قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قولدايدى

ەلباسىمەن بىرگەمىز!

حالىق قالاۋى – بولاشاققا باسپالداق نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­شى­لىق ەتۋىمەن قازاقستان بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار سالالاردا قارقىندى سەرپىلىس جاسادى, دەپ مالىمدەدى جۋىردا رەسەي ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير پۋتين. ماسە­لەن, ەلدەگى بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن جەتىلدىرۋدىڭ ونجىلدىق باع­دار­لا­ماسى يننوۆاتسيالىق دامۋعا كو­شۋ­دىڭ باستى تالابى – كادرلىق الەۋەتپەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قازاقستاندى جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋگە باستاماق, دەپ ەسەپتەيدى ۆ. پۋتين. سونداي-اق, روسبالت اگەنتتىگى رەسەي ۇكىمەتى جەتەكشىسىنىڭ «وسى ەلدىڭ حالىقارالىق دارە­جە­دەگى بەدەلى دە ايتارلىقتاي ءوستى», – دەگەن پىكىرىن دە جاريا ەتتى. ۆ. پۋتين اسىرەسە قازاقستان باسشى­لى­عىنىڭ اۋىر كۇيزەلىس جىلدارىندا قولعا العان ءىس-شارالارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ۇلعايىپ كەلەدى, ءبىز داعدارىستان داعدارعان كەزەڭ­نەن شىقتىق. ءبىز, قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ عالامدىق داعدارىستىڭ سالدارلارىمەن كۇرەستەگى ەرىك-جىگەرىنە ريزامىز», – دەپتى رەسەيلىك پرەمەر-مينيستر روسبالتقا بەرگەن سۇحباتىندا. جاسىراتىنى جوق, عالامدىق ەكو­نوميكالىق داعدارىس اياقتال­ما­عان جانە الەمدەگى گەوساياسي تۇراق­سىزدىقتىڭ اۋماعى كەڭەيگەن كە­زەڭ­دە قازاقستانعا كۇشتى دە ءتيىمدى كوش­باسشىلىق اۋاداي قاجەت. ءويت­كەنى, سوڭعى جىلدارداعى ەكونو­مي­كالىق قيىنشىلىقتار كوپتەگەن ەلدەردى تاقىرعا وتىرعىزىپ تاستادى. ءتىپتى, ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءالى كۇن­گە دەيىن ۇلكەن قيىنشى­لىق­تاردى باستان كەشۋدە جانە عا­لام­دىق قارجى داعدارىسىنىڭ جاڭا تولقىنىنان ۇرەيلەنۋدە. الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق تىعىرىققا تىرەلگەنىمەن سالىس­تىر­عاندا, قازاقستان قۇلدىراۋدى ال­عاشقى بولىپ قۇرىقتاعان ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى. مىسالعا, الدىن-الا جاسالعان بولجام بويىنشا, 2010 جىلى ءىجو ءوسىمى 7 پايىزعا جۋىقتادى. مۇنداي كورسەتكىش مەم­لەكەت باس­شى­سى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ ەكو­نوميكالىق سايا­سا­تىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن دالەلدەيتىنى ءسوزسىز. ياعني, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ قا­زاقستاندىقتاردىڭ بارلىعى قاي كەزدە دە ءوزىنىڭ كوش باستاۋشى پرەزيدەنتىن قولدايتىنى انىق. وسى تۇرعىدان العاندا, پرەزيدەنت وكى­لەت­تىگىن ۇزارتۋدى كوزدەيتىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستاما دا­مۋىمىزدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاۋعا جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەم­نىڭ يندۋستريالىق الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەرىنىڭ توبىنا قوسىلۋىنا سەرپىندى قادام جاساۋىنا بەرىك نەگىز قالايدى دەگەن ءسوز. قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ۇلت كوشباسشىسىنا تاعى ءبىر ون جىلعا ەل بيلەۋگە سەنىم ار­تۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىن ەلىمىزدى دا­مى­تۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدار­لا­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋىنا قولايلى جاع­داي تۋعىزاتىنى بەلگىلى. قازاقستاننىڭ حالقى باسقا پوس­كە­ڭەستىك ەلدەردىڭ حالقىمەن سالىس­تىرعاندا, ساياسي بيلىكتى اۋىس­تى­رۋعا اۋەستەنبەگەنى راس, دەيدى بەلگىلى ساياساتتانۋشى, «يزۆەستيا-قا­زاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەدۋارد پولەتاەۆ. قازاقستاندىقتار بيلىكسىز قالعان كەزەڭدى, ساياسي ءدۇدا­مالدىقتى باسىنان كەشپەگەندىكتەن بىرلىكتى قالايدى, رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ باستاماسىن جاقتايدى, دەيدى ساياساتتانۋشى. «مىسالعا, مەم­لەكەت­تىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ ءار­بىر اۋىسۋى توڭكەرىسپەن, بۇزاقى­لىق­پەن, قۇلدىراۋمەن جۇزەگە اسا­تىن كورشىلەس قىرعىزستاندى الاي­ىق. وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا پرەزيدەنت قۇرمانبەك باكيەۆ تاعى­نان تايدىرىلعان سوڭ قىرعىزستان ساياسي داعدارىستى باسىنان كەشىرۋدە. ق.باكيەۆتىڭ بيلىگى توقتاتىلعان­نان كەيىن, ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە قىر­عىز جانە وزبەك قاۋىمدارىنىڭ اراسىندا قاندى قاقتىعىستار ورىن الدى. المازبەك اتامباەۆ باسشى­لىق ەتەتىن قازىرگى ۇكىمەت ەلدەگى احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا تىرىسۋدا, الايدا جاعداي ءالى دە ۋشىققان كۇيىندە قالىپ وتىر. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ حالقى ساياسي حاوس­تىڭ ەشقانداي دا جاقسىلىق الىپ كەلمەيتىنىن جاقسى تۇسىنەدى», – دەيدى ەدۋارد پولەتاەۆ. شىنىندا دا ساياسي تاڭداۋ جا­ساۋداعى شاراسىزدىقتىڭ سوڭى وكى­نىشتى جاعدايلارعا ۇرىندىرۋى ءاب­دەن مۇمكىن. سونداي كەمشىلىكتى ءبىز كورشىلەرىمىزدەن كورىپ وتىرمىز. بۇدان شىعاتىنى, قازاق قوعامىنا ەلىمىزدەگى ەتنيكالىق جانە الەۋ­مەت­تىك توپتاردى بىرىكتىرە الاتىن قايراتتى دا قابىلەتتى كوشباسشى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ ساياسي باعىتى وسى تۇرعىدان العاندا ەل حالقى­نىڭ باسىم بولىگىنىڭ قولداۋىنا يە. ءبىر عانا مىسال ايتايىق. ۇلتتىق بىرلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ار­قاسىندا قازاقستان ءوزىنىڭ الدىن­داعى ستراتەگيالىق ماڭىزى زور عالامدىق ماسەلەنى ىسكە اسىرا الدى. ول – 2010 جىلى وتكەن ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى 7-ءشى ءسامميتى. ال, رەفەرەندۋمدى ءوت­كىزۋ قازاقستاندىقتاردىڭ وسىناۋ تاريحي جەتىستىگىن بەكىتىپ, سترا­تە­گيا­لىق دامۋىنىڭ جاڭا كوك­جيەك­تەرىن انىقتاپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قاراپايىم حالىق پرەزيدەنتتىڭ بيلىكتە قالعانىن قالاپ وتىر, دەيدى سەناتور سەرىك اقىلباي. ءويت­كەنى, بيلىك وزگەرگەن كەزدە, ساياسات تا وزگەرىپ كەتەدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ بۇگىنگى ساياساتى – ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىق, دىنارالىق سىيلاستىق, ەكونوميكامىزدىڭ قا­رىش­تاپ دامۋى, يننوۆاتسيالىق تەح­نو­لوگيالاردىڭ كەلۋى – بۇنىڭ بار­لىعى ءبىز ءۇشىن كەرەمەت العا جىلجۋ بولىپ وتىر. وسىنى قاراپايىم قارا حالىق ءتۇسىنىپ, رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستاما كو­تە­رۋدە. «بۇرىن بي­لىكتىڭ ىشىندە بو­لىپ, بۇگىن بيلىكسىز قالعان كەيبىر وپپوزيتسيونەرمىز دەپ جۇرگەندەر سايلاۋدا ءبىر جەرگە وتسەك, ءبىر ورىنعا تالاسساق ەكەن دەيتىن شى­عار. بىراق, حالىققا تۇراقتىلىق, تىنىشتىق, بەرەكە كەرەك. ياعني, رەفەرەندۋم – بۇل جوعارىدان ەمەس, تومەننەن باستالعان ءۇردىس. حا­لىق­تىڭ وسىنداي ۇمتىلىسىن كور­گەن­نەن كەيىن, پارلامەنتتە ءبىزدىڭ ۇندەمەي وتىرعانىمىز دۇرىس ەمەس. ءبىز حالىقتىڭ قالاۋىمەن بىردەن كەلىستىك. كونستيتۋتسياعا سايكەس, تەك زاڭدى تۇرعىدا رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ءوزىمىزدىڭ قادامىمىزدى جاسادىق. مەنىڭ ويىمشا, بۇل وتە دۇرىس قادام. سەبەبى, ەلباسى ءوزىنىڭ باستاعان ءىسىن 2020 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاما­مىزدى ءوزى اياقتاعانى دۇرىس», – دەيدى سەرىك اقىلباي. پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزار­تۋعا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قاجەتتى نەگىزگى يدەولوگيالىق دالەلدىڭ ءبىرى – 2010 جىلى ماۋسىم ايىندا قا­بىلدانعان «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى تۋ­را­لى» زاڭ. ءۇڭىلىپ قا­راساق, قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ەرەكشە سەنىمىنە كىرگەن م­ەم­­­لەكەت باسشى­سى­نا رەس­مي مارتەبەنىڭ بەرىلۋىنىڭ ءوزى – حالىق­تىڭ كەزەكتى پرە­زيدەنتتىك سايلاۋعا مۇقتاج ەمەس­تىگىن كورسەتەدى. ماسە­لەن, قازىرگى كەزدە الەۋمەتتىك زەرت­تەۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, قازاقستان حالقىنىڭ 95 پايىزدان استامى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سەنەتىنىن راستاعان. رەسپۋبليكا ازا­مات­تارىنىڭ 90 پايىزدان استامى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بيلىك با­سىنداعى اتقارعان قىزمەتىن جوعارى باعالايدى. وسى جەردە سالىستىرا كەتەلىك. قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ ەلىمىزدەگى باسقا ساياساتكەرلەرگە دەگەن سەنىمى وتە تومەن, ولاردى قول­دايتىنداردىڭ كولەمى 5 پايىزدىق دەڭگەيدەن اسپايدى. ءسوزدىڭ توق ەتەرى سول, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا پرە­زيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ ءوزىنىڭ بۇرىنعى ماعىناسىن جوعالتتى. ءويت­كەنى, قوعامدا دا, ساياساتتا دا نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا بالاما بو­لاتىن بىردە-ءبىر ادام جوق. بۇل اقي­قاتتى سانالى ازاماتتار دا, شەتەلدىك ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار دا تولىق مويىنداپ وتىر. 2012 جىلى قازاقستاندا رەفەرەندۋم وتە مە, الدە, سايلاۋ وتە مە ءبارىبىر نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ساقتاپ قالا­دى, دەيدى قازاقستاندىق ساياساتتانۋ­شى ەدۋارد پولەتاەۆ. «بۇگىنگى پرە­زي­دەنتتى حالىقتىڭ باسىم كوپ­شىلىگى قولدايتىندىقتان, ول كەز-كەلگەن جاعدايدا – سايلاۋ بولسىن, رەفەرەندۋم بولسىن تولىق جەڭىسكە جەتەدى. ويتكەنى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ كوشباسشى ەكەنىن كەڭەس زامانىندا-اق دالەلدەگەن ادام. ول قاتال پارتيا مەكتەبىنىڭ سىنىنان سۇرىنبەي ءوتتى. نۇرسۇلتان نازار­باەۆتى بۇرىنعى كسرو-نىڭ مەملەكەتتەرىندە بيلىككە كەلە سالا ودان ايرىلعان ساياساتكەرلەرمەن سالىس­تى­رۋعا كەلمەيدى», دەگەن پىكىردە ە.پولەتاەۆ. سونداي-اق, قازاقستان­دا­عى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى رەفەرەندۋممەن اۋىستىرۋ باستاماسى باتىس ەلدەرىندە ەشقانداي دا تاڭدانىس تۋعىزعان جوق, دەيدى ول. ءسوزىمىزدى قورىتا كەلگەندە اي­تا­رىمىز, رەفەرەندۋمنىڭ ءناتي­جە­لە­رى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇگىنگى ساياساتىنا حالىقتىڭ سەنىم ارتا­تى­نىن كورسەتىپ, ەلىمىزدىڭ ساياسي كە­ڭىس­تىگىندە مۇلدەم جاڭا جولدى قا­لىپتاستىرادى. ويتكەنى, الداعى ون­جىلدىقتا عالامدىق قاۋىپ-قاتەر­لەرمەن بىلەك سىبانىپ كۇرەسۋى ءۇشىن قازاقستاندىقتارعا ءتاجىري­بەلى كوشباسشى, ابىرويلى ساياساتكەر قاجەت. ال ۇلتتىڭ ءوز كوش­باسشىسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋى – قازاقستانعا حالىقارالىق دارە­جەدەگى بەدەلىن ساقتاپ قالۋعا عانا ەمەس, سونداي-اق ءوزىنىڭ ىشكى ساياساتىنداعى جەتىستىكتەرىن باياندى ەتۋگە دە جول اشادى. تاڭاتار تابىن ۇلى. الەمدى نۇرعا بولەگەن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى قازاق­ستان­نىڭ الەمدىك ارەناداعى ابى­رويى مەن بەدەلىن ارتتىرا ءتۇستى. ەگەر تاريحقا كوز جىبەرسەك, ون تو­عىز جىلدا ءبىر مەملەكەتتىڭ ەكو­نو­ميكالىق-الەۋمەتتىك, قوعامدىق-سايا­سي باعىتتاردا تابىستى ءىس ءجۇر­گىزۋى سيرەك قۇبىلىس. ماسەلەن, الەمدى جايلاعان قارجى داعدارىسى كەزىندە قازاقستان حالقى تارشىلىقتان تارىعىپ, جوقشىلىقتان جۇدەگەن جوق. كەرىسىنشە, زەينەتاقى, ءجار­دەم­اقى جانە جالاقىعا ەلباسىنىڭ جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەن ءمول­شەردە تيىسىنشە ۇستەمەلەر قوسىل­دى. ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ەش­قانداي الشاقتىق بولعان جوق. بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇ­رامىندا بولىپ, سونىڭ بيلىگىمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن ەلىمىز از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەڭسەسىن تىك كوتە­رىپ, كورشى ەل سىيلاپ, ارىپتەستەرى سا­ناساتىن قابىرعالى ەلگە اينالدى. بۇل قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ سارا باسشى­لى­عى ارقاسىندا ساياسات ساحناسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز ەكەنى داۋ­سىز. سامميت جيىنىن تەلەارنادان باسىنان اياق كوردىم. اسىرەسە, قاتى­سۋشى ەلدەر وسى ءبىر ۇيىمنىڭ جال­پى الەمدىك ارەناداعى ءرولىن كوتە­رۋگە اسا اسىعا قويمايتىنىن دا تانىتتى. دەگەنمەن, ءسامميتتىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ ۇيىم­داس­تىرىلۋى, تالقىلاناتىن ماسە­لە­لەردىڭ تولىققاندىلىعى كوپ­تە­گەن جوعارى دارەجەلى لاۋازىم يە­لەرىنىڭ سوزدەرىنەن ورتاق مۇددە تۇر­عىسىنا قاراي ويىسىپ, ءبىر ار­ناعا توعىستى. ۇيىم توراعاسى رەتىندە قازاقستان ۇسىنعان استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى قا­زاق­ستاننىڭ, ونىڭ بەيبىتسۇيگىش حالقىنىڭ ابىرويىن الەم الدىندا اسقاقتاتىپ تاستادى. ءسويتىپ, الەم قازاقستاندى تاعى ءبىر مارتە موي­ىن­دادى. ءوزىنىڭ سان عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاريحي تۇلعاسى بار ەل ەكەنىن دالەلدەدى. ال, سامميتكە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشىندە تالاي الپاۋىتتاردىڭ بار ەكەنى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى. مەن سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەن اداممىن. بۇرىن وبلىس دەڭگەيىندە باسشىلىق قىزمەتتە بولىپ, ەلباسىمەن كەزدەسكەن ساتتەرىم دە كوپ بولدى. ەلباسىنىڭ بايىپ­تى­لى­عى, بىلىمدىلىگى مەن كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىلاۋداعى دارالىعى ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. دانا حالقى­مىزدا «اكەدەن ۇل تۋسا ەدى, اكە جولىن قۋسا يگى ەدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. بۇل حالقىنا قالقان بول­عان, ەلى سۇيەنەتىن ارقا بولعان, نۇرسۇلتانداي نار ۇلدارعا, نار­تۇل­عالارعا ارنالسا كەرەك. حالقىنىڭ قامىن جەگەن, بولاشاقتىڭ كەمەل كەلەشەگىن ويلاعان, پاراساتتىلىق پەن باتىلدىق, كورەگەندىك پەن كە­مەڭ­گەرلىكتى تۋ ەتىپ ۇستاعان ەلبا­سى­نىڭ ساياساتىن ءبىز ارقاشان قولدايمىز. ب.ساقاۋوۆا,  ەڭبەك ارداگەرى.  الماتى وبلىسى. كەمەل ويدىڭ يەسى وتانىمىزدىڭ جۇرەگى, حالقى­مىز­دىڭ تىرەگى, گۇل جايناعان استانادا 1-2 جەلتوقساندا وتكەن قازاق­ستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتور­اعالىق ەتۋىن قورىتىندىلاعان سامميت ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتە­رىپ تاستادى. ءبىزدىڭ الەم باس قوسقان جيىن­نىڭ وسىلاي جوعارى دارەجەدە وتە­تىن­دىگىنە كۇمانىمىز بولعان جوق. ءازىر­لىك جۇمىستارىنىڭ اسا زور ىج­داعات­تىلىقپەن جۇرگىزىلگەنىن گازەت بەتتەرىنەن, تەلەارنالاردان بە­رىلگەن حابارلاردان ەستىپ, ءبىلىپ وتىردىق. الەمدىك القالى جيىندا كوپ­تە­گەن ەلدەر باسشىلارىنىڭ سوزدەرى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىز­دىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى­نا توراعالىعى كەزىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىن سارالاي ايتىپ, وعان ساياسي باعا دا بەرىپ جاتتى. بۇل ۇيى­منىڭ الداعى ۋاقىتتا قانداي جولدى جانە قانداي ساياسات ۇستانۋى قاجەتتىگىن بەلگىلەپ بەرگەن كەزەڭ بولدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدى. ەلباسىنىڭ تاياۋ جىلدارى ىن­تىماق پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ با­عىتىنداعى جۇمىستارى ەڭ ءبىرىنشى قازاقستاندى بەيبىتشىلىكتى سۇيە­تىن, ىنتىماقتى قولدايتىن مەم­لەكەت ەكەندىگىن الەم الدىندا پاش ەتتى. تاۋلى قاراباق پەن گرۋزيا, ارمەنيا مەن ءازىربايجان, كورشىلەس قىرعىز ەلىندەگى جانجالدار مەن قىرقىسۋلاردىڭ الدىن الۋ, بىتىمگەرشىلىك جولىندا ءجۇرىپ, ولاردى بەيبىت مامىلەگە كەلتىرۋ ەلباسى­نىڭ اسقان پاراساتتىلىعى مەن اسا شەبەر ساياساتكەر ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. وزگەنىڭ ءتىلىن تابۋ وڭاي ەمەس. الايدا, قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ وزگە ۇلت­تار­دىڭ وزەكتى ماسەلەسىن بەيبىت جولمەن شەشۋگە اتسالىستى, بەل ورتا­سىندا ءجۇردى. بولماستى بولدىردى, يىلمەستى ءيدىردى, بۇرا تارتقاندى كۇرەجولعا سالدى. سامميتتە وزدەرىن الپاۋىت ەلدەرگە سانايتىن كەيبىر مەملەكەت باسشىلارى جەمە-جەمگە كەلگەندە كە­رىتارتپا ويلارىن دا ءبىلدىرىپ قالۋعا تىرىستى. بىراق, قارالعان ءما­سەلەلەردىڭ ادامزات بالاسىنا ور­تاقتىق ماڭىزى وعان جول بەرگەن جوق. سامميت اياسىندا استانا دەك­لا­راتسياسىنىڭ قابىلدانۋى ءوز تاۋەل­سىزدىگىن العان جاس ەل بولسا دا, قا­زاقستاندى الەمدىك ماڭىزدى ماسە­لەلەردى شەشۋدە نەگىزگى رولدەردى ءساتتى ويناي بىلەتىن, جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارا الاتىن مەملەكەت رەتىندە تانىتتى. ءتىپتى, دۇنيە ءجۇزى, اتاپ ايت­قاندا, قۇرىلىقتاردى بولە-جار­ماي-اق, ءبىرتۇتاس باعىتتاردى تال­قى­لاۋدا دا ءوزىنىڭ ۇستانىمى بار ەكە­نىن ايقىنداپ بەردى. بۇل بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ تەتىگى ەكەنى ءسوزسىز. ءسامميتتىڭ تابىستى ءوتۋى ءبىز سياقتى كوپتى كورگەن كونەكوز ادامدار ءۇشىن دە قۋانىش, ماقتانىش. ويتكەنى, ەل بولاشاعى سەنىمدى, ابى­رويلى قولدا ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنا كامىل سەنىممەن قاراپ, ونى ءار­دايىم قولداۋعا ءازىرمىز. ءسامميتتىڭ وتە ءساتتى قورى­تىن­دىلانۋى قازاقستان ەلباسىنىڭ ارقاسىندا ەگەر جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تەلە قالسا, ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيا اۋماعىندا بىتىمگەرشىلىك ميسسيالاردى جۇرگىزە الا­تىن­دىعىن كورسەتتى. 2011 جىلى ەلباسىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىن باسقارۋعا شاقىرۋى دا تەگىن بولماسا كەرەك. وعان ەلبا­سىنىڭ ۇلكەن ابىرويمەن جەتەكشىلىك جاسايتىنىنا ەش كۇمان جوق. ە.دالباعاەۆ, الماتى وبلىستىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى. رەكتورلار قاۋىمداستىعى كواليتسياعا  قوسىلدى «نۇر وتان» حا­لىق­تىق-دەمو­كراتيالىق پار­تيا­سى­نىڭ باس­تا­ما­سىمەن دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق «قازاق­ستان-2030» كوا­ليتسياسى قۇرىلعانى بەلگىلى. ءوز الدىنا ۇلت كوش­باس­شى­سىنىڭ وكى­لەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداۋ ماق­ساتىن قوي­عان نۇروتاندىقتاردىڭ ۇندەۋىندە بارلىق ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر ءۇشىن جانە ەلىمىزدەگى «تۇ­راقتىلىق, كەلىسىم, پروگرەسس پەن مودەرنيزاتسيا  قىمبات» دەپ ەسەپتەيتىن ءاربىر ازامات ءۇشىن كواليتسيا ەسىگىنىڭ ايقارا اشىق ەكەندىگى ايتىلعان. «نۇر وتان»» حالىقتىق-دە­مو­كراتيالىق پارتياسىنىڭ بۇل باس­تا­ما­سىن قىزۋ قولداعان الماتى قا­لا­سى جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتور­لارىنىڭ كەڭەسى دە وسى كواليتسياعا قوسىلۋعا ىنتا ءبىلدىرىپ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدا­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءماجىلىس زالىنا جينالدى. – بۇگىنگى باسقوسۋ – «نۇر وتان» حا­لىقتىق-دەموكراتيالىق پارتيا­سى­نىڭ «قازاقستان-2020» جالپى­ۇلت­تىق دەموكراتيالىق كۇشتەر كوا­لي­تسياسىن قۇرۋ تۋرالى باستا­ما­سىنا قولداۋ كورسەتىپ,  سول كواليتسيا توڭىرەگىنە توپتاسۋ ماقساتىن كوزدەيدى, – دەدى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور سەرىك پىراليەۆ جينالىستى اشىپ تۇرىپ. – مۇندا  الماتى ايما­عىن­داعى  جوعارى وقۋ ورىندارى رەك­تور­لارىنىڭ  كەڭەسى  مەن ەلىمىزدەگى 100-دەن اسا جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ قاۋىمداستىعىنا ەنىپ وتىرعان  ءبىلىم وردالارىنىڭ  پروفەسسور-وقى­تۋشىلار قۇرامى  مەن وسى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەر قاۋى­مى­نىڭ وكىلدەرى باس قوسىپ وتىر. ماقسات – ورتاق, تىلەك – بىرەۋ. ول «نۇر وتان» حدپ باستاماسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان-2020» جال­پى­ۇلتتىق دەموكراتيالىق  كۇشتەر كواليتسياسىنا  ەنۋ جانە  سونىڭ قا­تارىندا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن  2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ  جونىندە رەفەرەندۋمدى قولداۋ. العاش بولىپ ءسوز العان  «تۇ­ران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, جو­عا­رى  وقۋ ورىندارى  قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ توراعاسى راحمان الشانوۆ جوعارى  وقۋ ورىندارىنىڭ رەك­تور­لارى  «قازاقستان-2020»  جالپى­ۇلت­تىق كواليتسياسىنا  ەنۋگە  ىن­تا­لى  ەكەنىن, رەفەرەندۋمدى شىن ءجۇ­رەكتەن قۋاتتايتىندىقتارىن  ايتا كەلىپ, ءبىز, رەكتورلار قاۋىمى  رە­فە­رەندۋمدى  تەك ءسوز جۇزىندە  عانا قول­داپ  قويماي, ونى ۇيىمشىل­دىق­پەن وتكىزۋگە بەلسەنە  اتسالى­سۋىمىز كەرەك, – دەدى. ت.جۇرگەنوۆ  اتىنداعى  ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ا.مۇ­حامەدي ۇلى, قازاق مەملەكەتتىك قىز­دار  پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سي­تە­تى­نىڭ رەكتورى ش.بەركىمباەۆا, ق.ءسات­باەۆ  اتىنداعى  قازاق ۇلتتىق تەح­ني­كالىق  ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ج.ءادىلوۆ,  تۋريزم جانە  سپورت اكا­دەمياسىنىڭ رەكتورى ق. زاكاريا­نوۆ  جانە باسقالار ەلباسىنىڭ وكى­لەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ  تۋرالى  رەفەرەندۋم وتكىزۋ  ءجونىن­دەگى  باستامانى ءبىراۋىزدان قولداي وتىرىپ, «نۇر وتان» حدپ باس­تاماسىمەن   قۇرىلعان  دەموكرا­تيا­­لىق  كۇشتەردىڭ «قازاق­ستان-2020» جالپىۇلتتىق كوا­لي­تسيا­سىنا  توپ­تاسۋدى ماقۇلدادى. قورعانبەك امانجول. بولاشاقتىقتار رەفەرەندۋمدى قولدايدى! العاشقى تۇلەكتەرى تاراپىنان قۇرىلعان «بولاشاق» ستيپەنديات­تارى­نىڭ قاۋىمداستىعى 10 جىلدان بەرى ءوزىنىڭ بۇكىل قىزمەتىندە جاس­تار­دى ەلدىڭ ورنىقتى دامۋى جولىندا ءبى­رىكتىرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەفورمالارىنا قالت­قىسىز قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىك باعدارلامانىڭ ءنا­تي­ج­ەسىندە مىڭداعان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر وزىق شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم الىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار جاڭا الەممەن ەتەنە تانىس بولا تۇسەدى, ءوز ەلىنە وزگە ءما­دە­نيەتتەر مەن قۇندىلىقتار تۇر­عى­سىنان قاراۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. دامۋ جولىندا قارىشتى سەكىرىس جاساعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى جەكە تۇلعانىڭ تاعدىرلى ءرول اتقارا الاتىنىن دالەلدەيدى. كونراد ادەناۋەر, لي كۋان يۋ, فرانكلين رۋزۆەلت, مۇستافا كەمال اتاتۇرىك, شارل دە گولل, موحاماد ماحاتحير سياقتى زامانىنان وزىپ تۋعان كورەگەن-كەمەڭگەر, ايرىقشا قاجىرلى جانە تاباندى كوشباسشىلار ءوز حالىقتارىن تۇراقتى دامۋعا, ءوسىپ-وركەندەۋگە جانە باقۋاتتى تۇرمىسقا جەتكىزدى. ءبىز ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تۋىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان بيىككە كوتەرىپ, ميل­ليونداعان قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە كەلەشەككە دەگەن نىق سەنىم ۇيالاتىپ, الەم تاريحىنداعى كورنەكتى تۇلعاعا اينالعانىن ماقتانىش ەتەمىز. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نەبارى 20 جى­لىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز قازاق­ستاندى ەلەۋسىز ەلدەن الەمدىك قاۋىم­داستىقتىڭ زور قۇرمەتىنە بولەنگەن قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىردى. ءبۇ­گىنگىدەي بارىنشا دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنۋگە ناقتى تاريحي ءمۇم­كىندىك تۋىپ تۇرعان شاقتا ءبىزدىڭ بار­شا­مىز وراسان زور ساياسي تاجىريبەگە, حالىقتىڭ جوعارى سەنىمىنە جانە ۇلكەن حالىقارالىق بەدەلگە يە ەلباسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋىمىز كەرەك. سوندىقتان «بولاشاق» قاۋىم­داستىعى وتكەن سەنبىدەگى اشىق جي­ى­نىندا «قازاقستان-2020» جالپىحا­لىقتىق كواليتسياسىنا قوسىلۋعا جانە جاستاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسىن قولداپ, تۇراقتىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋ ءۇشىن سانالى تاڭداۋ جاساۋعا شاقىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. حالقىمىزعا قاجەت كوشباسشى قولىمىزدى جۇرەگىمىزگە قويىپ تۇرىپ ايتساق, ەلبا­سى­مىز – قازاقستاننىڭ باعى ءۇشىن جىبەرىلگەن اللانىڭ ەلشىسى. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىمىز پرەزيدەنتتىڭ الەم الدىن­داعى اسقاق تۇلعاسىن ايقىنداپ بەردى. استانا تورىندەگى ءساميتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەنىن بۇگىندە بۇكىل الەم مويىنداۋدا. ارينە, بۇنىڭ بارلىعى ن.نازار­باەۆتىڭ ساياسي ارەناداعى بەدەلىنىڭ جوعارىلىعىن كور­سە­تەدى. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قازاقستان دەيتىن رەس­پۋبليكا بارىن كورشىلەس ەلدەردەن باسقالار بىلمەيتىن. اينالدىرعان جيىرما جىلدىڭ بەدەرىندە قازاق­ستان­دى جەر شارىنىڭ بارشا مەملەكەتى مويىندادى. ءسوز جوق, بۇنىڭ بارلىعى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسۋدا. ەندى, مىنە, ەلىمىز يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتپەك. يسلام ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني جانە عىلىمي سالالارداعى تالاپتاردى جاقسارتۋ, سونىمەن بىرگە ەلدەر اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناس پەن ءوزارا تۇسىنىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ باعىتىنداعى بۇل ەڭبەكتىڭ دە جەمىستى بولارىنا سەنىمدىمىز. قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن قازىرگى پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ قاجەتتىلىگىن حالىق جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. سون­دىق­تان ەلىمەن ەتەنە ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىل­دىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى باستامانى  قول­داعان ۇندەۋدى مەن قىزۋ قۋاتتاپ, ون سەگىز مىڭ عا­لام­نىڭ جاراتۋشىسى – ۇلى اللاھتان مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ دەنساۋلىعىن بەس ۋاقىت نامازدا جالبارىنىپ تىلەيمىن. يريسداۋلەت قاجى احمەدوۆ, كوسموەنەرگەتيكا, رۋحاني جانە ساۋىقتىرۋ الەمى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى. ەلىنە ەمىرەنە ەڭبەك ەتكەن ءار ءوڭىردىڭ, ءار ەلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولادى. وسى تۇرعىدان ايتقاندا, ءبىزدىڭ قىزىلقوعا – وبلىستان ەڭ شالعايداعى اۋدان. ەلدى مەكەندەرى دە ءبىر-بىرىنەن قاشىق­تا جاتىر. مۇقىر, ساعىز سەكىلدى قوس ەلدى مەكەننەن باسقاسىنا پويىز قاتىنامايدى. اتىراۋدان توتەلەي تارتىلعان