلۋى ءتيىس ءسامميتتىڭ بيىلعا قالۋىنا وراي, تاراپتار كەزدەسۋدە مەملەكەتتەر باسشىلارى ناتيجەلى شەشىمگە كەلۋى ءۇشىن ءبىر-ءبىرىنىڭ «جاناسۋ نۇكتەلەرىن» ءدوپ باسۋعا بارىن سالۋدا. سول سەبەپپەن دە وتكەن اپ­تادا اشعابادتا كاسپي ماڭى ەل­دەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى وكىل­­دەرىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. القا­لى جيىن­عا كاسپي ايماعى ەل­دەرى­نىڭ سالا­لىق مينيسترلەرى مەن ۆەدو­مست­ۆو­لارىنداعى كاسىبي جەتەك­­شى مامان­دارمەن بىرگە ءبولىم باسشى­لارى دا قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, ولار­دىڭ قاتارىندا رەسەيدىڭ قار­جى­ل­ىق دامۋ مينيسترلىگى مەن ءسىم, يراننىڭ ساۋدا جانە دامۋ ۇيىمى, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى بولدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, كاس­پي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتە­بە­سىن انىقتاۋعا قاتىستى ماسەلە كەڭەس وداعى قۇلاعاننان كەيىن كۇرت كۇشەيدى. سەبەبى, كسرو ىدى­را­­عان­­نان كەيىن ايماقتا حالىق­ارا­­لىق قۇقىقتىق مارتەبەسى بار ازەر­باي­جان, قازاقستان مەن تۇرىك­مەنستان سىن­دى جاڭا مەملە­كەت­تەر پايدا بو­لىپ, كاسپي شەك­ارا­سىن بەس ەل ارا­سىندا قايتا ءبولۋ قاجەتتىگى تۋىن­دا­دى. ءتۇيىندى تارقاتۋداعى تاعى ءبىر قيىندىق, حالىقارالىق قۇقىق سالا­سىندا كاسپيدى تەڭىز نەمەسە كول دەپ تانۋعا قاتىستى پىكىردىڭ ءار الۋا­ن­دىعى دا سەبەپ بولىپ وتىر. رۋسلان ءىزىموۆ, ساياساتتانۋشى