تۇرفانداعى... «استانا»: قادىمنان بۇگىنگە جەتكەن اتاۋدىڭ ءمانى

سونداعى ورىس دياسپوراسىمەن كەزدەسۋدە ول كىسى: «قاي ەل, قاي جەردە جۇرسەڭىزدەر دە مەن سىزدەردى وتانداستارىم دەپ بىلەمىن. قانداي جاعداي بولسا دا ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قان­داس, تۋىس ادامدار ەكەندىگىمىزدى ۇمىت­پا­ڭىزدار», – دەپ ەميگراتسياداعى جاقىندا­رى مەن رەسەيدەگى 1918–1920 جىلدارداعى ازامات سوعىسىنان امالسىز شەتەلگە كەتكەن بۇرىنعى اقسۇيەكتەر ۇرپاقتارىنىڭ «رۋحىن» كوتەرە ءسوز سويلەگەن عوي. ال ودان بەرتىندە, بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالار تاۋەلسىزدىك العان تۇستا وڭتۇستىك كورەيانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۇراتىن قانداستارىن سەۋلگە شاقىرىپ, باۋىرمالدىق كورسەتكەنىن ەشكىم ءالى ۇمىتا قويعان جوق. سودان كەيىن مۇنداي جيىنداردىڭ يزرايل, گەرمانيادا وتكەنى ءمالىم. وسى ءۇردىستى قىتاي ۇكىمەتى قالت جىبەرسىن بە؟ دانەكەرلىك كىلتى دەپ تابىلىپ, سونىڭ نەگىزىندە دۇنيەجۇزىنىڭ 21 ەلىنەن شاقىرىلعان «وتانداستار­دىڭ» قاتارىندا استانادان قى­تايتانۋشى عالىم دۇكەن ءماسىم­حان ۇلى مەن توپ-مەنەدجەر ءبىز دە بار بولىپ شىقتىق.

...قىتاي ەلىن شاقىرىلعان قوناقتارعا تانىستىرىپ-كورسەتۋ شىڭجاڭ ورتالىعى ۇرىمشىدەن 180 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى تۇرفان وڭىرىنەن باستالدى. العاشقى توق­تاعان جەرىمىز اتالعان ايماق باس قالاسىنىڭ شەتىندەگى 400 گەكتارلىق ءجۇزىم القابى بولدى. گيد مىندەتىن اتقارعان تالدىرماش دەنەلى ۇيعىر قىزى زينناتتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا اتالعان جەمىستىڭ 180-گە جۋىق ءتۇرى وسەدى ەكەن. ءبىزدى ەرەكشە تاڭعالدىرعانى باۋ-باق­شانى كاسىپكە اينالدىرعان جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ولاردى ءوسى­رىپ, كۇتىپ-باپتاپ, جيناپ الىپ, مەم­لەكەتكە وتكىزۋدەگى قاتاڭ تۇردە جول­عا قويىلعان جۇيەلى ءتارتىپ پەن رەتتىلىك ۇلگىسى دەر ەدىك. سو­نىڭ ناتيجەسىندە مۇندا ءجۇزىمنىڭ وزىنەن باستاپ وزەگىنە دەيىن قاجەتكە جاراتىلاتىن بولىپ شىقتى. بۇل دەگەنىمىز, ماسەلەن, ءتيىستى كومبي­نات تسەحتارىنان ودان شىرىن, ءشار­بات, شاراپ وندىرىلسە, جەمىس­تەرى­نەن قالعان ءدان-دانەكتەر كە­لەسى ءبىر كونۆەيەردەگى شەمىشكە سىعىندارىنا قوسىلىپ حالۋاعا اي­نالادى دەگەن ءسوز. تۇران جۇزىم­دەرى­نىڭ ودان كەيىنگى تۇتىنىس كوزى ولاردىڭ ءتۇرلى سۇرىبىنان كەپ­تىرىلگەن مەيىز كىشمىشتەردىڭ ءۇرىم­شى ناۋبايحانالارىنداعى كۇل­شەلەرگە قوسىلىپ پىسىرىلەتىن دامدەۋىشكە پايدالانۋى مەن قۇلجا, قا­شعار بازارلارىنىڭ سورە­لەرىن تولتىرىپ, سونداعى ەل سۇ­رانى­سىن قاناعاتتاندىرۋى دەيدى گيد. ۇشىن­شى­دەن, مۇنداعى جۇزىمدىكتەردىڭ جەمىسى كۇزدە تو­لىق جينالىپ الىنعاننان كەيىن ولاردىڭ سىنعان نەمەسە كەرەك­سىز دەپ كە­سىل­گەن بۇتاقتارى سول قىشلاقتارداعى ءۇي جىلىتاتىن كاڭ وشاقتارى مەن نان جا­باتىن تاندىرعا تاپتىرماس وتىن, ال القاپتاعى ات­كوپىر جاپىراقتار مال فەر­مالارىنداعى قۇراما جەمگە قوسىلاتىن ينگريدەنتكە پايدالانىلادى ەكەن.

