ۇلىتاۋعا ءىنى تاۋ

ەسىمى ەلگە ەلەۋلى انا ءبىر جىلى اياگوزدە ۇلتتىق ەپو­سىمىزدىڭ شوقتىعى سانالاتىن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جىرىنىڭ 1500 جىلدىق تويى ۇيىمداستىرىلىپ, ەل-جۇرت ءبىر مارە-سارە بولىستى. يۋنەسكو ءوزى اتسالىسقان تورقالى تويدا حالىق­ارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا, ءدۇرىل­دەگەن اقىندار ايتىسى ءوتىپ جات­قان ءبىر ارە­دىكتە قاتار وتىرعان قالام­داستار ورتاسىنا: «ءبىز وسى قوزىدان تارايمىز با, الدە قودار­دىڭ ۇرپاعىمىز با؟» دەگەن ءازىل تاستادىم. سول كەزدە ايتىستان قولى قالت ەتكەن ءجۇرسىن ەرمانوۆ ج ۇلىپ العانداي: «باسقالارىڭدى بىلمەيمىن, مەن ءوزىم قوداردىڭ تۇقىمى بولۋىم كەرەك», دەپ جاۋاپ بەرىپ, جۇرتتى دۋ كۇلدىردى. شىنىندا دا, باتىر تۇلعالى, ەر مىنەزدى جۇرسىنگە بۇلاي ايتۋ جاراساتىن ەدى. بىراق بۇل ءبىر قاراعاندا عانا. ايتپەسە ءدال وسى ەرمانوۆتىڭ نازىك ليريكالارىن وقى­عان­دا ونداي «قودار­لىق» قىرلارىنان كوز جازىپ قالاسىڭ. كەيدە باياعىنىڭ اقكوز باتىرلارىنداي الشاڭ باسىپ جۇرەتىن, بەلدەن باسىپ سويلەيتىن, تىزەگە باسىپ قيمىل­دايتىن مىنەزى دە كەيدە ادىر-كەدىر-بۇدىرلاۋ وسى ءجۇرسىننىڭ قاي جەرىنەن نازىك ليريكا تۋادى ەكەن دەپ تاڭىرقاعان دا كەزىم بولعان. سويتسەم, ءوزى الپامساداي ءجۇرسىننىڭ جۇرەگى قوبىز­دىڭ قىلىنداي نازىك ەكەن. ۇزەڭگىلەس جۇرگەن جىلداردا بۇ­عان تالاي كوزىم جەتتى. ارتىق ايتىلعان ارسىڭ-كۇرسىڭ ءسوز بەن وداعاي ءازىلدى اۋىرلاپ, جۇرەگى جارالانىپ قالعانىنا دا كۋا بولعانمىن. وسىندايدا لەۆ تولستويدىڭ جيىرما تو­عىز جاسىندا وتىز جەتى جاستاعى افاناسي فەت تۋرالى ۆ.بوتكينگە: «وسى ءبىر دوبالداي اقكوڭىل وفيتسەرگە ۇلى اقىن­داردىڭ قاسيەتى, قايداعى ءبىر تۇسىنىكسىز نازىك سىرلى وجەتتىك قايدان ءبىتتى ەكەن؟», دەپ تاڭىرقاي جازعان حاتى ەسكە تۇسەدى. فەت ءوزىنىڭ «ەستەلىكتەرىندە» تولستويدىڭ بۇل پىكىرى تۋرالى: «..