«ءان-اعا»

سوڭعى جىلدارى «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ۇلى تۇلعالاردىڭ ءومىرىن سۋرەتتەيتىن تەلەسەريالدار كورەرمەنگە جول تارتتى. باۋىرجان مومىش ۇلىنان باستاۋ العان حيكايالار قاتارىندا كۇلاش بايسەيتوۆا, نۇرعيسا تىلەنديەۆ سىندى ءبىرتۋار ونەر يەلەرى جونىندە فيلمدەر بار. بۇل جولى اگەنتتىك «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» ءشامشى قالداياقوۆتىڭ وبرازىن اشۋدى ماقسات ەتىپتى. مىنە, ءبىرازدان بەرى تەلەەكراندا «ءان-اعا» دەپ اتالاتىن تەلەحيكاياسى كورسەتىلۋدە. حيكايانى كورگەندەر ءشام­شىنىڭ تەك كومپوزيتورلىق قىرىن عانا ەمەس, سونداي-اق جۇرەگىنىڭ كەڭدىگى مەن مەيىرىمدىلىگىن, قيىن كەزدە جولداس بولا بىلەتىن, ادال­دىعىنا كۋا بولادى. سون­داي-اق, حالىق جاۋىنىڭ قىزىمەن دوس بولىپ, جازۋشىلار ودا­عىنان قۋىلعان اقىننىڭ ولە­ڭىن انىنە پايدالانۋى, ونىڭ ەرجۇ­رەكتىگىن, ادامگەرشىلىگىن دە ايتىپ تۇرعانداي. مۇنىڭ ءبارى جاس ۇرپاققا وڭ اسەر ەتىپ, ىزگى قاسيەتتەردى بويىنا سىڭىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق. تەلەحيكايانى كورە وتىرىپ, جاڭا دەرەكتەرگە قانىعامىز. ماسەلەن, وقيعا شاۋىلدىردە (قا­زىرگى وتىرار اۋدانى) اۋىلىندا ءشامشى قالداياقوۆتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنەن باستالادى. اتا-اناسى ونىڭ اتىن ءجامشيد دەپ پارسى ەلىنىڭ پاديشاھىنىڭ قۇرمەتىنە قويعان. ءسىرا, قالداياق (اكەسى) ۇلىنىڭ ءبىر ەلدى باسقاراتىن باسشى بولماسا دا, دارا تۇلعا بولارىن ىرىمداسا كەرەك. اعىلشىننىڭ ونەر قايرات­كەرى روبەرت فايلەر: «مەن قازاق­تىڭ ۇلى كومپوزيتورىمەن تانىسقانىما قۋانىشتىمىن. 300-گە جۋىق ءان شىعارۋ دەگەن – ۇلى ەرلىك! سىزگە ەسكەرتكىش ورناتۋ كەرەك», دەپ ءشامشىنىڭ ونەرىنە تاڭ قالعان ەكەن. ءشامشى اندەرىنىڭ شىعۋ تاريحى تىم-تىم تەرەڭدە, مۇنى جۇرتشىلىق حيكايا بارىسىندا ءبىلىپ وتىرادى. تۇڭعىش تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى «قايىقتا» ءانىن سازگەر بالا كۇنگى عاشىعى نازيپاعا ارناعان. نازيپامەن مەكتەپتە بىرگە وقىپ, ەكەۋى ۇنەمى قايىقتا سەرۋەندەپ جۇرەدى. ءشامشى اتامىز ەسەيگەن سوڭ ۆەتەرينارلىق وقۋعا ءتۇسىپ, ءارى قاراي اسكەرگە كەتەدى. اۋىلعا ورالعاندا ءنازيپانىڭ اۋىرىپ, قايتىس بولعانىن ەستيدى. بالا ماحابباتىنىڭ كوز جۇمعانىن بىلگەندە ول قايعىرىپ, قىزعا بەرگەن ۋادەدە تۇرۋ ماقساتىندا تاشكەنتتەگى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە تۇسەدى. كومپوزيتوردىڭ ونەر جولى وسىلاي باستالادى. حيكايادا تاريحي شىندىق پەن دراماتۋرگيا ادەمى ۇيلەسىمىن تاۋىپ, رەجيسسەر جاسۇلان پوشانوۆ اكتەرلەردىڭ سەزىمىن, ىشكى جان-دۇنيەسىن تاماشا ەتىپ كورسەتە بىلگەن. قالىڭ وقىرمان جاسۇلان پوشانوۆتى «حابار» ارناسىندا كورسەتىلگەن «كۇلاش» سەريالى ارقىلى تانيدى. دەمەك, رەجيسسەر ءۇشىن تاريحي تۇلعا تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋ تاڭسىق ەمەس. ال نۇربول مەيرامباەۆ, داۋرەن سەرعازين, مەيىربەك قاۋىمباەۆ, گۇلنار بايبوسىنوۆا, داير اقيپباەۆ, عازيزا-تاڭشولپان تىلەۋباي, ديانا حوللوۆەي سىندى اكتەرلەر ءفيلمنىڭ اجارىن اشا تۇسكەندەي. بالا ءشامشىنىڭ بەينەسىندەگى نۇربول مەيرامباەۆتىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. كاسىبي ءبىلىمى جوق, ون ءۇش جاسار بالا ءوز مىندەتىن جوعارى دەڭگەيدە الىپ شىعىپتى. بۇل جونىندە «ءان-اعا» حيكاياسىنىڭ كەڭەسشىسى, ءشامشىتانۋشى قال­دىبەك قۇرمانالى: «ءشامشىنىڭ وبرا­زى وتە جاقسى اشىلعان. ءشام­شىنى ويناعان كىشكەنتاي بالادان باس­تاپ, داۋرەن سەرعازيننىڭ ويىنى, الداعى ۋاقىتتا كورەتىن ءشامشىنىڭ ەگدە شاقتاعى بەي­نەسىن سومدايتىن ادام, بار­لىعى دا جاقسى تاڭدالعان. كومپو­زيتور­دىڭ 40 جاستان كەيىنگى شاعىن بەينەلەيتىن مەيىربەك قاۋىم­باەۆ شامشىگە وتە ۇقسايدى. ونى سول وتىراردىڭ وزىنەن تاۋىپ ال­دىق», دەيدى. ستسەناري اۆتورلارى جايىق سىزدىقوۆ پەن مۇحامەد ما­مىر­بەكوۆتىڭ ەڭبەگى دە باعا­لاۋعا تۇرارلىق. قىسقاسى, «ءان-اعا» تۋىندىسى ۇلكەن مەن كىشىنى, جاس پەن كارىنى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, تاعىلىمى مول تاربيە بەرەدى. ەلدى, وتاندى سۇيۋگە تاربيەلەيدى, ادالدىق پەن ىزگىلىككە ۇندەيدى. گۇلنۇر وتجانقىزى