اسفالت جول تاعى جوق. مۇناي كەنىشتەرى دە كوپ ەمەس. ءبىر سوزبەن تۇيىندەگەندە, اۋداننىڭ پروبلەماسى باستان اسىپ جاتۋشى ەدى. ەڭ باستىسى, اۋدانعا بىلتىرعا دەيىن تابيعي گاز جەلىسى تارتىلماي, ءار شاڭىراقتىڭ ءتۇ­تىنىن ءتۇزۋ ۇشىرماقتى ويلايتىن اقجاۋ­لىق­تىلار قىسى-جازى تەزەك جاعۋ ازا­بى­نان ارىلماۋشى ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسار­تۋ­عا باسا ءمان بەرىپ, ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدى تاپسىرىپ كەلەدى. وسى ماق­ساتتاردىڭ ىسكە اسۋى ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالاپ وتىرادى. ەلباسىمىزدىڭ وسى تاپسىرماسىنا وراي بىلتىردان بەرى قيانداعى قىزىل­قو­عا اۋدانىنا تابيعي گاز جەلىسى تارتىلا باس­تادى. العاشىندا اۋدان جۇرتشى­لى­عى­نىڭ ابدىراپ قالعانى راس. ويتكەنى, بۇل اۋدان قۇرىلعاننان بەرگى 60 جىلدان اسا مەرزىمدە قول جەتپەگەن ارمان ەدى. اۋىل­ى­مىز­عا تابيعي گاز جەلىسىن تارتىپ بەرىڭدەر دەپ ايتۋدىڭ ءوزى اسپانداعى ايعا قول سوز­عانمەن بىردەي بولاتىن. ەندى مىنە, “ال­دىمەن ەكونوميكا...” دەگەن باعدارلى ماق­ساتتى ۇستانۋمەن بىرگە, حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك تۇرمىسىن العى كەزەكتە ويلايتىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ جەمىستى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 60 جىل ارمانداعان تابيعي گاز راحاتىنا كە­نەلە باستادىق. اۋداننىڭ تەمىر جول بويىنداعى ءتورت-بەس ەلدى مەكەنىنەن باس­قا­سىنا “كوگىلدىر وتىن” جەلىسى تارتىلىپ, ءار ءۇيدىڭ پەشىندە مازداعان الاۋمەن بىرگە تورىنە جىلىلىق ەندى. ءار ادامنىڭ كو­ڭىلىندە شۋاق ورنادى. مال تەزەگىن جاعىپ, شەلەكتەپ كۇل شىعاراتىن كەلىندەر قابا­عىنداعى كىربىڭ جازىلدى. ەندى اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنە تازا اۋىز سۋ جەلىسى دە جەتىپ جاتىر. ميالى-سا­عىز ارالىعىن جالعايتىن جولدى ءجون­دەۋ باستاۋ الدى. مىنە, ءبىزدىڭ اۋدان اۋما­عىن­داعى تۇرمىستى جاقسارتۋدىڭ مىسال­دارى وسىنداي. بۇل ارينە, تەك ءبىر اۋداندا عانا قولعا الىنعان جۇمىس ەمەس. ەلى­مىز­دىڭ ءار تۇكپىرىندە وسى تاقىلەتتەس يگى شارالار قانشاما! ونىڭ ءبارى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بار ءوڭىردىڭ ءبىر-بىرىنەن قالىس قالماي, بىردەي دامىعانىن, وركەندەگەنىن شىن جۇرەگىمەن قالايدى. الىستاعى اۋىلدار دا وركەنيەتتىڭ جەمىسىن كورسە ەكەن دەيدى. قازاقتىڭ جاستارى الەمدەگى ەڭ ءبىلىمدى, ەڭ بىلىكتى مامان بولسا ەكەن دەگەندى تەك ارمانداۋمەن شەكتەلمەي, جىل سايىن 3000-نان استامىن “بولاشاق” باعدارلاماسىمەن ەڭ دامىعان, ەڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتىپ جاتىر ەمەس پە؟ ارينە, ەلباسىنىڭ ەلى ءۇشىن ەمىرەنە ەتكەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ونى ءبىر-ەكى مىسال­مەن تارقاتىپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس. ەلىن ءسۇي­گەن ەر عانا حالقىنىڭ تۇرمىسىن جارقىن ەتۋدى, كەلەشەگىن كەمەلدەندىرۋدى ويلايدى. ول ەر – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسىن ەلى دە سۇيەدى. وعان ارقا سۇيەيدى. ەندەشە, ەلىم دەپ ەمىرەنگەن, حالقىم دەپ بار قاجىر-قايراتىن جۇمساپ جۇرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعى 6 جەلتوقسانعا دەيىنگى مەرزىمگە ۇزارتۋدىڭ ەش ابەستىگى بولمايدى. رەفورماتور, باتىل وي­لا­رىن ىسكە اسىرۋدا تاباندىلىقتان تاي­قى­مايتىن كەمەڭگەرلىك قاسيەتى مول نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندى الەمدەگى كوش­باس­شى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسارىنا, ءسويتىپ, ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەرەن ەڭبەك ەتەرىنە سەنەمىن. تولقىن بەيىسقالي, قىزىلقوعا اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى. اتىراۋ وبلىسى.