وپەراعا ەجەلدەن سيمفونيالىق وركەستردەگى سكريپكا, الت, ۆيولونچەل, كونتراباس, فلەيتا, فاگوت, گوبوي, كلارنەت, ۆالتورنا, ترۋبا, ترومبون, تۋبا, فورتەپيانو, ارفا... ءتارىزدى باتىستىق, ەۋروپالىق ۇلگىدەگى اسپاپتار ءتان. سەبەبى, وپەرانىڭ وتانى يتاليا بولعاندىقتان, سونداعى مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ وينالۋى وتە زاڭدى. اگاراكي, ۇلتتىق وپەرامىز بولسا شە؟ حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن, دالا مادەنيەتىنىڭ شالقار سازى مەن جازيرا سارىنىن وسى اسپاپتار تۇشىمدى جەتكىزە مە, جوق الدە ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتارىمىز با؟ ە. برۋسيلوۆسكي مەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ تاندەمىنەن تۋعان قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى – «قىز جىبەك» وپەراسىنىڭ جاڭا مۋزىكالىق رەداكتسيادا, كومپيۋتەرلىك, پلاستيكالىق بي تىلىمەن ارلەنىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالار كومەگىمەن باسى ءبۇتىن جاڭعىرتىلۋى وتكەن اپتاداعى ەڭ ءبىر ۇمىتىلماس مادەني وقيعا رەتىندە قابىلدانعانى راس. «استانا وپەرا» تەاترىندا ەكى كۇن قاتارىنان وتكەن پرەمەراعا حالىق كوپ جينالدى. وتاندىق وپەرا بولعاندىقتان جۇرتتىڭ وعان مەيىرلەنە قۇرمەت كورسەتۋى, سۇيىسپەنشىلىك تانىتۋى زاڭدى قۇبىلىس ارينە, الايدا كوڭىلگە كول-كوسىر شۋاق سەبەلەيتىن مۇنىڭ تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىعى – حالقىمىزدىڭ كونە ءداستۇرلى مۋزىكالىق اسپاپتارى ءۇنىنىڭ سالتانات قۇرۋى ەدى. سول سەبەپتى, مۇندا العاش رەت ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ مولىنان پايدالانىلۋىن قازاق ۇلتتىق وپەرا ونەرى ءۇشىن ماڭىزى جوعارى, ۇلكەن قادام دەپ ەسەپتەۋ لازىم. بەكايدار قاليەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «سەرپەر» دومبىراشىلار ءانسامبلىنىڭ ساحنادا ساداقشىلار ءبيىن حالىق كۇيى «تەپەڭكوكپەن» سۇيەمەلدەپ, القا-قوتان كوپشىلىكپەن بىتە قايناسىپ كەتۋى وتە ۇيلەسىمدى ويلاستىرىلعان ەكەن. دالانىڭ تىرشىلىك-تىنىسىن, سالت-ءداستۇرىن بەينەلەۋدە قاسيەتتى قارا دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىنە جەتەتىن دۇنيەدە نە بار, شىركىن! قوسوبانىڭ تۇبىندە قىلقوبىزىمەن «كوروعلى» كۇيىن بەبەۋلەتكەن ادىلەت ازباەۆتىڭ ونەرىمەن دە ۇلتتىق وپەرانىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ, التى الاشتىڭ الدىندا ايبىنى اسقانىنا ەش تالاس جوق. سپەكتاكلدە تولەگەننىڭ قازاسى مەن بەكەجاننىڭ جان ازابىن بايانداردا سوزدەن گورى قوبىزدىڭ قوڭىر ۇنىنە ۇكىلەپ يەك ارتقان جانعا راحمەت! ول وسى تاڭداۋدا قاتەلەسپەگەن. باعزىدان قازاقتىڭ وزىمەن جانى ەگىز اسپاپتىڭ شاناعىنان توگىلگەن تولعاۋدى مۇنىمەن ءتۇبى ءبىر, اتالاس دەلىنەتىن سكريپكاڭىز وسىنشالىق بيىك ورەدە, وڭەشكە وكسىك تولتىرا تەبىرەنتىپ جەتكىزە الار ما ەدى. جوق-ءا, ءتايىرى. سول سياقتى وپەرادان ۇلتتىق كونە اسپابىمىز – كەرنەيدى كەزىكتىرىپ, بۇرىن-سوڭدى ويلاماعان تاماشاعا تاپ بولدىق. حالقىمىزدىڭ ۇرمەلى اسپابىنا جاتاتىن مۇنى ەرتە زامانداردا اسكەري جورىقتاعى جاۋىنگەرلەردى جىگەرلەندىرىپ, العا ۇمتىلدىرۋ, اتويلاتۋ, كەيدە حابار بەرۋ سيپاتىندا پايدالانسا, ەندى بىردە سارايلارداعى سالتاناتتى جاعدايلاردا وينالاتىنى ءمالىم ەدى. دەرەكتەر بويىنشا بۇل اسپاپ تۇركى تىلدەس حالىقتار اراسىندا وتە كەڭ تارالعان, بىراق ولار ءوزارا تۋىس بولعانىمەن, اتالۋى, جاسالۋى جاعىنان ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. وزبەكتەردە «كارناي» دەلىنسە, ۇيعىرلار «سۋپناي», «ناي» دەيدى ەكەن. وزبەك اعايىندار مۇنى ءتىپتى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق برەندى رەتىندە ماقتانىش تۇتادى. وكىنىشكە قاراي, كەرنەي ءبىزدىڭ ءداستۇرلى ونەرىمىزدىڭ وزەگىنەن شەتتەپ, تاسادا قالىپ قويعانداي كۇي كەشتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كەرنەي اسپابىنىڭ سىرتقى جاعىن باياعىدا تۇيە وڭەشىمەن قاپتاپ جاساپ, بىتكەن سوڭ ۇستىڭگى جاعىن جىلقى قىلىمەن شاشاقتاپ اسپەتتەسە, ال ءبىز ساحنادان وتاندىق شەبەرلەردىڭ اسپاپتى جەزدەن جاساعان بولەك ءبىتىمدى ۇلگىسىنە كۋا بولدىق. بەلگىلى اسپاپتانۋشى شەبەر بولات سارىباەۆ كەرنەي حالقىمىزدىڭ بايىرعى مۋزىكالىق مۇراسى بولىپ تابىلاتىنىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەپ, ونەرگە وكىنبەستەن قوسىپ كەتكەنىنە قاراماستان, ونىڭ «قىز جىبەك» فيلمىنەن كەيىن ساحناعا بىردەن جول تاۋىپ كەتە قويماۋى ۇلتتىق اسپاپتارعا ءالى دە بولسا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي وتىرعانىن اڭعارتادى. قىرداعى قىزعالداقتىڭ ورتاسىنا جاراسا جايعاسقان جەتىگەنشى ارۋلار – مارال ساحمەتوۆا, ايقاراگوز مۇكيا, ءاليا يزديليۋەۆا, ءمادينا سۇلەيمەنوۆا «التى قاز» كومپوزيتسياسىن نازىك يىرىممەن, ناقىشىنا كەلتىرە شەبەر ورىندادى. اۋەدەگى ءان سالعان قۇستاردىڭ قاناتىنىڭ سۋسىلى قانداي اسەرلى ەستىلەدى. بۇدان بولەك, سيمفونيالىق وركەسترگە شاڭقوبىزدىڭ ءۇنىن ءمىنسىز ۇشتاستىرعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ابزال ءمۇحيتدينوۆتىڭ ديريجەرلىك شەبەرلىگىنە جۇرت شەكسىز ريزا... ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردى شەتتەتىپ, پايدالانباۋدان كوپ نارسەدەن ءوزىمىز ۇتىلىپ, قۇر قالىپ ءجۇر ەكەنبىز-اۋ! «قىز جىبەك» وپەراسى قالاي قويىلىپتى, سىزدەردىڭ كوڭىلدەرىڭىزدەن شىقتى ما؟» دەپ سۇراۋشىلار كوپ. بار قازاقتىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ العان «قىز جىبەك» فيلمىندە قاسيەتتى قارا دومبىرانىڭ قۇيقىلجىعان ءۇنى قۇلاعىڭىزدان كەتپەي, ءان مەن كۇيگە اسەرلەنەتىن ەدىڭىز عوي. سول سياقتى دومبىرا, كەرنەي, قىلقوبىز, جەتىگەن, شاڭقوبىز وينالماسا, ول نەسىنە «قىز جىبەك»؟! قازاقتىڭ ءداستۇرلى ساز اسپاپتارىنىڭ ءۇنىن العا وزدىرعان «قىز جىبەك» وپەراسى ارقىلى حالقىمىزدىڭ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارىنىڭ داڭقى شارتاراپقا شارىقتاپ, مارتەبەسى اسارىنا شىن كوڭىلدەن ءبىز دە قۋانۋلىمىز.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
