قانداسىمىز اداي كەنجەباەۆ ابىرويلى ىستەر اتقارۋدا
رەسەيدىڭ قوستانايمەن ىرگەلەس چەليابى وبلىسى حالىقتارىنىڭ اسسامبلەياسى كەڭەسى توراعالىعىنا وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قانداسىمىز اداي كەنجەباەۆ كەلدى. ءۇش جارىم ميلليوننان اسا حالقى بار, رەسەيدەگى ەڭ ءوندىرىستى, ءىرى ايماقتىڭ ءبىرى سانالاتىن چەليابى وبلىسىندا تۇرىپ جاتقان ءتۇرلى ۇلتتىڭ باسىن ۇيىتىپ وتىرعان وسى قوعامدىق ۇيىمنىڭ باسشىلىعىنا اداي ەلەۋتاي ۇلىنىڭ كەلۋى كوپشىلىكتى ەلەڭ ەتكىزدى, بىراق الاڭداتقان جوق. ەلەڭ ەتكەنى – ادەكەڭ وسى وبلىسقا, ونداعى زيالى قاۋىمعا تانىمال تۇلعا. ەكونوميكا, تەحنيكا سالاسىنداعى ءىرى عالىمدى جۇرتشىلىق وڭتۇستىك ۋرال وڭىرىندەگى كاسىپكەرلىكتى العاش باستاعانداردىڭ ءبىرى رەتىندە دە بىلەدى. ونىڭ سىرتىندا, قانداسىمىز چەليابى وڭىرىندەگى مىڭداعان مامانداردىڭ ۇستازى, جاس عالىمداردىڭ جەتەكشىسى.
گۋبەرناتور ا.كەنجەباەۆتان چەليابى وبلىسى حالىقتارىنىڭ اسسامبلەيا كەڭەسىن ءبىر جىل باسقارۋىن سۇراعان ەدى. مىنە, ءبىر جىلعا كەلىسىم بەرسە دە, جاۋاپتى جۇمىستى تاستاي ەتىپ اتقارىپ كەلە جاتقانىنا ءۇش جىل بولىپتى. قوعامدىق ۇيىم بولعان سوڭ, ونىڭ جۇمىسىنا مەملەكەت قارجى بولمەيدى, بارلىق شارالاردىڭ اتقارىلۋى ەنتۋزياستاردىڭ ەنشىسىندە. بۇل جۇمىس ءۇشىن اداي ەلەۋتاي ۇلىنىڭ قالتاسىنان قارجى شىقپاسا, ءوزىنىڭ ەڭبەگى ءۇشىن الاتىن دا ءبىر تيىنى جوق. بىراق ول وسى قوعامدىق جۇمىسىنىڭ مەملەكەت ءۇشىن دە, قوعام ءۇشىن دە ماڭىزى زور ەكەنىن جاقسى بىلەدى.
– مىلتىق داۋسى باسىلماعان تاياۋ شىعىستى ايتپاعاندا, مىنا ۋكراينادا نە بولىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ وتىر. بەيبىت حالىقتىڭ ىشكەنى – ءىرىڭ, جەگەنى – جەلىم بولعان جوق پا؟ بەيبىت ومىرگە, قارا سۋدى قايعىسىز ىشكەنگە نە جەتەدى؟ سوندىقتان اسسامبلەيا جۇمىسى وتە ماڭىزدى. ونىڭ كەڭەسىن باسقارسا قالتالى ازاماتتار مۇندا جوق ەمەس. بىراق, مۇنىڭ رەسمي جاعى وتە نازىك, ساۋاتتىلىقتى قاجەت ەتەدى. ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ءوزى شىنىداي تازا بولۋى كەرەك, ال وعان وتە بايقامپازدىقپەن, ۇقىپتىلىقپەن, كىسىلىكپەن قاراماسا, شىنىداي شىتىناپ كەتەتىن كىدى نارسە. «اڭداماي سويلەگەن اۋىرماي ولەدى», دەپ اتالارىمىز ايتقانداي, جۇرتشىلىقتىڭ الدىنداعى ءبىر قاتە پىكىرىڭ, ءسوزىڭ دۇنيەنى ءبۇلدىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن, – دەپ باستادى اداي كەنجەباەۆ بىزبەن اڭگىمەسىن.