بۇلاردان باسقا.., ءيا, جوعارىدا­عى­­لار­دان وزگە ءوزىمىز بايقاپ-باعام­داعان ءبىر جاقسى نارسەنى سۇي­سىنە ايتپاسقا بولمايدى. ول تۇرفانداعى ۇلان-عايىر جۇزىمدىك القابىنىڭ شارۋا­شى­لىق ماقسا­تىنداعى باۋ-باقشا تەلىمدەرى عانا ەمەس, كوپشىلىك ارالاپ كورىپ, سە­رۋەن­دەيتىن كوكجاسىل وازيسكە يە دەم­الىس ورنى دەڭگەيىنە دەيىن جەتكەن ەرەك­شەلىگى دەر ەدىك. ءيا, سو­لاي. مۇنداعى پلان­تاتسيالار كادىمگى پارك سەكىلدى. ال­قاپ­تىڭ جيەك جولىمەن كەلە جات­ساڭىز, تو­بەڭىزدە كوك ءجۇزىن جاپقان ءجۇزىم جاپىراقتارىن كورەسىز. ول مىنا جەردۇنيەنى قۋىرىپ تۇرعان اپتاپ كۇن كوزىن قالقالاپ, جۇرگىنشىلەردى ىستىققا ۇرىندىرمايدى. ال سول سوقپاقتار سورابى­نىڭ جان-جاعى – سالقىن سامالدىڭ سوعۋىنا جاعداي جاساعان ۇلكەندى-كىشىلى سۋبۇرقاقتار. سولاردىڭ سانسىز ۇساق تامشىلارىنان كەلەتىن كوزگە كورىنەر-كورىنبەس نازىك ىلعالدى توزاڭ تىنىسىڭىزدى كەڭىتىپ, بويىڭىزدى سەرگىتەدى. سۋبتروپيكالىق كليماتقا ۇقساس دەپ ايتارلىق وسىنداي جانعا جايلى ءجۇزىم باعىنىڭ ىشىندە ءجۇرىپ, ونداعى ورنالاسقان دۇكەندەر مەن مولتەك ساۋدا نۇكتەلەرىن, سونداي-اق اسحانالار مەن بالالارعا ارنالعان اتتراكتسيونداردى كورگەنىمىزدە: «مىنە, تابىلعان اقىل! ءىستى, تىرلىك كوزىن تابۋ دەپ وسىنى ايت!» – دەدىك ىشىمىزدەن. ويتكەنى كىشىگى­­رىم مۇيىستەردەگى حاۋىزدار اراسىندا ورنا­لاس­قان دامحانالارداعى تۋريستەرگە كورسەتىلىپ ­جات­قان تولاسسىز قىزمەت پەن دۇڭگىرشەك­تەر­دەن قۇرالعان جايما بازار سورەلەرىندەگى كەپتىرىلگەن نەمەسە ساباعىنان جاڭا عانا ءۇزىلىپ الىنعان جۇزىمدەردى سايا­حاتشىلارعا ۇسىنىپ, ساۋدا-سات­تىقتى بارىنشا قىزدىرىپ جات­قان قالا تۇرعىندارىنىڭ ءابجىل قي­مى­لى قازىرگى زامانعى نارىق تالابىمەن كەرەمەت ۇندەستىك تاۋىپ تۇر. وسى­لار­دى بايقاپ, ويعا تۇيگەنىمىز: تۇرفان­دىقتاردىڭ بۇل جەردە ءسوز جوق, ەكى جەپ بيگە شىعىپ تۇرعانى انىق. ولاي دەيتى­نىمىز, بىرىنشىدەن پلانتاتسياعا ءجۇزىم ءوسىرىپ, ونىڭ جەمىسىنەن جاپىراعىنا دەيىن پايدا تابادى. ەكىنشىدەن ءسوز ەتىپ وتىرىپ سول القاپتى باققا, باق بولعاندا دا دەمالىس ورنى – پارك دەڭگەيىنە كوتەرىپ, ءار بۇرىشىن تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەتىن تابىس كوزىنە اينالدىرادى.

وسىدان كەيىنگى تۇرفانداعى ءبىزدىڭ بارىپ كورگەن كورنەكتى ورىن ول مۇنداعى جەراستى سۋ كوزدەرى تۋننەلى بولدى. كارىز دەپ اتالاتىن ونىڭ ەستە جوق ەسكى زامانداعى ومىرگە كەلۋ تاريحى, ديقانداردىڭ سودان بەرگى ۋاقىتتا ونى باۋ-باقشاعا قالاي پايدالانىپ كەلگەن تاسىلدەرى ءتۇرلى ەنتسيكلوپەديالار مەن انىقتامالىقتاردا جەتكىلىكتى جازىلعان. بۇعان قوسا ونىڭ يرريگاتسيالىق سان ءتۇرلى سىزبالارعا تولى سۋرەتتەرى قازىر ينتەرنەتتە ءورىپ ءجۇر. سوندىقتان ءبىز ولاردى قايتا تاپسىرلەپ جاتپاي, وقىرماندارعا جولباسشى قىزىمىز زيننات نە ايتتى جانە ءوزىمىز كوزىمىزبەن نە كوردىك, سونى عانا باياندايىق.

اسىقپاي زەر سالا قاراپ, باي­قا­دىق. كارىز دەگەنىمىز جەر استىن­داعى قولدان قازىلعان ۇلكەن ارىقتار ەكەن. وعان قاجەتتى سۋ تۇر­فاننان 60 شاقىرىمداي ءور جاقتاعى تيان-شان تاۋلارىنىڭ قارلى جوتالارىنان ەرىپ جەرگە سىڭگەن ىلعال كوزدەرىنەن الىناتىن بولىپ شىقتى. ول ءۇشىن وسىدان ونشاقتى عاسىر بۇرىن الىپ تاۋ توسكەيى مەن ونىڭ ەتەگىن­دەگى كەڭ جازىقتىڭ اراسىن ءار 20 شاقىرىم قاشىقتىق قالدىرا وتىرىپ, جەر استىنان ءۇش كولدەنەڭ توسپا تۋننەل قازىلىپتى. ونىڭ ءمانى: تيان-شان سىلەمدەرىندەگى تاس پەن قۇم­عا سىڭگەن قار, جاڭبىر سۋلارى جەر استىمەن ەڭىستەگى العاشقى كولدەنەڭ توسپاعا كەلىپ, ونى تولتىرادى ەكەن. ودان سوڭ ەرنەۋىنەن اسىپ-توگىلگەن سۋ سول جەر استىنىڭ ءار جەرىنەن تومەنگە قاراي تىك تارتىلعان شاعىن-شاعىن توعاندار ارقىلى كەلەسى 20 شاقىرىمداعى كولدەنەڭ تۋننەلگە جينالادى دا ودان ول جوعارىدا ايتىلعان تاسىلمەن ءۇشىنشى 20 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتاعى توسپاعا بارىپ تىرەلەدى. اقىرى تاۋ توسكەيىندەگى بىرىنەن كەيىن ءبىرى ورنالاسقان وسى ءۇش كولدەنەڭ تۋننەلدەن جينالعان «زاپاس» سۋ قورى تۇرفانعا قاراي الدەنەشە جەردەن تىكە تارتىلعان كارىزدەر مەن ەتەكتەگى شاھار مەن ونىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەن باۋ-باقشالارعا قاجەت سۋدى بەلگىلى مولشەر­مەن جىبەرىپ وتىراتىن بولعان. وسى ارادا: «ەجەلگى زامانداعى يرريگاتسيا ماماندارى اتالعان ايماققا قاجەت سۋ كوزىن نەگە جەر­ۇستى كانالىمەن جەتكىزۋدى ويلاماعان؟» دەگەن سۇراقتىڭ تۋارى انىق. وعان: «بىرىنشى­دەن, ءسوز ەتىلىپ وتىرعان ءوڭىر – اتام زاماننان بەرى جۇرگەن جاندى اپتاپ ىستىعىمەن اتتاتپايتىن ءشولدى جەر. تيان-شاننان باستاۋ الاتىن سۋ اشىق جەرۇستى كانالىمەن اقسا, ونىڭ تەك جارتىسى بۋعا اينالىپ, ەڭبەك ەش كەتەر ەدى, – دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى.. – ال ەكىنشىدەن, تۇرفان ويپاتىنداعى تومەنگى جەر قىرتىسىندا ىلعالدى وزىنە تارتىپ الاتىن قارا توپىراق پەن ساز بالشىق جوق. مۇنداعى تەكتونيكالىق قاباتتار قۇم مەن تاس جانە قىزىل كەرىشتەن قۇرالعان. وسىعان بايلانىستى جەر استىنداعى كارىزدەردىڭ تابانى قاتتى جىنىستارمەن قاتىپ قالعاندىقتان, ولارمەن اققان سۋ ەشقايدا سىڭبەيدى. ءسويتىپ, ءراسۋا بولماي, ەگىستىككە سول مەن كولەمىندە بارادى». وسىلايشا, بەيجىڭ مەن مىسىرعا دەيىنگى ارالىقتى قامتىعان ۇلى جىبەك جولى ومىرگە كەلگەن ءVىى–ىح عاسىرلاردا باستالىپ, ءحىى–حىV عاسىرلاردا اياقتالعان تۇرفانداعى بۇل جەراستى كارىزدەرىن جەرگىلىكتى حالىق ۇقىپتىلىقپەن پايدالانىپ كەلگەن عوي. سوندىقتان دا ونىڭ ءار كەزدەرى كەڭىتىپ, قوسىپ سالعان ۇلكەندى-كىشىلى تارام-تارام ارىقتارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1000 شا­قىرىمعا جۋىقتايدى ەكەن. «بۇل عاجايىپ يرريگاتسيالىق قۇرىلىمعا ديقاندار ءالى دە تاۋەلدى, – دەيدى زيننات. – بىراق ءححى عاسىرداعى جۇردەك ۋاقىت ەكپىنى مەن وڭىردەگى ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن, ادامدار سانىنىڭ كوبەيىپ, جەر تەلىمدەرىنىڭ جەدەل يگەرىلۋىنە وراي ءسوز ەتىلىپ وتىرعان كارىز رەسۋرسىنا قازىر ارتەزيان قۇدىعىنا قاتىستى عىلىمي-تەحنيكالىق ينجەنەرلىك وزىق تەحنولوگيا كومەككە كەلگەن. تۇرفان باۋ-باقشا وسىرۋشىلەرى بۇگىنگى تاڭدا كونە مەن جاڭا وسى ەكى ءتاسىلدى قاتار پايدالانۋدا».

...تۇسكە دەيىن جوعارىدا ايتىلعان ءجۇزىم باعى مەن جەراستى كارىزدەرىن ابدەن ارالاپ كورىپ بولعان ءبىز سول كۇننىڭ ەكىنشى بولىگىندە دە تالاي قىزىققا كۋا بولدىق. سولاردىڭ ىشىنەن تۇرفاننىڭ تىلسىم سىرعا تولى ەكى ەجەلگى ەسكەرتكىشىن ەرەكشە اتاپ ايتا كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. ولار – سۇلەيمەن مۇناراسى مەن ولكەتانۋ مۇراجايىنداعى كوپ ەشكىم كورىپ-بىلمەگەن عاجايىپ ەكسپونات. حVII عاسىردا سالىنعان, بيىكتىگى 50 مەتر مۇناراعا كەلسەك, جەرگىلىكتى حالىقتى جوڭعار شاپقىنشىلىعىنان قورعاۋ ءۇشىن تۇرفانعا قول سوزعان تسين پاتشالىعىنىڭ اسكەرىن سول كەزدەگى ەل باسشىسى ەمەن قوجا جاقسى قارسى الادى. بۇعان ريزا بولعان قىتاي بيلەۋشىلەرى ونىڭ سول وڭ كوزقاراسىنا وراي مۇناراسى بيىك ۇلكەن مەشىت سالىپ بەرۋگە ۇيعارىم جاسايدى. قۇرىلىسىن بەيجىڭ شەبەرلەرى جۇرگىزىپ, ال ساۋلەت سىزباسىن تۇرفان اكىمشىلىگىنىڭ ماماندارى جاساپ, قاداعالاعان كەشەن جۇمىسى ۇزاققا سوزىلادى. اقىرى ول ەمەن قوجا ومىردەن ءوتىپ, بيلىك ونىڭ ۇلى سۇلەيمەن بەك قولىنا كوشكەن تۇستا بىتەدى دە مۇنارا سونىڭ ەسىمىمەن اتالادى. قىزىل قىش كىرپىشتەن ءورىلىپ, 1777 جىلى جۇرتقا ەسىگىن ايقارا اشقان بۇل ءدىني ورىن زامان مەن ۋاقىتتىڭ نەبىر الماعايىپ كەزدەرىنە توتەپ بەرىپ, بۇگىنگى كۇنگە ەش جەرى ب ۇلىنبەي امان جەتكەنى قۋانىشتى, ارينە. ارالاپ كورىپ كەلەمىز: مەشىت تە, ونداعى مە­د­رەسە دە قالىپتى جاعدايدا جۇمىس ىستەۋدە. عيماراتتىڭ قاي بۇرىشىنا بارساڭىز دا قوڭىر سالقىن, جانعا جايلى تەمپەراتۋرا ۇستالىنىپ تۇر. مۇنىڭ سەبەبى, كەشەن قابىرعالارىنداعى كەراميكالىق تورلى تەرەزەلەر مەن ويىقتار اۋانىڭ نە ىستىق, نە سۋىق ەمەس قالىپتى جاعداي­ىن قامتاماسىز ەتەدى ەكەن. ءسويتىپ, بولمە­لەردىڭ جىلىلىعىن تەڭشەيدى. ال توردەگى ساعاتقا ۇقساس قوس بەلگى بولسا, بەسىن مەن نامازشام مەرزىمدەرىن ءدال انىقتايدى. مەشىتتىڭ كورنەكتى جەرلەرىندە شاعاتاي تىلىندە جازىلعان كونە جازۋلار كورىنەدى. بۇل قۇدىرەتى كۇشتى اللاعا ءوزى جاراتقان پەندەلەرىنىڭ راحمەتىن جولداعان سوزدەرىنىڭ يماندىلىق بەلگىسى سەكىلدى بولىپ كورىندى بىزگە. ءيا, ول ماتىندەر سول زامانداعى مۇحاممەد پايعامبار ۇمبەتتەرىنىڭ داۋسىن بۇگىنگى ۇرپاققا ءۇنسىز جەتكىزىپ تۇرعان تىلسىم كۇش سياقتى.

ەندى شاھاردىڭ جوعارىدا ءوزىمىز ەسكە سالعان ولكەتانۋ مۇراجايىنداعى ەرەكشە ەكسپوناتقا كەلەر بولساق, ول جويداسىز الىپ جانۋاردىڭ قاڭقاسى دەر ەدىك. وسىدان كوپ جىل بۇرىن ۇرىمشىدەن تۇرفانعا تەمىرجول سالىنۋعا دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتقان عوي. سوندا ماماندار كولدەنەڭىنەن كەرىلىپ تۇرعان جوتانى كەسىپ ءوتۋ ءۇشىن ونى ديناميتپەن جارىپ قوپارعاندا, جارىلىس دۇمپۋىنەن سۇيەكتەرى شاشىلىپ قالعان ەكى ۇلكەن اڭنىڭ قاڭقاسىن كورەدى. بۇعان پالەونتولوگتەر شاقىرىلىپ, ولار ىسكە كىرىسكەندە, بىرەۋىنىڭ دەنە مۇشەلەرى كۇل بوپ ۋاتىلىپ, قۇراستىرۋعا مۇلدە جارام­سىز بولىپ شىعادى. ال ەكىنشىسىن ماماندار كوپ ەڭبەكتەنىپ وتىرىپ قالپىنا كەل­تىرىپ­تى. مىنە, سول قاڭقاعا قاراپ تۇرىپ تاڭعال­دىق. جانۋاردىڭ بويىنىڭ بيىكتىگى 6, دەنەسىنىڭ ۇزىندىعى 9 مەتر ەكەن. جىلىك سۇيەكتەرى 150–165 سانتيمەتر ارالىعىندا. ال سالماعى – 10 توننا. وسىدان 2500 جىل بۇرىن شاماسىندا ءومىر سۇرگەن ماق ۇلىق­تىڭ تۇرقىن كورىپ, ءوزىمىز قازىر قىدىرىپ جۇر­گەن مىنا تۇرفان ويپاتىندا ءبىر كەز­دەر­دە وقۋلىقتارداعى ەڭ ۇلكەن حايۋاناتتار الەمى­نىڭ وكىلى رەتىندە ايتىلاتىن دينو­زاۆر­لار دا ءومىر سۇرگەن ەكەن-اۋ دەپ ويلادىق.

...شاھاردان شىعىپ, ۇرىمشىگە قاي­تاردا گيد: «ساياحاتىمىزدى وسىدان 37 شا­قىرىم جەردەگى كونە قالاشىق ورنىن كورسەتۋمەن اياقتايمىز. ول استانا دەپ اتالادى», دەگەنى... بۇل سوزگە ارينە اۆتوبۋستاعى اۋستراليا, كانادادان كەلگەندەر نازار اۋدارعان جوق. ال ءبىز... قازاقستاننان شاقىرىلعان دۇكەن ەكەۋى­مىز بەن قىرعىزستاننىڭ قاراقول قالا­سىنانمىن دەپ تانىسقان دۇنگەن جىگىتى ماعازى ءبارىمىز ەلەڭ ەتە تۇستىك. اتال­عان جەرگە كەلسەك, ەستە جوق ەسكى زامان­دا­عى قۇم باسقان ەجەلگى قالا ورنى ەكەن. مۇنداعى قۇرىلىسقا كىرپىش نە تاس پايدا­لا­نىلماعان. سىرعاۋىل ما, جوق الدە باس-اياعى بايلانعان قامىس بۋمالارى ما, سولاردان ەكى ورتاسى اشىق جىڭىشكە ۇستىن جاسالىپ, سول بوس قالعان جەر توپىراقپەن تولتىرىلعان سوڭ ونى ۇستىنەن سالماقتى زاتپەن تۇيگىشتەپ ۇرا وتىرىپ تاپتاپ, ءۇي نە­مەسە دۋال قابىرعالارىن تۇرعىزعان. ءىىى–V عاسىرلار ارالىعىندا پايدا بولىپ, سودان سوڭ يەن قالعان بۇل قالاشىقتان ارحەولوگتەر كوپ ەشتەڭە تاپپاعان. تەك ونىڭ ىرگەسىندەگى نەكروپولدەن ەرەسەك ادامدار مەن ءسابي بالالار بولەك-بولەك توپتالىپ جەرلەنگەن سۇيەكتەردى كەزدەستىرگەن. بۇگىنگى زامان ادامدارىنا بەلگىلىسى: بۇل قادىم عاسىردا پايدا بولىپ, كەيىن قۇم باسقان قا­لاشىقتىڭ قيراندى ورنى. سوسىن نارراتيۆتەر ارقىلى جازباعا تۇسكەن ونىڭ استانا دەگەن تۇركىلىك اتاۋى. جانە وسى ەجەلگى مەكەن ىرگەسىندەگى قۇپياسىن ىشىنە بۇككەن تىلسىم نەكروپول. ينتەرنەتتە: «الەمدە استانا اتاۋىنا يە ەكى جەر بار. ول قازاقستانداعى ەلوردا جانە قحر-دىڭ تۇرفان ويپاتىنداعى كونە قالاشىق ورنى», دەلىنگەن دە قويعان. باسقا جاۋاپ جوق. ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز: ءبىز عىلىم ادامى ەمەسپىز. سوندىقتان نە كوردىك سونى ەلگە ايتۋ, جۇرتتى قۇلاعدار ەتۋ. ال وسى اقپاراتقا دەن قويىپ, ونى ىزدەنىس يدەياسىنا اينالدىرامىن دەيتىن ەنتۋزياست جاستار بولسا, قانەكي؟..

جانبولات اۋپباەۆ,

جۋرناليست

استانا