ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى

ونى بىزگە قالاي تويلاعان ءجون؟! وسى ماقالانى جازۋىما وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ءبىر داستارقان باسىنداعى اڭگىمە تۇرتكى بولدى. سوندا جۇرت قىراۋلى قىس كەلمەي جاتىپ, جاڭا جىل مەرەكەسىنە دايىندىق ماسەلەسىن اڭگىمەلەگەن. بايقايمىز, ولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل مەرەكەگە ىشتەي دايىندالىپ ءجۇر ەكەن. ءتىپتى سول كۇنى نەندەي كيىم كيىپ, داستارقانعا نەندەي تاعام قوياتىنىن دا ويلاستىرىپ قويىپتى. سونىمەن قاتار, ولار وتكەن جىلى جاسىل شىرشانى اينالىپ ءان سالىپ, بي بيلەپ, ءتاپ-ءتاۋىر «تويلاعانىن» دا ساعىنا ءسوز ەتتى. سول ءبىر اڭگىمە ناۋرىز مەرەكەسى جاقىنداعان سايىن ەرىكسىز ەسىمە تۇسە بەرەدى... ءيا, جاقسىنىڭ جاتتىعى جوق دەگەن. ايتسە دە, 31 جەلتوق­سان­دا تويلاناتىن, پەتر 1-ءشى تا­عاي­ىنداعان جاڭا جىلدىڭ اتاپ وتىلەتىنىنە ءارىسى ءۇش ءجۇز جىل عانا بولسا, ءتول مەرەكەمىز ۇلىس­تىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىزدىڭ كەمىندە بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار. ءارى ول ۇلتتىق مەرەكە. دەمەك, مەرەكەلەردىڭ تورەسى. كۇن مەن ءتۇن تەڭەسىپ, «جاڭا كۇن» جارقىراپ شىعىپ, تابيعات انا ءيسىنىپ, جەر-انا بۋسانىپ, جۇمىر جەر بەتىندەگى جاندى نارسەلەردىڭ بويىنا قان جۇگىرىپ, اعاشتار بۇرشىك جارۋعا بەيىمدەلىپ, تىرىلە باستاعاندا اتالىپ وتەتىن بۇل مەرەكەنى قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا ۇلىق دەۋگە بولادى. ەرتەدە ناۋرىز مەرەكەسى كەمىندە ءبىر اي تويلانادى ەكەن. ءبىر اي تويلاماساق تا, ونىڭ شىن ءما­نىندە جاڭا جىل ەكەنىن جاس ۇرپاق بويىنا وسى مەرەكەنى ۇلىقتاۋ ار­قىلى سىڭىرۋگە بولادى ەمەس پە؟ ناۋرىزدا ەڭ كەرەمەتى, جو­عارىدا ايتقانداي, جاڭا كۇن شى­عادى. مەنىڭشە, مەرەكەنى اسقاق­تاتۋعا تيەك ەتەتىن ءجايتتىڭ ءبىرى – وسى. ءيا, شىعىپ كەلە جاتقان جاڭا كۇن توڭىرەگىندە نەشە ءتۇرلى قويىلىمدار قويۋ ارقىلى ەلگە اسەر ەتۋگە بولادى. مەرەكەنى تويلاۋ بارىسىندا «سەلت ەتكىزەر» ىرىمىن جاساپ, جاستار اراسىندا ونى جاقسى داستۇرگە اينالدىرسا دا ارتىق ەتپەيدى. سونداي-اق ناۋرىزدا دا ادامدار ءبىر-بىرىنە سىيلىق جا­سايتىن بولسا, ونىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. اسىرەسە, ول كىشكەنتاي ءبۇل­­دىر­شىندەردى قۋانتۋ ءۇشىن اسا قاجەت ءتارىزدى. جاڭا جىلدى ءاربىر بالا ءتۇرلى سىيلىقتار الۋ ءۇشىن اسىعا كۇتەدى دەسەم, ناۋرىزدا بالالارعا سىيلىقتار تارتۋ ەتۋدى ۇيىمداستىرساق, ونىڭ ءمانىن ارتتىرار ەدىك. داستارقان ءما­زىر­لەرىن ازىرلەگەندە ءبۇلدىر­شىن­دەردىڭ دە, بوزبالالار مەن قارت­تاردىڭ دا سۇيىكتى استارىن قويۋ­دى جان-جاقتى ويلاستىرساق, مەرەكەمىز ايشىقتانا تۇسەدى. ناۋرىزدا قىدىر بابا بار جاقسىلىقتىڭ, مولشىلىق پەن بەرەكەنىڭ يەسى, ءۇمىتتىڭ شىراعىن جاعاتىن كيە دەگەن تۇسىنىك قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ادەتتە, ءبىز قىدىر بابانى كوبىنەسە كوپشىلىكتىڭ ال­دى­نا شىعارىپ, اق تىلەك ايتقى­زىپ, اق باتا بەرگىزەمىز دە ودان ءارى ونىڭ قيالدى ۇشتاي تۇسەتىن مۇمكىندىگىن ەسكەرە بەرمەيمىز. شىنىندا دا, ءبىزدىڭ سانامىزدا قىدىر بابا مەيىرىمى تۇسكەن ادا­مىن كەمەل باقىتقا كەنەلدىرەدى دەگەن ۇعىم ۇيالاعان. حالقىمىزدىڭ ءتۇرلى اڭىز-ەرتەگىلەرىندە دە قىدىر بابانىڭ نازارى تۇسكەن ادام قا­شان دا مۇراتىنا جەتىپ جاتادى. ەن­دەشە, وسى قىدىر بابانى بۇكىل ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ بارى­سىن­دا نەگە ۇتىمدى پايدالان­باس­قا؟! ايتالىق, ول جۇرتقا تەك باتا عانا بەرۋمەن شەكتەلمەي, سىيلىق­تار دا ۇلەستىرەتىن بولسا نەسى ايىپ؟ تەك ونى قاي كەزدە, قانداي ۋا­قىتتا بەرگەنى ۇتىمدى بولاتى­نىن جاقسى ويلاستىرا ءبىلۋ كەرەك. ناۋرىز – ۇلتتىق مەرەكە. مەرەكەدە مىڭ بۇرالا بي بيلەنبەي, ءان ايتىلماي, كەڭ دالانى كۇم­بىر­لەتە كۇي تارتىلماي جانە بول­مايدى. مىنە, جاس بالادان باس­تاپ, ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن حالقى­مىز­دىڭ «قارا جورعا» ءبيىن شار­شا­عانشا بيلەيتىن ءسات وسى كەز. ناۋرىز كوجە – «ناۋرىزدىڭ» ەڭ قاسيەتتى اسى. ناۋرىز كوجە تا­را­تۋعا باسا ءمان بەرىلىپ, ونىڭ قادىر-قا­سيەتىن بارىنشا ارت­تىرۋىمىز قا­جەت. ونى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, جاپوندار بارلىق ادەت-عۇر­پىن, ءداس­تۇرىن ساقتاپ, ءبىر كەسە شاي­دى قۇيىپ بەرۋگە جەتى ءمينوت ۋاقىتىن جىبەرەدى ەكەن. ال ءبىز جەتى ءتۇرلى تاعامنان جاسالىنعان اس تورەسىن بەر­گەندە « ۇلىس كۇنگە جەتكەن دە بار, جەتپەگەن دە بار» دەگەندەي, ءتاۋ­با­عا كەلىپ, اللاعا سىيى­نىپ, داستارحان با­سىندا وتىرعاندار ءبىر-بىرىنە بە­رەكە تىلەسە دەيمىز. ءاري­نە, الدىمەن جەتى شەلپەكتەن اۋىز ءتيۋدى ۇمىت­پاي, سوسىن ۇلكەندەر كو­جەگە قول سوز­عان­نان كەيىن ولار وزدەرىنەن كەيىنگىلەرگە الىپ وتىرىڭدار دەگەن يشارات بىلدىرسە, ەش ءسو­كەت­تىگى بولماس ەدى. ءۇل­كەن­گە قۇرمەت, جاسى ءۇل­كەن­دى سىي­لاۋ داستارحان باسىندا دا كورىنىس تاۋىپ وتىرس­ا, تاربيەنىڭ ەڭ ۇلكەنى وسى ەمەس پە؟ ناۋرىز كوجە قاي ۇيدەن ىشىلسە, داستارحان باسىندا سول وتبا­سى­نا جاقسى تىلەكتەر ايتىلىپ وتىرعانى دا ابدەن ءجون بولار ەدى. مۇنداعى تۇپكى ماقسات – ناۋرىز كوجە بەرىلگەن داستارحان باسىندا اي­تىلعان تىلەكتەر قابىل بولادى دەگەن ۇعىم قالىپتاستىرۋ. ەرتەڭگى كۇن­گە قاشان دا مول ۇمىتپەن قاراي­تىن حال­قىمىز ءۇشىن وندا ناۋرىز­دىڭ ءمانى شەكسىز ارتپاسا, كەمىمەس ەدى. ال بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋ, اعاش وتىرعىزۋ ءبىر اي بويى جالعاسسا ءتىپتى جاقسى. ەرەسەك ادامدار اعاش وتىرعىز­عاندا قاستارىنا بالالارىن, نەمەرەلەرىن الىپ ءجۇرىپ, سول وتىرعى­زىل­عان كوشەتكە سۋ قۇيعىزىپ, ودان ءارى كۇتىپ-باپتاۋدى سولارعا مىندەتتەسە, ءسويتىپ, «كوشەت نەعۇرلىم جاق­سى جەتىلسە كو­شەت وتىرعىزعان اكەسىنىڭ نەمەسە اتا­سىنىڭ دەنساۋ­لىعى سولعۇر­لىم جاق­سى بولادى» دەگەن ۇعىم جاس جەتكىن­شەك­تەردىڭ سانالارىنا ءسىڭى­رىل­سە از دا بولسا ماقساتىمىز ورىندالار ەدى. ناۋرىزعا ارناپ ءتۇرلى بي كەش­تەرى, ۇلتتىق ويىندار ۇيىمداس­تى­رىلسا جاستار ءۇشىن كەرەگى دە وسىن­داي ويىن ساۋىقتار ەمەس پە؟ ءيا, ناۋرىزدى تۇرمىس-سالت نەمەسە ءدىني نانىمدار دەڭگەيىندە قال­دى­رىپ قويۋعا مۇلدە بولماي­دى. ەندەشە, ناۋرىزدى بەسىكتەگى بالادان, ەڭكەيگەن قاريامىزعا دەيىن اسىعا كۇتەتىن ءدا­رەجەگە جەتكىزۋ ءوز قولى­مىز­دا. جانە ءبىر ايتارىم, ناۋرىزدا جىل سايىن ايەلدەرگە كيمەشەك كيگىزىپ, ءجۇن تۇتكىزىپ, ساباۋ ساباتىپ قويا­مىز. قۇراق كورپەلەردى, باسقا دا قولونەر تۇرلەرىن كورمە رەتىندە ۇسى­نىپ جاتامىز. ول دا دۇرىس شى­عار. بىراق, قازىر ولاردىڭ بار­لى­عى تاريح­تىڭ قويناۋىنا الدە­قاشان ەنىپ كەتكەن. ءبىر كەزدەرى جەر بەتىندەگى باسقا حالىقتار دا ءدال وسىنداي بولماسا دا وسىعان ۇقساس ءومىر كەشكەن. بىراق ولار الدەقا­شان ۇمىت بول­عان دۇنيە­لەرىن كوپ­شىلىككە ۇسىن­­بايدى. جاڭا تەحنولوگيا مەن تەحنيكا جەتىستىكتەرىن جارنامالاپ جاتادى. ويتكەنى, ولار بۇكىل ادام­زاتتىڭ جەتىستىگى. العا ۇمتىلۋ, جاڭارۋ, قايتادان ءتۇ­لەۋ ءۇشىن ءبىز دە سولاي جاساۋىمىز قا­جەت. كوڭىل ءبو­لەتىن بولساق, ونەر­تاپقىشتار ءار اۋىل­دان-اق كەزدەسەدى. سولارعا قۇر­مەت كورسەتۋ ارقى­لى حالىققا نەگە باعىت-باعدار بەرمەسكە؟ وسەتىن ەل وسىلاي ىستەۋگە ءتيىستى. بۇل ماقالانى كوپشىلىككە وي سالۋ ءۇشىن عانا جازدىم. بالكىم, كەمەل ويلى اعايىن كەمشىن تۇس­تارى بولسا كورسەتىپ, ايتىل­ماعان, ىسكە اسىرۋعا اسا قاجەت نارسەلەردى گازەت بەتىنە جازار دەگەن ويدامىن. مارات قاشقىنباەۆ. الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى, باقاناس اۋىلى.