فوتو: جي كومەگىمەن جاسالعان
ەلىمىزدە قانشا ازامات رەسمي تۇردە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن؟
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ەلىمىزدە 448,5 مىڭ ادام رەسمي تۇردە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن. بۇل كورسەتكىش 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,2 مىڭ ادامعا از. دەگەنمەن, تۇراقتى جالاقىعا جەتە الماي جۇرگەندەر دە جەتەرلىك. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇرگەندەردىڭ باسىم ۇلەسى الماتى قالاسىنا تيەسىلى. مەگاپوليستە 52 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىزدەپ ءجۇر. كەلەسى ساتىدا تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى تۇر. اتالعان وڭىردە 40 مىڭ ادام جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن. الماتى وبلىسىندا دا 35,7 مىڭ ادام ەڭبەك نارىعىندا ءوز ورنىن تابۋعا نيەتتى.
جۇمىسسىزدارعا ارنالعان تولەم كىمدەرگە بەرىلەدى جانە الۋ شارتتارى قانداي؟
بۇل تولەم جۇمىسسىز قالعان ازاماتتاردى ۋاقىتشا قولداۋ ماقساتىندا تاعايىندالادى. اتالعان جاردەماقىنى تاعايىنداۋ كەزىندە الۋشىنىڭ قانداي سەبەپپەن جۇمىستان شىققانىنا نازار اۋدارىلمايدى. دەسە دە بۇل تولەم كەيىنگى 24 ايدا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قارجى اۋدارعان ازاماتتارعا عانا بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەگەن (ەڭبەكپەن قامتىلعان), مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى بار, جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن ادامدار وزدەرىنىڭ ءوتىنىشى نەگىزىندە جاردەماقى الۋعا قۇقىلى. الەۋمەتتىك تولەم جۇيەگە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى 1 ايدان 6 ايعا دەيىن تاعايىندالادى.
بالا كۇتىمىنە بايلانىستى جاردەماقى: قاڭتار ايىندا قانشا تەڭگە تولەندى؟
جاردەماقى مولشەرى قالاي ەسەپتەلەدى؟
جۇمىسسىزدىق بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمنىڭ مولشەرى ءوتىنىش يەسىنىڭ مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ مەرزىمىنە, كەيىنگى ەكى جىلداعى رەسمي تابىسىنا ساي ەسەپتەلەدى. سايكەسىنشە, قاراجاتتى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى اۋدارادى. جاردەماقىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى بۇرىنعى جالاقىنىڭ شامامەن 45 پايىزىنا دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
ونى ەسەپتەۋ كەزىندە ارنايى فورمۋلا قولدانىلادى. ناقتىلاساق, 24 ايداعى ورتاشا ايلىق تابىس ارنايى كوەففيتسيەنتكە كوبەيتىلەدى: بازالىق كوەففيتسيەنت (قازىر – 0,45) جانە ەڭبەك ءوتىلى كوەففيتسيەنتى ەسكەرىلەدى.
ەڭبەك ءوتىلى كوەففيتسيەنتى مىناداي تارتىپپەن بەلگىلەنەدى:
- 6 ايدان 1 جىلعا دەيىن – 0,7;
- 1 جىلدان 2 جىلعا دەيىن – 0,75;
- 2 جىلدان 3 جىلعا دەيىن – 0,85;
- 3 جىلدان 4 جىلعا دەيىن – 0,9;
- 4 جىلدان 5 جىلعا دەيىن – 0,95;
- 5 جىلدان جوعارى – 1,0.
جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسى قانداي جاعدايدا تاعايىندالمايدى؟
زاڭعا سايكەس ناقتى ءتىزىم رەسمي جاريالانباعانىمەن, تولەم تاعايىندالمايتىن بىرنەشە سەبەپ بار:
- ەگەر ازامات جۇمىسسىز مارتەبەسىن راسىمدەمەسە (رەسمي تىركەلمەسە);
- ازامات ارنايى ءوتىنىش بەرمەسە نەمەسە مانساپ ورتالىعىنا حابارلاسپاسا;
- سونداي-اق ءوتىنىش يەسى سۇرانىسىنا ساي جۇمىس ۇسىنىستارىنان ءۇش مارتە باس تارتسا;
- ەڭبەك نورمالارىندا كورسەتىلگەن تالاپتار بويىنشا ازامات تابىسسىز رەتىندە ەسەپكە الىنباسا.
1 قاڭتاردان باستاپ الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن سالىق جۇيەسى وزگەردى
سونداي-اق جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىن تاعايىنداۋ بويىنشا ونلاين كەڭەسشى باينۋلدا گۇلنۇر وسى تۇستا جەكە كاسىپ جۇرگىزىپ, كەيىننەن رەسمي قىزمەتىن توقتاتقان كاسىپكەرلەردىڭ ءجيى جىبەرەتىن قاتەلەرىن اتادى.