مەن بۇل كەزدە ونىڭ ءبىر دە ءبىر جولىن ءالى وقي قويعان جوق ەدىم, ءتىپتى ونى ادەبي ەسىم رەتىندە دە ەستىمەپ ەدىم... دەگەنمەن, تۇڭعىش تانىسقان ساتتەن باستاپ-اق جاس تولستويدىڭ بويى­نان پىكىر-پايىم سالا­سىنداعى بۇكىل قا­لىپتاسقان نارسەنىڭ بارىنە دەگەن ىمىرا-ىرىقسىز وپپوزي­تسيا­نى بايقا­دىم», دەپ جازعان. ءجا, ءجۇرسىن بار بولمىسىمەن فەت تەكتەس نازىك ليريك بولسا بولار, بىراق ءبىز تولستوي ەمەسپىز عوي,  ءسوزدىڭ تۇزدىعى رەتىندە مىسال كەلتىرىپ جاتقانىمىز بولماسا... مەن وسى ەكى الىپتىڭ ءبىر بىرىنە باعا بەرگەن ءوزارا پىكىرلەرىندە ايتىلعان نىشانداردى ءبىزدىڭ ءجۇرسىننىڭ ويى مەن بويىنان دا, شىعارمالارىنان دا تاپ­قان­داي بولامىن. ومىردەگى نەندەي قۇبىلىس, قانداي وقيعاعا بولسا دا ونىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن وزىندىك پىكىرى بارى بەلگىلى. قيسايعان جاعىنا جىعىلاتىن بىربەتكەيلىگى كەيدە سىڭارەزۋلىككە ۇلا­سىپ كەتە جازدايتىنى دا بار. بىراق ارعى تۇكپى­رىندە سىرت كوزدەن قىزعىشتاي قورعاشتاپ جۇرگەن نۇرلى نازىك سەزىمى مولدىرەپ جاتاتىنىن «ولەڭ دەگەن وسەكشى» عانا جايماسا, بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەس ەدى. وسى نازىكتىك ءجۇرسىن ەرمانوۆتىڭ سوناۋ الپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ج­ا­رىق كورگەن جاستاردىڭ ۇجىمدىق «جاس كەرۋەن» جيناعىنا كىرگەن تىر­ناقال­دى­سىنان-اق باي­­قالعان. سول تۇستا قازمۋ-ءدىڭ جۋرنا­ليس­­تيكاسىندا وقيتىن جاس اقىن, بولاشاق سىن­شى-عالىم اسقار ەگەۋباەۆ جازدا اۋىل­عا كانيكۋلعا كەلگەندە ءشوپ شاۋىپ, قوي قىر­­قىپ, ۆەلوسيپەد تەۋىپ, تۋرنيككە اسى­لىپ جۇرگەن ماعان الما­تىدا وزىمەن بىرگە وقيتىن دارىندى دوس­تارى تۋرالى جىرداي قىلىپ اڭگىمە­لەيتىن. ولار: «بۇراي تارتقان ارقانىن, بۋرلاكتارى ارقانىڭ», دەپ اس­قار ەگەۋباەۆ جازعان وسى ءجۇرسىن, تۇرسىن, نەسىپبەك ەدى. سونداعى اسقاردىڭ: «وسىلاردىڭ ىشىندە ءجۇرسىننىڭ مىنەزى قيىن. اساۋ. ءور. اناۋ-مىناۋ ىقتى-جارىڭا كونبەيدى. «قا­زاق ادەبيەتىنە» شىعايىن دەپ تۇرعان ولەڭدەرىن پوەزيانى قارايتىن گازەت قىز­مەتكەرىنىڭ ءبىر اۋىز سوزىنە شام­دانىپ, قايتارىپ الىپ, قايقايىپ جۇرە بەردى. ءبىر مۇعالىمنىڭ ءسوزىن كوتەرە الماي ءتىپتى وقۋدى تاستاپ, جەزقازعانىنا تارتىپ وتىردى», دەگەن سوزدەرى جادىمدا. مۇنى قازاق «باستان ءسوز اسىرماۋ» دەيدى. ونداي ادامنىڭ جولى قاشاندا كەدەرگىگە تولى, تاعدىرى قيىن بولاتىنى دا اكسيوماداي اقيقات. ءسوزدىڭ باتپان سالماعىن سەزدىڭ بە, ۇلىم, ءار ءسوز ءوزى كەسەدى ءوز كىندىگىن. كوزدىڭ قۇنىن