كەشە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «جاڭا مۇمكىندىكتەر» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ چەح رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى سەرجان ابدىكارىموۆتىڭ وتاندىق باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى. وندا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى جانە بولاشاقتاعى باعىت-باعدارى ءسوز بولدى.
س.ابدىكارىموۆ الدىمەن قازاقستان مەن چەحيا اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسقا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, چەحيا ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزگە جوعارى باعا بەرىپ, 2009 جىلى قازاقستاندى ءوزىنىڭ باسىمدىققا يە 12 ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ قاتارىنا قوسقان. «سودان بەرى قوس مەملەكەتتىڭ تاۋار اينالىمى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ وتىردى. ماسەلەن, 2009 جىلى اتالعان كورسەتكىش 206,6 ملن. اقش دوللارىن قۇراسا, 2014 جىلى 1,190 ملرد. اقش دوللارىنا جەتتى. الايدا, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان وتكەن جىلى بۇل سالا ايتارلىقتاي اقساپ, تاۋار اينالىمى ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەپ كەتتى. سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا بۇگىندە قازاقستان مەن چەحيا اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق قۇنى 666 ملن. اقش دوللارىن قۇرايدى», – دەدى ەلشى مىرزا.
سوعان قاراماستان, قازىرگى تاڭدا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, تاۋار اينالىمىن بۇرىنعى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتقان س.ابدىكارىموۆ: «بۇگىندە بۇل ماسەلەنى ەكى مەملەكەت ءۇشىن دە ءتيىمدى شەشۋ ماقساتىندا ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەۋدە. ول نەگىزىنەن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ونەركاسىپتىك جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە كۇش جۇمساپ كەلەدى. كوميسسيانىڭ سوڭعى وتىرىسى بىلتىر استانادا ءوتتى. ەندى كەلەسى باسقوسۋ الداعى ۋاقىتتا پراگا قالاسىندا ۇيىمداستىرىلادى. بۇل جيىنداردىڭ جەمىستى بولۋىنا ەكى جاق تا مۇددەلى. ءبىزدىڭ تاراپ نەگىزىنەن ماشينا جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, فارماتسەۆتيكا سىندى سالالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتسا, چەحيا مەملەكەتى قازاقستانداعى كوپتەگەن جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىنا قاتىسۋعا ءمان بەرىپ وتىر. ودان بولەك, ەكى ەلدىڭ بيزنەس سالاسىن دامىتۋعا كوڭىل ءبولىنىپ, 2014 جىلى پراگادا قازاقستان-چەحيا ساۋدا پالاتاسى قۇرىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون», – دەدى.
سونىمەن قاتار, س.ابدىكارىموۆ ءبىلىم بەرۋدەگى ەكىجاقتى بايلانىستىڭ كوڭىل قۋانتاتىنىن جەتكىزدى. «بۇگىندە چەحيادا 2 مىڭنان استام قازاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ول ەلدىڭ ءبىلىم ساپاسى جوعارى جانە ديپلومدارى الەم بويىنشا مويىندالادى. تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, وقۋ اقىسى باتىس ەۋروپا مەملەكەتتەرى جانە اقش-پەن سالىستىرعاندا, ايتارلىقتاي ارزان», – دەگەن ەلشى چەحيا ۇكىمەتىنىڭ وقۋ گرانتىن قالاي يەلەنۋگە بولاتىنىن ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءبىر جىل ءوز قارجىڭا چەح ءتىلىن مەڭگەرسەڭ, جەرگىلىكتى ۇكىمەت ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلدانۋ ءۇشىن گرانت بولەدى. ياعني, قالعان 4 جىلدى تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بار.
بۇگىندە وسى باعدارلاما بويىنشا بىرقاتار قازاقستاندىق ازامات چەحيادا ءبىلىم الۋدا. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا ماماندىقتاردى تاڭداعان. جالپى, سوڭعى 6-7 جىلدىڭ ىشىندە چەحيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 5 مىڭنان استام قازاقستاندىق ءبىلىم العان ەكەن. جيىن بارىسىندا ەلشى مىرزا بۇل ستۋدەنتتەردىڭ ەكىجاقتى ەكونوميكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تارتىلاتىنىن ايتىپ, ولاردىڭ قوس مەملەكەتتىڭ ودان ءارى جاقىنداسا تۇسۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
تاعى ءبىر نازار اۋدارار جايت, كەيىنگى جىلدارى چەحيالىق كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن ۆيزالار سانىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. س.ابدىكارىموۆ اتاپ وتكەندەي, 2013 جىلى – 2300, 2014 جىلى – 2418, ال بىلتىر 2866 چەحيا ازاماتىنا ۆيزا بەرىلگەن. «2009 جىلى ءبىز چەحيالىقتار ءۇشىن ۆيزالىق ءتارتىپتى جەڭىلدەتتىك. سونىڭ ناتيجەسىندە چەحيا تاراپى دا بۇل ماسەلەنى وڭتايلاندىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرىپ, استانا, الماتى قالالارى مەن ەلىمىزدىڭ باتىس جانە وڭتۇستىك ايماقتارىنان ۆيزالىق ورتالىقتار اشتى. كەلەشەكتە بۇل ماسەلەنى تاعى دا جەڭىلدەتۋ ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى. سەبەبى, ەكى ەل اراسىندا كاسىپكەرلەردەن بولەك, تۋريزم سالاسى بويىنشا بايلانىس نىعايىپ كەلەدى», – دەگەن ەلشى 2015 جىلى چەحيا 12 مىڭ قازاقستاندىق تۋريسكە ۆيزا بەرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
سونداي-اق, س.ابدىكارىموۆ قازاقستان مەن چەحيا اراسىنداعى مادەني جانە رۋحاني بايلانىستىڭ دا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قازاقستان حالقىنىڭ چەح رەسپۋبليكاسىنداعى مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا «ەلىم-اي» قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بىرقاتار ءىس-شارا وتكەن. الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتا تاعى بىرنەشە باستاما قولعا الىنباق.
ەلامان قوڭىر,
«ەگەمەن قازاقستان»