بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ الدىنداعى ەڭ باستى ءمىندەت – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ. 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا ارنالعان. ونىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بۇكىل قوعام بولىپ اتسالىسۋ پارىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا ايەلدەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى اسا ماڭىزدى. دامۋ جوسپارىندا ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق تاتۋلىق, ءتيىمدى باسقارۋ, حالىقارالىق ەڭبەك نورمالارىن ساقتاۋ, كاسىپكەرلىك ءمادەنيەتى, ءتيىمدى ءارى تۇراقتى ماكروەكونوميكالىق ساياسات, ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن سەنىمدى الەۋمەتتىك قورعاۋ سياقتى گەندەرلىك باعىتقا نەگىزدەلگەن ماسەلەلەر بار. ايەل كاسىپكەرلىگىنە قولايلى ءىس-شارالار تولىق قاراستىرىلعان.
– وسى ورايدا ايتپاعىمىز, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن 3,7 ملن. ايەلدەر قاۋىمى بار. قازاقستان ايەلدەرى وتباسى قام-قارەكەتى, بالالار تاربيەسىمەن قوسا ەل يگىلىگىن ارتتىرۋدا قوعام الدىنداعى مىندەتىن ادال اتقارىپ كەلەدى, – دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ن.شاروۆا, – قازىرگى كەزەڭدە ايەل ادامنىڭ ساياساتتا, باسقارۋ ىسىندە, بيزنەستە ءتيىمدى دە تابىستى بولىپ جۇرگەنىنە ەشكىم كۇمان كەلتىرە المايدى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى, مەملەكەت تاراپىنان, مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قازاقستاندىق ايەلدەر قاۋىمىنا سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە جوعارى باعا بەرىلۋى. ال, سەنىم مەن قۇرمەت ادامعا ارقاشان قانات بىتىرەدى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى كولەمى 6,5 ترلن. تەڭگە قۇرايتىن 162 جوبا ەنگىزىلگەن. سونىڭ باسىم بولىگىنىڭ ءبىرى, – «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020». بۇل جوباعا سايكەس مەملەكەت شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە نەسيە ءبولۋ ارقىلى كاسىپكەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتپاق. سوعان وراي جەڭىل ونەركاسىپ, توقىما كاسىپورىندارىن, تۋريزمدى, اگرارلىق قايتا وڭدەۋ سالالارىن جانداندىرۋعا جول اشىلماق. شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن حانىمدار از ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا تەر توگىپ ءجۇرگەندەردىڭ اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى 50 پايىزدى قۇرايدى. ال اگرارلىق سەكتورداعى ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعى 60 پايىز ەكەن.
سەمەي قالاسىنداعى «بەرەكە» شاعىن نەسيە بەرۋ ۇيىمىنان ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا 7 مىڭنان استام اۋىلدا تۇراتىن قىز-كەلىنشەكتەر شارۋا قوجالىعىنداعى جۇمىستارىن دامىتۋ ءۇشىن نەسيە العان. وسى ارادا ەلباسىنىڭ قازاقستان ايەلدەرىنىڭ V فورۋمىندا ايەل كاسىپكەرلىگىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تۋرالى تاپسىرما بەرە تۇرىپ, ايەلدەردىڭ قارجىنى قايدا, قالاي جۇمساۋدى بىلەتىنىن اتاپ ايتقانىن ەسكە سالا كەتۋ قاجەت. ايەل كاسىپكەرلىگىن قارجىلاندىرۋ جوبالارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى ايەل كاسىپكەرلەرگە 16 ملن. دوللار قارجى ءبولىندى. «شاعىن نەسيە ۇيىمدارى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, نەسيە الۋ پروتسەدۋرالارى جەڭىلدەتىلدى. كاسىپكەر ايەلدەرمەن جۇرگىزىلەتىن ساۋالداما ارقىلى شاعىن كاسىپكەرلىكتى تابىستى دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەر انىقتالدى. ولار جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ, مەملەكەتتىك جانە بيزنەس قۇرىلىمدارى, قارجى ۇيىمدارى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە كاسىپكەر ايەلدەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن دوڭگەلەك ۇستەل جيىندارىندا تالقىلانۋدا.
سەمەي قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نادەجدا شاروۆا كونفەرەنتسيادا سەمەي قالاسىنداعى ايەلدەردىڭ قوعامداعى بەلسەندىلىگى, ىسكەرلىگىنە توقتالىپ ءوتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلىمىزدە 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى بەكىتىلدى. بۇگىندە سەمەي قالالىق اكىمدىگىنە قاراستى ون بەس دەربەس ءبولىم بار بولسا, ونىڭ التاۋىن قازىر نازىك جاندىلار باسقارۋدا. سونىمەن قاتار, سەمەي قالاسىنا قاراستى ءتورت اۋىلدىق وكرۋگتىڭ دە اكىمى ايەل ادامدار. سەمەي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ قاتارىندا دا ءتورت نازىك جاندى حالىق قالاۋلىسى اتانعان.
– ەلىمىز دەربەستىگىن العاننان باستاپ, گەندەرلىك تەڭدىككە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ كەلەدى, – دەدى كاسىپكەر حانىم جاننا مۇراتوۆا. قازىرگى تاڭدا ايەلدەر قاۋىمى ءتۇرلى سالادا ەر ازاماتتارىمىزبەن تەڭ دارەجەدە ەڭبەك ەتۋدە. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا شاعىن بيزنەس ۇرپاقتان ۇرپاققا ءوتۋى قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ەدى. بۇگىندە ايەلدەردىڭ جەڭىل ونەركاسىپتە, ساۋدا سالاسىندا, قوناقۇي جانە مەيرامحانا كاسىبىندە باعىندىرعان بەلەستەرى از ەمەس. ولاردىڭ ىسكەرلىگى ءناتيجەسىندە قالامىز الەۋمەتتىك تۇرعىدان قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر.
نازىك جاندىلار ءالى دە بولسا كاسىپكەرلىك سالاسىندا وزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىقتاي پايدالانا الماي كەلەدى ەكەن. «بيزنەس جۇرگىزۋدەگى جەڭىلدىك» رەيتينگىندە قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا كوشباسشى ورىندا بولعاندىعىنا قاراماستان, جاھانداعى ەكونوميكالىق داعدارىس پەن وزگە دە فاكتورلار ايەلدەردىڭ وسى سالانى يگەرۋىنە قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كورىنەدى.
دەگەنمەن, وتباسىنىڭ بەرەكەسىن كەلتىرىپ, بالا تاربيەسىمەن ءۇزبەي اينالىسا ءجۇرىپ, ۇيدەن تىس جەردەگى جۇمىسىن دا تىندىرىپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ايەلدەر از ەمەس. ولاردىڭ اراسىندا ۇلكەندى-كىشىلى مەكەمەلەر باسشىلارى, ءوز ءىسىن ۇرشىقشا ءيىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر دە بار. ونەگەلى انا, ۇلگىلى باسشى اتانىپ جۇرگەندەرى قانشاما. قازاقستاننىڭ «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى 5 مىڭنان اسا ايەل كاسىپكەرلەردىڭ جوباسىن قارجىلاندىرعان. ايەل ادامنىڭ قابىلەتىمەن رەسپۋبليكاداعى ەڭبەك رەسۋرسىنىڭ 50%-عا جۋىعىن قۇراپ وتىرعان قازاقستان ايەلدەرى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر. وسىلايشا ۇلتتىق ەكونوميكانى يننوۆاتسيالىق جولعا قويۋعا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزۋدە.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.