سۇراما-سۇراماساڭ سۇراۋ كەرەك الايدا ءسوزدىڭ قۇنىن! ءبىر ءسوز ءۇشىن ازاپقا توزگەندە ادام, ءسوز باعاسىن قاپىسىز سەزگەن باباڭ. اتتان جىعىل جىعىلساڭ – وقاسى جوق, جىعىلۋعا بولمايدى سوزدەن, بالام! – دەپ جازادى ءجۇرسىن ەرمانوۆ «قۇدىرەتكە جۇگىنۋ» اتتى كىتابىنداعى «باسىرە ءسوز» اتتى ولەڭىندە. مىنە, بۇل – اقىننىڭ كرەدو­سى! ءسوزدىڭ شىنايى قۇنىن تۇسىنە­تىن, جوعىن جوقتايتىن, ءسوز ونەرىن توبەسىنە كوتەرەتىن ناعىز قازاق اقىنىنىڭ ءسوزى. ەكەۋمىز, ەكەۋمىز عانا ەمەس, كوك­شە­تاۋدان ءبىر مىسقال ولەڭىمەن كەلگەن جاركەن بودەش تە بار, 1973 جىلى جازۋ­شىلار وداعىندا وتكەن جاس جازۋشىلاردىڭ رەس­پۋب­ليكالىق كەڭەسىندە قادىر مىر­زاليەۆ­تىڭ سەكتسياسىندا كەزدەسىپ, تانىستىق. بىردەن ىشتەسە سويلەسكەنىمىزبەن, جاقىن تابىسىپ, دوستاسا كەتتىك دەپ ايتا الماي­مىن, بىراق تىلەكتەس, نيەتتەس بولىپ قوش­تاس­قانىمىز ەسىم­دە. ول سول جۇمباق كۇيىندە جالى كۇدى­رەيىپ جەزقازعانىنا كەتە باردى. سونداعى قادىر اعا باعالاعان كەسەك مىنەزدى, كەمەل ورنەكتى, كەس­كەكتى ويعا تولى شۇرايلى ولەڭدەرى «جانارتاۋ» اتتى تۇڭعىش كىتاپ بولىپ شىعۋى ءۇشىن ءوز جازۋ جوزىسىندا ما, باسپالاردىڭ سورەسىندە مە, اتتاي ون جىل سۇرلەنىپ جاتۋىنا تۋرا كەلدى. سول بۇرق ەتىپ اتىلعان جانارتاۋ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءالى سونگەن جوق, وت-جالىنى بۇرىنعىدان دا ۇدەي تۇسكەنىمەن اسا تالعامپاز اۆتور ونى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز ىشىندە ءوز قولىمەن تۇنشىقتىرىپ, كۇرگەيلەپ, بۇركەمەلەپ كەلە جاتىر. ءجۇرسىن ەرمانوۆ ساۋساعىن سورىپ ولەڭ تۋعىزبايدى, قايناعان ءومىردىڭ وزىنەن الا­دى, باستان كەشكەنىن, كوزى كورىپ, كوڭىلىنە تۇيگەنىن جازادى, جۇرەگىن تەربەمەگەن, جانىن قوزعاماعان تاقىرىپقا بارمايدى دا باسپايدى. ءومىرى – ولەڭىمەن, ولەڭى – ءومى­رىمەن قابىسقان, ورىمدەي ورىلگەن ساناۋ­لىنىڭ ءبىرى. كەزىندە تسۆەتاەۆا پاستەرناكقا: «ءسىزدىڭ تاقىرىبىڭىز – ءسىزدىڭ ءوزىڭىز, ءسىز ونى كولۋمب امەريكانى اشقانداي ۇنەمى كۇتپەگەن, ويلاماعان جەردەن اشاسىز دا جاتاسىز» دەپ جازعان. ءجۇرسىن ەرمانوۆ تا ءدال سونداي اقىن. ونىڭ بۇكىل عۇمىرىندا جازعان ولەڭدەرى الدەقايدا كوپ بولار, بىراق بىزگە بار ۇسىنعانى ءجۇز