كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىستارى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ سۇراقتارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى امانجول نۇرماعام­بە­توۆ پەن ۆيكتور مالينوۆسكي جاۋاپ قايتارادى. – پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­­تىڭ ءوز كانديداتۋراسىن ا­لىپ تاستاۋعا قۇقىعى بار ما؟ – پرەزيدەنتتىككە كانديدات تىركەۋگە دەيىن كەز كەلگەن ۋا­قىت­تا جانە داۋىس بەرۋگە ەكى كۇن قال­عانعا دەيىن ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسىنا بۇل تۋرالى جازباشا ءوتىنىش بەرە وتىرىپ ءوز كاندي­داتۋراسىن الىپ تاستاي الادى. – رەسپۋبليكالىق قوعام­دىق بىرلەستىكتىڭ جوعارى ورگا­نى قا­زاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ پرە­زيدەنتتىگىنە ۇسىنعان كانديدات تۋرالى ءوز شەشىمىن وزگەرتۋگە قۇقىلى ما؟ – رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ جوعارى ورگانى تىركەۋگە دەيىن جانە تىركەۋدەن كەيىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا تيىسىنشە ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ۇسى­نىس جاساۋ ارقىلى پرەزيدەنتتىككە كانديدات ۇسىنۋ ءجو­نىندەگى ءوز شەشىمىنىڭ كۇشىن جويا الادى. دەگەنمەن, باسەكە­لەستىككە كەپىل رەتىندە جانە «سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ەرەجەسىندە بەلگىلەنگەنىندەي, تىركەۋ مەرزىمى اياقتالعان­نان كەيىن كانديدات­تار­دىڭ شى­عىپ قالۋى ناتيجەسىندە پرەزيدەنتتىككە ەكىدەن كەم كانديدات قالعان جاعدايدا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءوز قاۋلى­سىمەن ساي­لاۋدىڭ مەرزىمىن ۇزار­تا الادى. – قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ پرەزيدەنتتىگىنە ۇسى­نىل­عان كانديدات تۋرالى شەشىم كۇ­­شىن جويعان نەمەسە كاندي­دات­­تىڭ ءوزى كانديداتۋراسىن الىپ تاستاعان جاعدايدا ءۇمىت­كەر رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت شىعى­نى­نىڭ ورنىن تولتىرا ما؟ – ەگەر پرەزيدەنتتىككە كانديدات ءوز كانديداتۋراسىن الىپ تاس­تاعان نەمەسە كانديداتتى ۇسىنۋ تۋرالى شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋ وسىعان ءماجبۇر ەتەتىن سەبەپتەرسىز جۇرگىزىلگەن بولسا, وندا ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسى سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋگە رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەت قاراجاتىنان جۇم­­سالعان شىعىستىڭ ءبىر ءبولى­گىن كان­ديداتتىڭ نەمەسە تيىسىنشە ونى ۇسىنعان قوعامدىق ءبىر­لەس­­تىكتىڭ ەسەبىنە جاتقىزۋعا حاقىلى. – قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتار سايلاۋ ناۋقانى كەزە­ڭىن­دە اتقارىپ جۇرگەن قىزمەت­تە­رىنەن ۋاقىتشا بوساتىلا ما؟ – پرەزيدەنتتىككە كانديداتتار ولاردىڭ تىركەلگەن كۇنىنەن جانە سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى جا­ريا­لانعانعا دەيىن جۇمىس­تارى­نان, اسكەري قىزمەتتەرىنەن جانە ءاس­كە­ري جيىنداردان بوسا­تىلادى. كان­ديداتتىڭ سايلاۋ ناۋقانى كە­زەڭىندە جۇمىستان, اسكەري قىز­مەتتەن جانە اسكەري جيىنداردان بو­ساتىلۋىن نەمەسە بوساتىل­ماي­تىندىعىن پرەزيدەنتتىككە ءۇمىت­كەر­دىڭ ءوزى شەشەدى. – قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتى پرە­زيدەنتتىككە ءبىر ۋاقىتتا كان­­ديدات بولىپ تابىلاتىن بول­­سا, سايلاۋالدى ناۋقانى كە­زەڭىندە مەملەكەت باسشىسى ءمىن­دەتىن اتقارۋدان بوساتىلا ما؟ – بوساتىلمايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيا­سى­نىڭ 42-بابى 3-تارماعىنا ءساي­كەس, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ وكى­لەتتىگى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتتىگىنە قايتا سايلانىپ, پرەزيدەنتتىك لاۋازىمىنا كىرىسكەن, سونداي-اق, پرەزيدەنت لاۋازىمى­نان مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىل­عان نەمەسە ونىڭ قايتىس بولعان كەزىنەن باستاپ توقتاتىلادى. كونستي­تۋ­تسيا­نىڭ 47-بابى 1-تار­ما­عىنا سايكەس قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى اۋ­رۋىنا بايلانىستى ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا قا­بىلەتسىزدىگى جاعدايىندا لاۋا­زى­مىنان مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتى­لۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار, نەگىزگى زاڭنىڭ 47-بابى 2-تارماعىن­دا بەلگىلەنگەنىندەي, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەملەكەتتىككە وپا­سىز­دىق جاسا­عان جاعدايدا لاۋا­زىمىنان شەتتەتىلۋى مۇمكىن. ەل كونستيتۋ­تسياسىندا قازاقستان رەس­پۋبلي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتىن لاۋا­زىمىنان بوساتۋ تۋرالى بۇدان باسقا تاسىلدەر قاراستىرىلماعان. – Cايلاۋ ناۋقانى بارى­سىندا پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­تاردىڭ قىزمەتىنە قانداي كەپىلدىكتەر بەلگىلەنگەن؟ – پرەزيدەنتتىككە كانديداتتار تىركەلگەن كۇنىنەن باستاپ جانە سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى جاريا ەتىلگەنگە دەيىن ولاردى جۇ­مىس­تارىنان بوساتۋعا بول­ماي­دى. سون­داي-اق ولار وزدەرى­نىڭ كەلىسىمىنسىز باسقا جۇمىسقا نەمەسە وزگە لاۋازىمدىق قىز­مەت­كە اۋىس­تىرىلمايدى, ءىس­سا­پار­­عا جىبەرىلمەيدى, اسكەري جيىن­دارعا شا­قى­رىلمايدى. پرە­زيدەنتتىكتەن ءۇمىت­كەرلەردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ كە­زەڭ­دەرى تىركەلگەن كۇنىنە دەيىنگى ما­مان­دىعى بويىنشا ىستەگەن جۇمى­سى ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ەسەپتەلەدى. – كانديداتتىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسى دەگەن نە جانە ونىڭ مازمۇنى قانداي؟ – پرەزيدەنتتىككە كانديدات­تىڭ ارقايسىسىنىڭ بولاشاققا باعدارلانعان سايلاۋالدى باع­دار­­لا­ماسى بولۋى ءتيىس. «سايلاۋ تۋ­رالى» زاڭدا سايلاۋالدى باع­دار­لا­مالاردىڭ مازمۇنى تۋرالى ارنايى تالاپتار بەلگىلەنبەگەن. تاجىريبەدە پرەزيدەنتتىكتەن ءۇمىت­­كەرلەردىڭ باعدارلامالا­رىن­­دا ەكونوميكا, ساياسي جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ, سىرتقى قاتىناستار, قورعانىس, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, مەملەكەتتىك ورگانداردى جەتىلدىرۋ جانە باسقا دا سالالارعا قا­تىستى ماسەلەلەر كورىنىس تابادى. بىراق سايلاۋالدى باعدار­لا­ما­لاردا كونستيتۋتسيالىق قۇرى­لىس­­تى كۇشتەپ وزگەرتۋ, مەم­لە­كەتتىڭ تۇتاستىعىن بۇزۋ, مەملەكەت قاۋىپ­سىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرۋ, الەۋمەت­تىك, تاپتىق, ۇلتتىق, ءدىني تۇرعى­دا­عى يدەيالارعا شا­قى­رۋعا, سون­داي-اق زاڭنامالاردا قاراستى­رىل­ماعان اسكەريلەن­دىرىل­گەن قۇ­رى­لىمداردى قۇرۋعا جول بەرىلمەيدى. اتالعان تالاپتار بۇزىل­عان جاعدايدا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى كانديداتتى تىركەۋدەن باس تارتادى. ال پرەزيدەنتتىككە ۇسىنىلعان كانديدات­تىڭ تىركەلگەننەن كەيىنگى ساي­لاۋال­دى باعدارلاماسىندا وسى­لار كورسە­تىل­گەن جاعدايدا, ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسى ءۇمىت­كەردى تىركەگەندىگى تۋرالى شەشىمىنىڭ كۇشىن جويادى. – پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­­تىڭ سايلاۋالدى باعدارلا­ما­­سى­­مەن شىعۋى مىندەتتى بولىپ تابىلا ما؟ – بۇل كانديداتقا مىندەتتى ەمەس, ول ءوزىنىڭ قۇقىعى. جوعارى مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە ءۇمىت­كەردىڭ ارقايسىسى سايلاۋشىلار­دىڭ كوپ داۋىسىن الۋعا ۇمتى­لاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ ماز­­مۇنى مەن جان-جاقتىلى­عىنا, ونىڭ تار­تىم­دىلىعىنا, ساي­لاۋشىلاردىڭ كو­ڭى­لىنەن شى­عۋىنا ەرەكشە با­سىمدىق بەرەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى كانديدات ءوزىنىڭ ساي­لاۋالدى باع­دار­لاماسىمەن شىق­قىسى كەلمەسە, ول – ۇمىتكەردىڭ ءوز ەركى. بۇعان قا­تىستى «سايلاۋ تۋرالى» زاڭدا قانداي دا ءبىر زاڭنامالاردى بۇزۋ­شىلىق سال­دا­رى قاراستىرىلما­عان. – پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا باس­تاماشى توپتاردى قۇرۋعا بولا ما؟ – جوق. «سايلاۋ تۋرالى» زاڭدا باستاماشى توپتى قۇرۋ قاراستىرىلماعان. – پرەزيدەنتتىككە كاندي­دات­­تار­دىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادام­دارىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى قانداي؟ – كانديداتتار وزدەرىنىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارىن قۇرۋ­عا قۇ­قىلى. ولار ۇمىتكەرلەرگە سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋ بارى­سىندا كان­ديداتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن ساي­لاۋ­الدى ۇگىت جۇمىس­تارىن ءجۇر­گىزۋگە كومەكتەسەدى. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلەر سەنىم بىلدىرىلگەن ادامداردى ءوزى­نىڭ قالاۋى بوي­ىن­شا انىق­تاي­دى. سەنىم بىلدىرىلگەن ادام­داردىڭ سانى ءاربىر ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىندا ءۇش ادامنان اسپاۋى ءتيىس. سەنىم بىلدىرىلگەن ادامداردى تىركەۋ ءۇشىن ءۇمىت­كەر ول جونىندە سايلاۋ كوميس­سيالارىنا حابارلاۋى قاجەت. سايلاۋ كوميسسياسى سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدى تىركەگەننەن كەيىن وعان ءتيىستى كۋالىك بەرەدى. سەنىم بىلدىرىلگەن ادام قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولۋى كەرەك جانە ول قانداي دا ءبىر سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءمۇ­شەسى, سونداي-اق  مەملەكەتتىك ساياسي قىز­مەتشى بولماۋى ءتيىس. دەگەنمەن, ەگەر كانديداتتىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامى  مەملەكەتتىك اكىم­شىلىك قىزمەتشى رەتىندە ەڭ­بەك دەمالىسىندا بولسا, وعان تىي­ىم سالىنبايدى. ال سەنىم بىلدىرىلگەن ادام ءوزىنىڭ مارتە­بەسىن سايلاۋ ناۋقانى اياقتالعان سوڭ, پرەزيدەنتتىككە كانديدات­تىڭ شەشىمى بويىنشا دوعارادى. – سايلاۋالدى ۇگىت دەگەن نە جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتارتىبى قالاي؟ –  سايلاۋالدى ۇگىتتىڭ ماقسا­تى – پرەزيدەنتتىككە كاندي­داتتار­دىڭ سايلاۋشىلاردى وزىنە داۋىس بەرۋگە ۇندەيتىن باستى ناسيحات­تىق قۇرالى. شەتەلدىك­تەردىڭ, ازاماتتىعى جوقتاردىڭ, شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ ۇگىت جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋىنە بول­مايدى. سايلاۋالدى ۇگىت كانديداتتاردى تىركەۋ مەرزىمى اياقتالعان كەزدەن باستالىپ, جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا داۋىس بەرەتىن كۇنگە ءبىر تاۋلىك قالعاندا اياقتالادى. ياعني, 2011 جىلعى 3 ناۋرىزدان باستالادى جانە 1 ءساۋىر كۇنگى ساعات 24.00-دە اياق­تالادى. ال سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىس­تارى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى ارقىلى, سونداي-اق سايلاۋ­الدى شارالاردى وتكىزۋ بويىن­شا, كانديداتتار مەن ولاردىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارىنىڭ سايلاۋ­شى­لارمەن كەزدەسۋى جولى­مەن جانە باسپالىق, اۋديو­كورسەتىلىم­دەر, تاعى باسقا دا ۇگىت ماتە­ريالدارى نەگىزىندە جۇزەگە اسى­رىلادى. سايلاۋالدى ۇگىت ج­ۇ­مىستارىن مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, قارۋلى كۇشتەر اسكەريلەرىنىڭ, باسقا دا اسكەري قۇرامالاردىڭ, ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك ورگاندارى قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارى مەن سۋديالاردىڭ, سايلاۋ كوميس­سيالارى مۇشەلەرىنىڭ, ءدىني ءبىر­لەس­تىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋىنە تىيىم سالىنادى.