«بۇگىندە ەلىمىزدە كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەت تسيفرلاندىرىلعان. سوندىقتان جەكە كاسىبىڭىزدى ءسوز جۇزىندە عانا توقتاتقانىڭىز ءسىزدى جۇمىسسىز رەتىندە ايقىندامايدى. رەسمي جۇمىسسىز رەتىندە تولەم الۋ ءۇشىن enbek.kz سايتىنداعى قولدانىستاعى ەڭبەكشارتىنىڭ كۇشىن جويۋ قاجەت. مۇنداي ازاماتتار ودان كەيىن عانا جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىنا ۇمىتكەر بولا الادى. بۇدان بولەك كەي ازاماتتار جۇمىس ورنىنان شىعىپ قالعاننان كەيىن اراعا 2-3 جىل سالىپ, تولەم الۋعا ءوتىنىش جولداپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا دا ءوتىنىم ماقۇلدانبايدى. سەبەبى, مۇندا جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىنىڭ باستى تالابى سوڭعى 24 ايداعى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ شارتى ورىندالماي تۇر», دەپ ءتۇسىندىردى باينۋلدا گۇلنۇر.
دەكرەتتىك دەمالىستاعى انالار مەن زەينەتكەرلەر جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىن الۋعا ءوتىنىش بەرە الا ما؟
قازىر قوعامدا جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىن الۋعا سۇرانىس كوبەيگەن. ونلاين كەڭەسشى باينۋلدا گۇلنۇردىڭ ايتۋىنشا, كەي جاعدايدا ازاماتتار جۇمىستان قىسقارتىلىپ, تۇراقتى تابىسسىز قالسا دا مۇنداي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بار ەكەنىنەن حابارسىز. ال ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ ىشىندە جاردەماقىعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنداردىڭ اراسىندا دەكرەتتىك دەمالىستاعى انالار, زەينەتكەرلەر مەن ستۋدەنتتەر باسىم ەكەن. ونلاين كەڭەسشى اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ جاردەماقىعا سۇرانىسى كەرى قايتارىلاتىنىن ايتتى.
«ستۋدەنت, زەينەتكەر, دەكرەتتىك دەمالىستاعى انا مەن I, II توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار مەن ولاردىڭ كۇتۋشىلەرىنە جاردەماقى بەرۋ قاراستىرىلمايدى. ال ءىىى توپ ازاماتتارى جۇمىسقا جارامدى بولعاندىقتان ولاردىڭ سوڭعى 2 جىلداعى مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ تاريحى زەردەلەنەدى. ال ستۋدەنت, زەينەتكەر, دەكرەتتەگى انالار ءوز ستاتۋسىنا قاراي شاكىرتاقى, زەينەتاقى سىندى تولەمدى الىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ونىڭ تابىسى بار بولىپ ەسەپتەلدى», دەدى ول.
كەلەسى جىلى الەۋمەتتىك تولەمدەر الۋعا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن قانشا قارجى بولىنەدى؟
تولەمدى ونلاين راسىمدەۋ ءتارتىبى
جۇمىسسىزدىق جاردەماقىسىن الۋعا ءوتىنىشتى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا بارماي-اق eGov.kz جانە enbek.kz پورتالى ارقىلى ونلاين بەرۋگە بولادى.
eGov.kz پورتالى ارقىلى ءوتىنىم بەرۋگە ارنالعان نۇسقاۋلىق:
eGov.kz پورتالىنا كىرىپ, «جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ» بولىمىندەگى «جۇمىس ىزدەۋشى ادامداردى تىركەۋ» قىزمەتىن تاڭداۋ كەرەك. ونلاين ءوتىنىمدى تولتىرىپ, ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا ارقىلى راستاۋ سۇرالادى, وسى فۋنكتسيا ورىندالعاننان كەيىن سۇرانىس جىبەرىلەدى. ودان سوڭ تۇرعىلىقتى جەرىڭىزدەگى مانساپ ورتالىعى ءبىر تاۋلىك ىشىندە بوس جۇمىس ورىندارىن ۇسىنادى. ەگەر لايىقتى جۇمىس ورنى تابىلماسا, ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە ازاماتقا قاشىقتان جۇمىسسىز مارتەبەسى بەرىلەدى. ال قاجەت بولعان جاعدايدا ورتالىق ماماندارى قوسىمشا مالىمەت الۋ ءۇشىن حابارلاسادى.
بۇل قىزمەتكە ءوتىنىمدى ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى – enbek.kz ارقىلى دا بەرۋگە بولادى.
جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەنى تۋرالى دەرەك تۇسكەن سوڭ, ەڭبەك مينيسترلىگىنىڭ جۇيەسى پرواكتيۆتى تۇردە ءموبيلدى تەلەفونعا SMS جولداپ, ماسق تولەمىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم سۇرايدى. حابارلاماعا جاۋاپ بەرىلگەننەن كەيىن جاردەماقى اۆتوماتتى تۇردە راسىمدەلەدى.