جيىرماداي-اق جىر, ونىڭ دا جەتپىسىن عانا «قۇستىڭ كولەڭكەسى» اتتى تاڭدامالى جيناعىنا ەنگىزىپتى. ۇلكەنىمىزگە دە, كىشىمىزگە دە ۇيرە­نەرلىك ءۇردىس! وسىندايدا ورىستىڭ ايگىلى اقىنى ميحايل سۆەتلوۆتىڭ: «ەگەر ءبىر جيناق­تان تۇششىمدى ون بەس ولەڭ تابىلا­تىن بولسا, ونىڭ مىقتى كىتاپ بولعانى», دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. «ۇيات دەيتىن ءبىر كىناز, ءناپسى دەيتىن ءبىر كەسەل – ارباسادى دا جاتادى. سودان با ەكەن, قاناعاتتىڭ شاپانى مەن قيامەتتىڭ كەبىنىن مەن الدىمەن وزىمە ولشەپ كورەمىن. نازارى سۇستى ءبىر قۇدىرەت جازعانىمدى جىرتتىرا بەرەدى, كىتابىمدى كىدىرتە بەرەدى. الپىسقا كەلگەنىنشە بار جازعانى ءبىر تومعا جەتەر-جەتپەس ولەڭ بولعان اباي اعا دا كوكجەلكەمنەن قا­راي­دى دا تۇرادى. ول كىسى دە قاتال-اق! وسى­لايشا, بار مەن جوقتىڭ, وت پەن سۋدىڭ ارا­سىندا قاپىلعان شامشىل شايىردىڭ تىم بولماسا ءبىر شۋماق ولەڭى, تىم بولماسا ءبىر قايىرىم ءسوزى تالعامپاز وقۋشىنىڭ تاڭدايىن جىبىتۋگە جاراسا نەتتى دەپ ءۇمىتتىڭ شىراعىن ۇرلەگەننەن باسقا, قۇدىرەتكە جۇگىنگەننەن باسقا نە شارا بار؟!», دەپ جازادى ءجۇرسىن اقىننىڭ ءوزى. ءجۇرسىن ەرمانوۆتىڭ پوەزياسىندا تابي­عات ليريكاسى جوقتىڭ قاسى, ول ءتىپتى اينالاسىنداعى تابيعات كورىنىستەرىنە, تاۋ, تاس, ورمان, توعاي, جاپىراق, بۇلت, اي, جۇل­دىزدارعا زەر سالمايتىن دا سياقتى, ەگەر نازار اۋدارا قالسا ودان جيۆوپيستىك كارتينا ەمەس, ءوز جانىنىڭ, ءوز قوعامىنىڭ احۋالىن عانا كورەدى. مىسالعا, اقىننىڭ «تەرىساققان» اتتى جىرى سونىڭ ايعاعى: ساعىمىمەن دالانىڭ جارىسا اققان, جاقسىلىقتىڭ الدىنان جەلى سوققان, كەيىنگى ەلگە جىلى ءسوز جەتكىزبەككە, حابارشىداي قۋانىپ كەرى شاپقان ارقادا ءبىر وزەن بار – تەرىساققان. قازاعىمنىڭ قاق جارىپ كەڭ دالاسىن, «تەرىساققان» اتانىپ ەندى اعاسىڭ. بالكىم بارلىق وزەندەر تەرىس اعىپ, وڭ اعاتىن جالعىز-اق سەن عاناسىڭ؟! بالكىم بارلىق وزەننەن سەن داناسىڭ... ەشكىمگە ۇقساماۋ دەگەن وسى. بۇل – ءجۇرسىننىڭ ءوزى تۋرالى جاز­عان اۆتوپورترەتى دەر ەدىم. جەلمايامەن جەر شول­عان اسان اتا­سىنداي, جيھان كەزگەن جيھان­گەر­دەي ءوز جا­نىنىڭ جا­ڭا قۇرلىعىن اشىپ وتىر. ءبىز سوۆەت وكى­مەتى تۇسىندا ستاندارتپەن ءومىر ءسۇرىپ, شاب­­لوندى ويلاپ, قا­لىپتان اسپاي, سىزدى جەردى باسپاي, «قۇنداقتاعى ادامداي» ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەلدىك, داعدىلاندىق. نوقتاعا باسى سىي­ماعان­دار كوزتۇرتكى بولدى, نەمەسە قاپاستاعى قۇسقا اينالدى. توتاليتارلىق جۇيە ءۇشىن ەركىن ويلايتىن, ەرەكشە ءتۇي­سى­نەتىندەر قاشان دا قاۋىپتى ەلەمەنت سانا­تىندا. ءبىزدىڭ حالىق سول سوۆەت وكىمەتى كەزىندە الەمدەگى ەڭ وقىمپاز ەل بولدى. بىراق سونىڭ وزىندە تەك ارنايى رۇقسات ەتىلگەن ادەبيەتتى عانا وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەنى ايان. الاش الىپتارى مەن ارىس­تارىمىزدىڭ ادەبيەتى كوزدەن تاسا, كوڭىلدەن تىس تۇم­شالانىپ ۇستالدى. سەبەبى ۇيقىداعى سانا­نى وياتۋعا بولمايتىن ەدى. مىنە, سول تۇم­ىلدىرىق­تى زاماننىڭ وزىندە وسى «تەرىساققان» تەكتەس ولەڭ­دەرىمەن سىزۋلى شەڭبەردى بۇزىپ, قالىپ­تاسقان قاعيدانى تالقانداي بىلگەن اقىندار بىزدە كوپ ەمەس. بىزدە ۋاقىتقا قىزمەت ەتۋ, ءوز ءداۋىرىن جىرلاۋ دەيتىن مارتەبەلى ۇعىمدار بار. مۇنىڭ ءبارى سول وتكەن بولمىسىمىزدىڭ بەي­نەسى, باستان كەشكەن قوعامىمىزدىڭ كورىنىسى, قىسقاشا ايتساق, ەسكىنىڭ سارقىن­شاقتارى دەپ قايىرا سالساق بولار ەدى. ۆاحتانگوۆ ەسكىنىڭ سارقىنشاقتارىن جاقسى ساقتالعان ولىككە تەڭەگەن. تاكاپپار تسۆەتاەۆا: «ءبىز وعان قول قۋ­سىرىپ قىزمەت قىلا­تىنداي ۋاقىت دەگەن سون­شاما نەمەنە ءوزى؟!» دەگەن. ءوز ءداۋىرىن ماداق­تاي جىرلاعان اقىننىڭ ىشىندەگى ەڭ جاداعايى دا, جاع­دايى جاقسىسى دا دەميان بەدنىيداي-اق بولار, ول كرەملدە تۇرىپ, ناركومدارمەن قوڭسى ءومىر سۇرگەن جالعان­دا­عى جالعىز اقىن. ناعىز ساراي اقىنى. بۇگىندە ادە­بيەتتەن اتى ءوشتى. الدا-جالدا اتى اتالا قالسا بۇگىنگى وقىرماندار وعان ءمۇ­سىر­كەپ, كۇلە قارايدى. ەڭ دارىندىسى مايا­كوۆ­­سكيدەي-اق بولار, ول دا اقىر سوڭىندا اتىلىپ ءولدى. وعان ەشكىم كۇلە المايدى. بىراق ايانىش بىلدىرەدى. سونىڭ ءبارىن كورىپ-بىلە وتىرىپ, داتالى كۇندەرگە, ساياسي-قوعامدىق ماڭىزى بار ناۋقاندارعا نەگە ولەڭ ارنامادىڭ دەپ ءجۇرسىن ەرمانوۆقا قالاي كىنا ارتارسىڭ؟ ول كوسەمدەردىڭ تۋ­عان كۇنىنە ولەڭ ارناماسا ارناماعان شى­عار, بىراق ءوزىنىڭ تۋعان كۇنىن ۇمىتپاعان, ءبىر ەمەس ەكى ولەڭ ارناعان. بۇل دا بولسا اقىننىڭ وزىندىك, ماكسيماليستىك ەرەكشەلىگىنە جاتادى. قۋانبايمىن بۇل كۇنى قوسىلدى دەپ جاسقا جاس. ماڭگىلىكتىڭ مىلتىعى مەنى بەيعام تاستاماس. قاسىرەتتىڭ كوگەنىن قايراتىم جوق ەلەمەس. ك ۇلىپ تۇرمىن دەگەنىم, جىلاعاننان كەم ەمەس. «ءومىرىڭدى جالمايمىن», دەپ ساعاتىم زىرلايدى. قۋانا دا المايمىن, ءىشتى تەسىپ ءبىر قايعى. ۋىتى بار كوڭىلدە, جازىلمايتىن جارانىڭ: نەگە كەلدىم ومىرگە؟ نەگە كەتىپ بارامىن؟ نەگە؟ نەگە؟ مىنە, بۇل – سۇراقتىڭ سۇرا­عى. ءومىردىڭ ءمانىن ىزدەگەن قانشاما فيلو­سوفتاردى قيناعان, بۋىنسىز جەردەن پىشاق ۇرىپ تۇرعان ۇرىمتال سۇراۋ. ءومىر­دىڭ اقى­رىندا ساۋال بار, ساۋالدىڭ سوڭىن­دا زاۋال بار. ءجۇرسىن ەرمانوۆ اقى­رەت ال­دىن­دا ايتى­لار ساۋالدى ءوز تۋعان كۇنىندە وزىنە قويادى. بۇل ومار حايام­نىڭ: «مەن كىم­مىن؟ قايدان شىق­تىم؟ قاي­دا بارا­مىن؟», شەكس­پيردىڭ: «بول, بول­­ماساڭ بورداي توز», دەيتىن اتالى سۇراقتارىمەن تايتالاسا الارلىق ماڭگىلىك سۇراۋ. بۇرىن­عى وتكەن مىق­تى­لار­دىڭ: «ولەڭ جازساڭ اقىر­عى ولەڭىڭدى جاز­عان­داي جاز, ءومىر ءسۇر­سەڭ اقىرعى كۇن ءومىر سۇرگەندەي بول», دەيتىن قاعيداسى دا قىلاڭ بەرەدى. بىراق  بۇگىنگى كۇننىڭ ءوز تا­لابى بار ەمەس پە؟ جاڭا قو­عام, جاڭا قۇرىلىس, تاۋەل­سىزدىك زامانىن كورىپ-ءبىلىپ, باس­تان كەشىپ, جەمىسىن تا­تا وتىرىپ, اقىن قالاي ءۇن­دەمەي قالا الادى؟ ەگەر اقىن بولسا؟ «ەگەر پورتۋگاليادا جەر سىلكىنىپ, ءزىلزالادان جەر-دۇنيە قيراپ جاتسا, گۇل مەن جا­پى­راقتى جىرلاپ وتى­رىپ العان اقىننان نە قا­يىر؟» دەگەن سويلەمدى يان پاراندوۆسكيدەن وقىپ ەدىم. ماسەلە ءداۋىردى, قوعامدى قۇر ماداقتاۋدا ەمەس, ماسەلە زاماننىڭ شىندىعىن اشا بىلۋدە. بۇل تۇرعىدان العاندا: ۇلىتاۋدىڭ ۇرانى –  ۇلار, ۇلار, ۇلارى جوق, بۇل تاۋدىڭ مۇنارى بار. ۇلى تاستىڭ الدىندا  ۇياتتىمىز, كىم اۋىرار ۇياتتان,  كىم ارىلار؟! ۇلىتاۋعا باردىڭ با؟ ۇلار قايدا؟ ۇلى قايعىڭ ۋىلجىپ تۇنار بويدا. ۇرى ءتىسىڭ سەكىلدى ۋ سەزىمىڭ, ۋىن جايىپ ۋىلدەپ تۋار ما  ويدا... ۇلىتاۋىم, ۇلىعىم, ۇلتىم مەنىڭ, ۇران ىلەر باسىڭا بۇلت ىلمەگىن. ۇلارىڭدى ويلاما, ۇلىڭدى ويلا, باۋىرى ءبۇتىن بار دەيسىڭ بۇل كۇندە كىم؟ ۇلىتاۋىم, ۇلىعىم, ۇلتىم مەنىڭ! «ۇرى ءتىسىڭ سەكىلدى ۋ سەزى­مىڭ», دەگەندى جۇرسىننەن باسقا قاي اقىن ايتا الدى ەكەن؟ « ۇلى­تاۋىم-اۋ, ۇلارىڭ­نىڭ تاع­دىرىن ۇلدارىڭ قۇشپا­سىنشى» دەپ تۇرعان جوق پا؟ اقىن­نان بۇدان ارتىق قانداي ازاماتتىق پوزيتسيا تالاپ ەتۋگە بولادى؟ ونىڭ «اقىننىڭ ءۇيى», «ابايعا مۇڭ شاعۋ», «جامبىلدى قورعاۋ», «كەڭ­شى­لىك مىرزا­بەكوۆ­تى الماتىدان اتتان­دىرۋ», «گولفست­ريم», «ورازالى», «ەكى سۋرەت», «اپكە», «ءمۇ­يىز كەسۋ», «قارا شاشىم اعا­رادى», «ايەل­گە ودا», «ماكۋلاتۋرا», ت.ب. قاداۋ-قا­داۋ ولەڭدەرىنىڭ ارقايسىسى ءبىر بولەك الەم, جىرلاپ تۇرعان, قوبىزدىڭ ىشەگىندەي كۇڭى­رەنىپ تۇرعان دۇنيەلەر. ايتىس ونەرىن ءتىرىلتۋ ارقىلى وزىنە وشپەس ەسكەرتكىش ورناتىپ ۇلگىرگەن ءجۇرسىن ەر­مانوۆتىڭ بۇل ولمەس ەڭبەگىن ايتپاعاننىڭ وزىندە جازبا پوەزيا­مىزعا قوسقان سۇبەلى ۇلەسىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قويىن داپتەرىن­دەگى جازبالاردىڭ ىشىندە مىناداي ءتامسىل بار: «تۇلكى ارىستانعا: «مەنىڭ كۇشىگىم قانداي كوپ. جىل سايىن تابام جانە كوپ-كوپتەن تابام. سەنىكى نە, ءبارى بىرەۋ-اق؟» – دەگەندە, ارىستان: «بىرەۋ دە بولسا ول ارىس­تان عوي!» –دەپتى. ءبىزدىڭ ادە­بيەتىمىزدە قازىر اسىرا سىلتەپ, اقتارا جازۋ, قوپارا قوزعاپ, قوتارا توگۋ, كوپ كىتاپ شىعارۋ ەتەك الىپ تۇرعان كەزدە «ءجۇ­رەگى­مەن ارىستان­نىڭ, قوزىدايىن كوگەن­دەلدىم» دەيتىن ءجۇرسىن­نىڭ ارىستان مىنەز, تۇيەتولعاعى­مەن ءدۇ­نيە­گە ىلۋدە ءبىر كەلىپ جاتاتىن ۇستىنداي كىتاپتارى تۋرالى وسىلاي ايت­ساق ارتىق ەمەس. سانى از, كولەمى شاعىن دەمەسەڭ, شى­نايى سەزىم, تۇنىق وي, ەركىندىككە سۋارىلعان ەركە شابىت, قاناتتى كوڭىل, تەرەڭنەن باستاۋ الاتىن تۇماداي كاۋسار قايعى, بۇلتقا قول سوزعان بيىك پاراسات... قىسقاسى اقىننىڭ ءوز وقىرمانىنا تارتار سىيى از ەمەس. ءجۇرسىن تالانتى – جارقىن, ايرىق­شا, ەرەكشە, وزگەشە تالانت. ادامزاتتا ونەردىڭ سىزىپ بەرگەنىنەن وزگە بولاشاق جوق, ەگەر ولاي بولماعان جاع­دايدا بىزدەر وتكەن شاققا قايتا ورالامىز دەسەدى دانىشپاندار. ابزالى, سول وتكەنگە قايتا ورالماۋ شىعار. ونەر سىزىپ بەرگەن, ولەڭ سىلتەپ كورسەتكەن بولاشاق بۇگىنگىنىڭ دە, ۇرپاقتاردىڭ دا ەنشىسىندە. ۇلىقبەك ەسداۋلەت, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. الماتى.