الەم جۇرتشىلىعى شىنداپ ويلانۋى ءتيىس

اقش اۋماعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسىنە سايكەس ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتىك دامۋ جونىندەگى پرورەكتورى, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور شولپان جامانبالاەۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – شولپان ەربولقىزى, كۇنى كەشە مەملەكەت باسشى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV ءسامميتى قارساڭىندا اقش-تىڭ قوعام جانە ساياسي قايراتكەرلەرى الدىنداعى سويلەگەن سوزىندە قازاق حالقىنىڭ باسىنا قان­شاما جىل قاسىرەت ۋىن سەپكەن سەمەي يادرولىق پوليگونى تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى... – ونىڭىز راس, ەلەكتروندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەلباسىنىڭ امەريكا قاۋىمى الدىندا سويلەگەن سوزدەرى مەن ايتقاندارىن نازارىمىزدا ۇستادىق. پرەزيدەنتتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن دەن قويىپ تىڭداپ, ىقىلاسپەن تالقىلادىق. ءوزىڭىز ويلاپ قاراڭىز, اتوم پوليگونىنىڭ 40 جىلدىق تاريحىندا 459 جارىلىس جاسالعان. 1949-1962 جىلدارى اشىق اۋا­دا 88 سىناق ءوتىپ, جەر قويناۋىندا 3 رەت بومبا جارىلدى. 1953 جىلدىڭ 12 تامىزىندا الەم تاريحىندا العاش رەت تەرمويادرولىق بومبا اشىق اسپان استىندا سىناقتان وتسە, 1955 جىلدىڭ 22 قاراشاسىندا جەر ۇستىندە جارىلعان سۋتەگى بومباسى جانتالاسا قارۋلانعان دۇنيەجۇزىنىڭ دەرجاۆالارىن كەڭەس وداعىنىڭ الدىندا يمەنۋگە ءماجبۇر ەتتى. ويتكەنى, مۇنداي سۇرگىن سىناق ادامزات تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەدى. جارىلىستاردان زارداپ شەككەن ادام سانى 1,5 ميلليوننان اسادى... – ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى تاياۋ­دا عانا «بەيبىتشىلىك ەستافەتاسى – جاستارعا» ات­تى رەسپۋبليكالىق جاستار انتيادرولىق ونلاين-فورۋمىنا مۇرىندىق بولدى ەمەس پە؟! – 2015 جىلدىڭ 7 جەلتوق­سانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلدادى. قازاقستان 25 جىل بۇرىن الەمدە العاشقى بولىپ سەمەي يادرولىق پوليگونىن ءبىرجولاتا جاپتى. دۇنيەجۇزىندە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي تاجىريبە بولعان ەمەس. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرو­لىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىعىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان وسىناۋ ءىس-شاراعا بەلگىلى اقىن, كورنەكتى قوعام قايراتكەرى, «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ پرەزيدەنتى ولجاس سۇلەيمەنوۆ باس بولىپ ءجۇردى. – بۇگىنگى عالام الدىندا جاريالانعان مانيفەست اياسىندا, بالكىم, سول فورۋمنان ەستە قال­عان ماڭىزدى ءبىر ساتتەردى ەسكە الارسىز؟ – فورۋم بارىسىندا يادرولىق جارىلىستان زارداپ شەككەندەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ جاپونيا ساپارى كەزىندەگى «ءبىزدىڭ قوزعالىستىڭ قارسىلىق بەلگىسى – اشىق الاقان. مەن انتيادرولىق قوزعالىستى ەكى قولىمدى كوتەرىپ تۇرىپ قولدايمىن. بىراق, مەندە ونداي مۇمكىندىك جوق» دەگەن كەزسۋدە جينالعان جاپوندىق قاۋىم تۇگەلدەي ورنىنان تۇرىپ, قولدارىن كوتەرىپ كارىپبەكتى قولدايتىندارىن جەتكىزگەنى ەسكە الىندى. فورۋم ءوتىپ جاتقان سول كۇنى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنداعى ستۋدەنت جاستار ءبىر مەزەتتە ورىندارىنان تۇرىپ, قول­دارىن كوتەردى. مۇنداي كورىنىس كوزگە ەرىكسىز جاس ءۇيىردى. ميلليونداعان زارداپ شەگۋشىنىڭ بۇگىنگى تارتقان قاسىرەتى كوز الدىمىزدا تۇردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلبا­سىنىڭ امەريكا ساپارىندا جاريا ەتكەن ەڭ كوكەيكەستى قاعيدالارى الەم جۇرتشىلىعىنا ەندىگى جەردە شىنداپ وي سالادى عوي دەگەن ۇمىتتەمىن. اڭگىمەلەسكەن تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان».