27 قاڭتار، 2017

جاس تۇندى جانارعا

366 رەتكورسەتىلدى

ومىردە نە نارسەنى بولسىن جۇرە­گى­مەن ەلجىرەپ قابىلدايتىن ادامدار بو­­لادى. ەموتسياسى، جانايقايى، مي­مي­كاسى، ويى مەن سەزىمى مەنمۇندالاپ سىر­تىنا اتويلاپ شىعىپ تۇرا­تىن ون­دايلاردى كوبىنە ونەر وشاق­تا­رىندا جولىقتىراتىنىڭىز راس. كوز جاسىنا تەز ەرىك بەرەتىن كىسىنى ادەت­تە جۇرەگى تىم نازىك ادام ەكەن دەپ باعالايتىنىمىز تاعى بار. 

سەزىمگە بولەيتىن ونەردىڭ قۇدى­رە­تىنە قۇلدىق ۇردىق! «قىز جىبەك» في­لمىنە كەمسەڭدەمەيتىن كىسى بار ما، ءسىرا؟ جۇرەگى تاس ادام بولماسا، «قاراش-قاراش وقيعاسى»، «كوكسەرەك»، «زاماناي» مەن «قوش بول، گۇلسارى»... ەكراندىق تۋىندىلارى دا تاپ سولاي، جانارىڭىزعا جاس تۇندىرادى، جۇرە­گى­ڭىز جازداعى ۋىلجىعان ورىكتەي ەزىلەدى، ىشكى سەزىمدەر ساپىرىلىسىپ، الاي-دۇلەي كۇي كەشتىرەدى. بۇرىن ءۇندىنىڭ فيلمدەرىن تاماشالاپ تا اعىل-تەگىل جى­لاعان عوي سول كەزدىڭ ادامدارى. قازىر ايتساڭ، كۇلكىلى... ءبىر تامشى جاس كوكىرەگىڭىزدى كوك­تەمگى جاسىنداي كۇڭىرەنتەدى. ال «اباي»، «انا-جەر-انا»... سپەك­تا­كل­­دەرىن سۇلەسوق، بەر جاعىڭمەن تاما­شا­لاۋ تاعى مۇمكىن ەمەس. بۇلاردان قازاق­تىڭ ءسوز ونەرى قۇدىرەتىنىڭ قانداي كيەلى، قاسيەتتى ەكەنىن پايىمدايسىز. نەگىزى ايت­پاعىم، قازىرگى ورىندالىپ جۇرگەن اندەردىڭ جەڭىل-جەلپى ىرعاققا بوي الدىرىپ، بايىرعى تامىرىنان تىم الشاقتاپ كەتكەندىگى تۋرالى بولاتىن. بۇگىن قاراپ وتىرساڭىز، توي-تومالاقتا ماتىندەرى ءمانسىز، كوڭىل سەرگىتەتىن، ويسىز-مۇڭسىز سارىنداعى اۋەندەر ءجيى ورىندالادى. توي – قازاقتىڭ قا­زى­ناسى دەيمىز-اۋ، الايدا بار گاپ سونداعى ورىندالاتىن اندەردە عوي. ويلى اننەن گورى تويلى اندەرگە كوبىرەك بەت بۇرۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ ويتكەنى، بىرىنشىدەن، ءان ناعىز پايدا تابۋدىڭ، بيزنەستىڭ كوزىنە اينالىپ وتىر. تۇمسىعىمىزدى جارقاباققا سوق­تىرىپ، جارالايتىن تۇسىمىز وسى. بىرقاتار انشىلەر ەۋروپانىڭ داڭ­عازا اۋەنىنە ەلىكتەپ، سولارشا اشىق-شاشىق كيىنىپ، ەلىرمە ۇنگە ەكى قولدارىن ەربەڭدەتىپ ءان سالۋدى مادە­نيەتتىڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلۋ دەپ سانايدى. سوسىن كەيدە بەر جاقتا – ءانشى، ال ار جاعىندا ءبىر توپ ءبيشى ال­قىن-جۇلقىن، ءوز-وزدەرىن جەپ، ءمان-ما­عىناسىز قۇر بەكەر بيلەيتىنىنە كۇيى­نەسىڭ. ءان مەن بي ۇيلەسسە، نەمىز بار وك­پەلەپ. ماسەلەن، شەتەلدىڭ انشىلەرى بۇل جاعىنان قامشى سالدىرمايدى، ال بىزدىكىلەردىڭ ءبيى كەشەگى 70-ءشى جىل­داردىڭ ديسكوتەكاسىنداعى قيمىل­دار­دان اۋمايدى. بيشىلەر انمەن بىرگە قوز­عالىپ، بەلدەرى جاس شىبىقتاي مايى­سىپ، ءيىلىپ تۇرۋدىڭ ورنىنا وقتاۋ جۇت­قانداي ءتىپ-تىك، قيمىلدارىنا قا­راپ روبوت پا دەرسىڭ. «جىبەكتى تۇتە ال­ما­عان، ءجۇن ەتەدىنىڭ» كەرى. امەريكالىق دجيمي حەندريكس: ء«بىز مۋزىكا ارقىلى ادامدارعا گيپنوز جا­سايمىز، ولاردى كۇيدەن-كۇيگە قۇبى­لتىپ ەڭ وسال جەرلەرىن انىقتاپ الا­مىز. ال سودان سوڭ ونىڭ ميىنا نە قۇيام دەسەڭ دە ەركىڭ وزىڭدە» دەگەن ەكەن. سول ايتقانداي، قازىرگى جاس قازاقتىڭ قۇ­لا­عىنا باتىستىڭ باقىرىپ-شاقىر­عان اۋەزدەرى قۇيىلۋدا. قان توبىن انىق­تاماي ادامعا قان قۇيۋ قانداي قا­تەرلى دەسەك، بوتەننىڭ مۋزىكاسىنىڭ سانا­عا قۇيىلۋى دا سولاي، قازىر وتە-موتە قاۋىپتى. ءان ونەرى قازاقتا بۇ­رىن­نان تاربيەنىڭ باستى قۇرالى، كىسى بويىنداعى مۇلگىگەن نازىك سەزىم­دى وياتاتىن، ميىن دەمالتاتىن، سانا ساندىعىن مارجان ويلارمەن كوم­كە­رە­تىن، رۋحتاندىراتىن، جۇزىنە قان جۇ­گىرتەتىن قۇندىلىق بولىپ سانال­عان­دىق­تان، ءبىزدى بۇل جايت قاتتى تول­عان­دى­رۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. بۇگىنگى اندەردىڭ قاداعالاۋسىز حال-احۋالى، بەتىمەن كەتۋشىلىك كىم-كىم­دى دە تولعانتپاي قويمايدى. ءبىرجان سال، اقان سەرى، ءمادي، جاياۋ مۇسا، اسەت، بالۋان شولاق، اباي، ءيمانجۇسىپ، كەنەن، نارتاي... اندەرىن العا وزدىرىپ، ءتۇرلى جانردا تۇرلەنتىپ شىر­قاساق نەسى ايىپ. مۇنى قازىرگى جاس­تار قابىلداي المايدى دەپ كىم ايتا الا­دى؟ بيلەتەتىن، بويدى سەرگىتەتىن، سە­زىم­گە جەتەلەيتىن اندەردەن گورى بۇگىن وي­لانتاتىن، تولعانتاتىن، قۇلاقپەن ەمەس، جۇرەكتىڭ قالقانشاسىمەن قابىل­داي­تىن اندەردىڭ ءباسى بيىك تۇرسا نەسى جا­مان. ادامنىڭ اعزاسىنا اعىلا قۇيىلىپ، اعىل-تەگىل ويعا شومدىراتىن ءان گ ۇلى شىر­كىن، ماڭگى قۇلپىرىپ اشىلىپ تۇر­سا ەكەن دەيسىڭ. قازاقتىڭ باياعى ان­دەرىن جايعاسىپ وتىرىپ، ويلانىپ تىڭ­دايتىنسىڭ، ساعىنىشتان، اڭساۋدان جانا­رىڭنان جاس تاماتىن. ادەپتى ءان تىڭداپ وسكەن بالا ءومىردىڭ ءمانىن ءتۇسى­نىپ تۇراتىن. بولاشاقتا قانداي ادام بولاتىنىڭ قانداي ءاندى بويىڭا ءسىڭىرىپ وسكەندىگىڭە بايلانىستى ەدى. ال قازىر ورەندەر كىمدەردىڭ انىمەن سۋ­سىنداۋدا؟ جۇسىپبەك، ماناربەك، عاريفوللا، قۇرمانبەك، جانىبەك، ەرمەك... تاعى سول سىندى انشىلەردىڭ ۇن­دەرى تۇگىلى ەسىمدەرىن ولار بىلە مە ەكەن؟ ءاي، قايدام! قايرات نۇرتاس، تورەعالي تورەالى سىندى ەسترادا وكىل­دە­رى ساحنادا ءان شىرقاعاندا شى­داپ تۇ­را الماي، بوتاداي بوزداپ جىلاعان جاس­وسپىرىمدەردى كورگەندە ەرىكسىز ويعا شومعانبىز. ەكى كوزدەن شىنايى تو­گىل­گەن باياعى جاس پەن ەلىرىپ، ەلىكتەپ پار­لا­عان مىنا جاستىڭ اراسىندا قانداي ايى­ر­ماشىلىق بار دەپ...

قاراشاش توقسانباي،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار