دۇرىس ۇيىمداستىرىلعان كورپوراتيۆتىك باسقارۋ – قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنىڭ كىلتى. جاقىندا استانادا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ بويىنشا فورۋم وتكىزگەن ەلدىڭ مەملەكەتتىك جوعارى بيلىك وكىلدەرى, ەڭ ءىرى دەگەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى جانە حالىقارالىق ساراپشىلار ءبىر اۋىزدان وسىنداي قورىتىندىعا كەلىپ وتىر.
«كورپوراتيۆتىك باسقارۋ – ينۆەستورلاردى قىزىقتىرۋعا كومەككە كەلەتىن جاي ايتىلعان ءسوز ەمەس», دەپ باسا ءمان بەرىپ ءوتتى ەل پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ. وتاندىق كومپانيالاردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرىنە مەحانيزمدەر مەن ءادىس-تاسىلدەر قۇرىپ, باعانى كوتەرىپ, ءمىنسىز ابىروي-بەدەل قالىپتاستىرىپ, وسىدان كەيىن ينۆەستورلار سەنىمىنەن ءاردايىم شىعىپ وتىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ەسكەرتىلدى. مۇنىڭ ءبارى – كومپانيالار ءۇشىن دە, ەل ءۇشىن دە قاجەتتى دۇنيەلەر.
«بۇگىنگى فورۋمنىڭ تاقىرىبى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن كەرەكتى ورتا قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى تاپسىرماسىمەن ۇندەسەدى. كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋ – ەل ەكونوميكاسىنداعى ماڭىزدى ەلەمەنت, سونداي-اق قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن قاجەتتى تالاپ», دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتسە-پرەمەر.
تەوريا جۇزىندە قازاقستاندىق كومپانيالارعا ەڭ ۇزدىك دەگەن حالىقارالىق بيزنەس-ستاندارتتارعا سۇيەنە وتىرىپ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قۇرۋ قاجەت. اتالعان جايتتىڭ ءىس جۇزىندە قالاي ءجۇرىپ جاتقانى تۋرالى «سامۇرىق-قازىنا» اق توپ-مەنەدجەرلەرى ءاڭگىمەلەپ بەردى. 2015 جىلى قور كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ جاڭا كودەكسىن جاساقتاپ, بەكىتۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارعان. قۇجاتتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) ماماندارى تىكەلەي اتسالىسقان, جۇمىستىڭ ماقساتى كودەكستى قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىمەن جانە ءىس-تاجىريبەسىمەن بايلانىستى نەگىزگى ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەىدۇ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيدالارىمەن سايكەستەندىرۋ بولعان. «سامۇرىق-قازىنا» ۇيىمىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ەلەنا باحمۋتوۆا اتاپ وتكەندەي, كودەكستى ازىرلەۋدە قوردىڭ قورجىندىق قۇرىلىمدارى كوپتەگەن اكتسيونەرى بار كومپانيالار رەتىندە قاراستىرىلعان ەكەن. جاقىن ارادا, ياعني 2020 جىلعا دەيىن «سامۇرىق-قازىنانىڭ» جەتى ەنشىلەس ۇيىمى IPO-عا شىعادى, ال قور بولسا قازىردىڭ وزىندە بولاشاق مينوريتارلىق اكتسيونەرلەر قۇقىعىنىڭ تولىققاندى ساقتالۋىنىڭ قامىن ويلاستىرىپ جاتىر.
«سامۇرىق-قازىنا» قورى ءۇشىن كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ ەڭ ۇزدىك ءىس-تاجىريبەسىن ەنگىزۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. مەن قاجەتتىلىك دەپ تە ايتار ەدىم. ءوزدەرىڭىز بىلەتىندەي, 2014 جىلدىڭ 6 قازانىندا مەملەكەت باسشىسى قوردىڭ ترانسفورماتسياسى باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. اتالعان باعدارلاما بۇكىل كومپانيالار توبىنىڭ قىزمەتىن ءوزگەرتىپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ترانسفورماتسيا باعدارلاماسى, جەكەشەلەندىرۋدىڭ ۇلكەن باعدارلاماسى, استانادان حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ ەلدەگى كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى تەز ارادا ەڭ ۇزدىك الەمدىك ءىس-ءتاجىريبەمەن سايكەستەندىرۋدى تالاپ ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى حولدينگتىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى.
ەلەنا باحمۋتوۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاڭا كودەكستە كومپانيالاردى كاسىبي ديرەكتورلار كەڭەسى ارقىلى باسقارۋ, تاۋەكەل مەنەدجمەنتى, تۇراقتى دامۋ, ايقىندىقتى ارتتىرۋ مەن اكتسيونەرلەرگە دەگەن ءادىل قارىم-قاتىناس سەكىلدى نەگىزگى باعىتتارعا ءمان بەرىلگەن. مۇنىڭ ءبارى تابىستى ءتۇردە جۇزەگە اسقان جاعدايدا كومپانيا وزگەرىستەرگە تۇراقتى جانە اۋمالى-توكپەلى كەزەڭگە بەيىمدەلە الاتىن, سايكەسىنشە ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن ۇيىمعا اينالا الادى. ورتالىق ازيا بويىنشا حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىنىڭ ايماقتىق باسشىسى مواززام مەكان اتاپ وتكەندەي, كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋعا دايىن سەرىكتەستەر ءۇشىن جاقسى بەلگى بولا الادى.
«كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ينۆەستيتسيا تارتادى, شىعىندى ازايتادى, ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن ارتتىرادى, سونىمەن قاتار, قارىزعا كاپيتال الۋدىڭ قۇنىن تۇسىرەدى. سايكەسىنشە, ءالسىز كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جوعارى دەڭگەيدەگى قاۋىپ-قاتەر مەن قارىزعا قاراجات الۋدا ۇلكەن كولەمدەگى ۇستەمەگە تاپ قىلادى. نەگە قازاقستان نيۋ-يوركتە, لوندوندا, سينگاپۋردا وتىرعان ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى بولۋى كەرەك؟ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ وسى ءۇشىن قاجەت», دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى مواززام مەكان.
كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ سالىستىرمالى تۇردە العانداعى جوعارى رەيتينگىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» قورى بيزنەس-پروتسەستەردى ءتۇزۋ, قىزمەتتى تالداۋ, ءتۇرلى ىشكى مەحانيزمدەردى ازىرلەۋ بويىنشا ۇزاق ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزدى.
«سامۇرىق-قازىنا» ءىرى كومپانيالارىنىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋىنىڭ رەيتينگى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. ەگەر 2009 جىلى رەيتينگتىڭ ورتاشا ءمانى 47%-دى قۇراسا, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قور ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن قىزمەتتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشىنەن اسىپ ءتۇسىپ, 79%-عا جەتتى. ترانسفورماتسيا باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءناتيجەسىندە قور ءوزىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىن كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى دەڭگەيدەگى ديرەكتورلار كەڭەسى ارقىلى باسقاراتىن ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگكە اينالۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى «سامۇرىق-قازىنا» اق قۇقىقتىق سۇيەمەلدەۋ جانە تاۋەكەلدەر ءجونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى عاني بيتەنوۆ.
«سامۇرىق-قازىنا» ءىس ءجۇزىندە جيناعان تاجىريبەسىمەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى وزگە كومپانيالارمەن بەلسەندى تۇردە ءبولىسۋدە. قور باسشىلىعى ەىدۇ-مەن تىعىز سەرىكتەستىكتىڭ ارقاسىندا ازىرلەنگەن كورپوراتيۆتىك باسقارۋ كودەكسى وزگە ۇلتتىق كومپانيالار ءۇشىن تيپتىك قۇجاتقا اينالىپ, جەكە فيرمالاردىڭ كودەكسىنە نەگىز بولا الادى دەپ سانايدى.
فورۋم اياسىندا ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ ىستەلگەن جۇمىستىڭ تاعى ءبىر ناتيجەسى – «ءتيىمدى ديرەكتورلار كەڭەسى» كىتابىنىڭ اۋدارماسىن تانىستىردى. پراكتيكالىق ۇسىنىستار جيناعىن ەڭ ەجەلگى جانە كوپتى مويىنداتقان الەمدەگى ديرەكتورلار كەڭەسى مۇشەلەرىن كاسىبي دايىندىقتان وتكىزۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن ۇلىبريتانيانىڭ ديرەكتورلار ينستيتۋتى شىعارعان بولاتىن. «سامۇرىق-قازىنا» قورى 2013 جىلى ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا اتالعان ينستيتۋتپەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويعان ەدى. بۇگىنگى كۇنى قوردىڭ قولداۋىمەن باسىلىم قازاق جانە ورىس ءتىلدەرىنە اۋدارىلىپ, كوپشىلىك وقىرمان ءۇشىن قولجەتىمدى بولىپ وتىر. ۇلىبريتانيا ديرەكتورلار ينستيتۋتى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, كىتاپ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى در. رودجەر باركەر دە ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ ءوتتى: «ديرەكتورلار كەڭەسى – كورپوراتيۆتىك باسقارۋ مەن ۇيىمداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن باستى ورگان. «ءتيىمدى ديرەكتورلار كەڭەسى» كىتابى ديرەكتورلارعا ارنالعان ۇسىنىستاردى جانە ولاردىڭ ءوز ءرولىن قانداي جولمەن بۇرىنعىدان دا ءتيىمدى تۇردە اتقارا الاتىنى تۋرالى وي-پىكىردى قامتيدى. باسىلىمنىڭ تۇڭعىش رەت قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلعانىنا قۋانىشتىمىن. كىتاپ قازاقستانداعى كومپانيالاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ودان ءارى دامىپ, تابىسقا جەتۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسا الادى دەگەن ۇمىتتەمىن».
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ وكىلدەرى قازاقستانداعى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ مەن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتيىستى ءرولىن ءدارىپتەۋ جاقىن ۋاقىتتا ەل يميدجىن شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن قىزىعۋشىلىق تۋدىرا الاتىن سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە قالىپتاستىرا الادى دەگەن سەنىمدە. وسى ماقساتتاعى تەوريادان ىسكە ءوتۋ بويىنشا العاشقى قادام جاسالىنىپ تا قويىلدى.
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».