قازىر چەليابى وبلىسى حالىقتارىنىڭ اسسامبلەياسىنا مۇشە ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ سانى وتىزعا جەتىپ جىعىلادى. سوڭعى جىلدارى وسىنداعى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى باس قوسىپ, ءوز مادەني-ۇلتتىق ورتالىقتارىن قۇرۋدى, اسسامبلەياعا تىركەۋدى ءوتىنىپ كەلەدى ەكەن. ۇلتتار مەن ۇلىستاردى ۇيىستىرىپ, بىرلىك-بەرەكەنىڭ بەكۋىنە اداي ەلەۋتاي ۇلى باسقاراتىن اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ ۇلەسى مول.
– اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ سوڭعى وتىرىسىندا جاستار قاناتىن قۇرۋدى كوتەردىك. بۇل دا وتە ماڭىزدى شارۋا. ارينە, سىزدەردە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى باسقالارعا ۇلگى بولارلىق جۇمىستار جۇرگىزىپ وتىرعانىنان حاباردارمىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساياساتىنىڭ باعىتى وتە دۇرىس, كورەگەن ساياسات. ونى ارقا تۇتامىز, ماقتانامىز. قازىر نۇرەكەڭنىڭ ساياساتىن ۇلگى ەتۋ از, ودان ۇيرەنۋ كەرەك, – دەيدى اداي ەلەۋتاي ۇلى.
قوس عاسىر توعىسقان جىلدارى وسىناۋ كەڭ-بايتاق ەلدىڭ وتىن وتتاپ, سۋىن سۋلاپ قالعان ۇلتتار مەن ۇلىستار ساياساتتىڭ سالقىنىمەن سىرت قالىپ, وگەيسىپ كەتكەن ءداستۇرىن, ءتىلىن, ءدىنىن ىزدەي باستادى. سولاردىڭ ءبىرى قازاقتار ەدى. چەليابى وبلىسىنداعى ۇلتتار دياسپورالارى اراسىندا قازاقتاردىڭ «ازامات» قوعامدىق ورتالىعى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قۇرىلدى.
– «اداي, باسىمىزدى قوس. ءتىلىمىز, ءدىنىمىز قايدا ەكەنىن ويلاماپپىز عوي. كەلەشەگىمىز قالاي بولماق؟», دەپ جۇرەگىندە ۇلتتىق سەزىمى ويانىپ, مازداعان اعايىندار كەلە باستادى. ءيا, ءولىارا شاق ەدى عوي عاسىردىڭ باسى. تالاپ بار, بىراق تىلدەن, داستۇردەن, ءتىپتى, دىلدەن دە الىستاي باستاعان ءبىز يگى ءىستى نەدەن باستاۋ كەرەكتىگىن بىلمەي ابدىراعانىمىز ەسىمدە. سودان اتامەكەنگە باس بۇرىپ, اقمولا وبلىسى باسشىلارىنان كەڭەس سۇرادىق. 2000 جىلدارى اقمولا وبلىسىندا مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولعان نۇريكامال سەيىتجانوۆاعا جانە بەلگىلى ءانشى عازيزا جۇمەكەنوۆاعا ايتار العىسىمىز شەكسىز, – دەپ ەسكە الادى اداي ەلەۋتاي ۇلى بۇگىندە. ىرگەتاسىن ءوزى قالاعان «ازامات» قازاقتاردىڭ قوعامدىق ورتالىعى رەسەيدەگى 2002 جىلعى حالىق ساناعى بويىنشا 36 مىڭنان اسىپ جىعىلعان وڭتۇستىك ۋرال, جايىق بويىنداعى قانداستارىمىزدىڭ رۋحاني جوعىن جوقتايدى, ولاردىڭ ءتىلدى, ءداستۇردى ۇمىتپاۋى ءۇشىن ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىپ, يگى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى قوستاناي وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن جىل سايىن چەليابى وبلىسىنداعى قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن مۇعالىمدەرگە ادىستەمەلىك باعدارلاما جاساپ بەرەدى. ولاردى وقىتىپ, سەرتيفيكات تاپسىرىپ وتىرادى. چەليابى وبلىسىنىڭ بىرنەشە اۋداندارىنداعى مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى فاكۋلتاتيۆتىك ساباق رەتىندە ءوتىپ ءجۇر, ءتىل ۇيرەتۋ ۇيىرمەلەرى جۇمىس ءىستەيدى. اداي ەلەۋتاي ۇلىنان كەيىن بولات حاسانوۆ, قازىر قانات سەيتىكوۆ باسقاراتىن ورتالىق قوستاناي وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بولىمشەسىمەن, وسى وبلىستاعى ءتىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان.
– قازاقتىڭ ءانىن ەستىسەم, جۇرەك شىمىرلايدى. ورمانداي ورىستىڭ اراسىندا ءجۇرىپ ءتىلدى ۇمىتساق تا, قازاقتىعىمىز قاندا بار عوي, – دەيدى ادەكەڭ. سول ورمانداي ورىستىڭ اراسىندا ءجۇرىپ, وزگەگە ءوزىن مويىنداتۋ ول ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. ول ەڭبەكتى ۇلى ۇعىم دەپ تۇسىنەدى. اتاقتى كوز دارىگەرى سۆياتوسلاۆ فەدوروۆتى وزىنە ۇستىن سانايدى. اداي ورىنبور وبلىسىنداعى اداموۆ اۋدانىنداعى تەرەڭساي دەگەن اۋىلدا تۋىپ-ءوستى. شولەيتتەۋ, شاڭ قاۋىپ تۇراتىن جەر ەدى. اكەسى ەلەۋتاي 1944 جىلى سوعىسقا اتتانىپ, 1949 جىلى امان ورالدى. جۇرەككە جاقىن تامىرعا ءتيىپ تۇرعان سوڭ اسكەري دارىگەرلەر الا الماعان سنارياد جارىقشاعى سوعىستان كەيىنگى جىلدارى ەلەۋتايدى دىمكاس ەتتى. ەتىنىڭ پىسىقتىعىمەن شارۋاشىلىقتا بۋحگالتەر بولىپ, شيەتتەي بالانى اسىرادى. اناسى قالامقاس ءۇي شارۋاسىندا بولدى. ەلەۋتايدىڭ اداي, اباي, ابىلاي, امانگەلدى, كلارا اتتى بالالارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى, تەتەلەس ومىرگە كەلدى. ونىڭ ۇستىنە ەلەۋتايدىڭ اتا-اناسى, باۋىرى دا قولىندا بولدى, ۇلكەن شاڭىراق ەدى.
ەلەۋتايدىڭ ۇلدارى وقىمىستى, ەڭبەكقور بولىپ ءوستى. اسىرەسە, اداي وتە جاقسى وقىدى. ول وسكەن ورتادا, مەكتەپتە «تابىسقا جەتۋ, ۇلكەن ادام بولۋ ەر جىگىتكە ينجەنەرلىك ءبىلىم ارقىلى مۇمكىن بولادى» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان ەدى. ول اسكەر قاتارىنان ورالعان سوڭ, چەليابى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ەنەرگەتيكالىق فاكۋلتەتىنە ءتۇستى, ءبىلىم ورداسىنداعى اسكەري تەحنيكاعا بايلانىستى قۇپيا سانالاتىن كافەدراعا بولىنەدى. كافەدرانىڭ زەرتتەۋ لابوراتورياسى زاۋىتتا ورنالاستى. وقي ءجۇرىپ, چەليابى تراكتور زاۋىتى جانىنداعى «روتور» برونەتانك تەحنيكالارىنىڭ ارنايى كونسترۋكتورلىق بيۋروسىندا جەتەكشى ينجەنەر بولىپ ىستەدى. كەڭەس وداعىنىڭ اتاقتى تانكتەرى ناق وسى جەردە ەلەكترونيكامەن جاراقتاندىرىلاتىن. ولار اداي ەلەۋتاي ۇلىنىڭ قولىنان ءوتتى, ءوزى جاسادى. ونىڭ بىلىمدىلىگى مەن زەرەكتىگى اسكەري تەحنيكا ماماندارىن تاڭعالدىراتىن. «روتور» ارنايى كونسترۋكتورلىق بيۋروسىندا قىزمەت ەتكەن ون جىل ىشىندە اسكەري تەحنيكا بويىنشا بەس ونەرتابىستىڭ اۆتورى اتاندى, ونىڭ عالىمدار نازارىن اۋدارعان عىلىمي ماقالالارى كەڭەس وداعىنداعى بەدەلدى «ەلەكتروتەحنيكا» جۋرنالىنا جاريالانىپ تۇراتىن. وندىرىسكە ەنگىزىلگەن ونەرتابىستارىن پاتەنتتەدى.
– ءبىزدىڭ زەرتحانادا بىلىكتىلىگى وتە جوعارى ينجەنەرلەر قىزمەت ەتتىك, وتە قۇپيا تەحنولوگيالار جاسادىق. كەيبىر جۇمىستارىمىز سول ۋاقىتتا الەمدەگى اسكەري تەحنيكالاردىڭ ەڭ ۇزدىگى سانالدى. قايتەسىڭ, سونداي ۇزدىك جۇمىستار سوعىسقا پايدالانىلدى... قۇپيا لابوراتوريادا ىستەگەندىكتەن بىزگە سىرتقا, وزگە رەسپۋبليكالارعا, ەلدەرگە شىعۋعا رۇقسات ەتىلمەيتىن, ءتىپتى. 1989 جىلى جۇمىستان كەتكەننەن كەيىن دە بەس جىلعا دەيىن قالادان شىقپاۋ جونىندە قولحات بەرگەنمىن, – دەيدى اداي ەلەۋتاي ۇلى سول كۇندەردى ەسكە الىپ. «روتور» ارنايى برونەتانك كونسترۋكتورلىق بيۋروسىنداعى قىزمەتى تابىستى بولسا دا, اداي ەلەۋتاي ۇلى ەشكىم كۇتپەگەن توسىن قىلىق تانىتتى. قىزمەتىن تاستاپ كەتتى, اسكەري تەحنيكا سالاسىنان جازىپ جاتقان ديسسەرتاتسياسىن بىرەۋگە سىيلاي سالدى. ءسويتتى دە, 1992 جىلى چەليابى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. ونى ۇزدىك ءبىتىرىپ, 1999 جىلى ەكونوميكا تاقىرىبىنان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. ول نارىقتىق ەكونوميكا قۇرۋ جاعدايىنداعى ەكونوميكالىق مادەنيەتتى كوتەرۋ تەورياسىنا ارنالدى. سول كەزدە رەسەيدە عالىمداردىڭ نارىق تاقىرىبىنا ءالى ءتىسى باتا قويماعان. ونان كەيىن ماسكەۋدەگى رەسەي ۇكىمەتى جانىنداعى حالىق شارۋاشىلىعى اكادەمياسىن ۇزدىك ءبىتىردى.
– مەن ول جىلدارى كاسىپكەرلىك جۇمىسىمدى باستاپ كەتكەن ەدىم. سوندىقتان, ءوزىم دە, وزگەلەر دە مەنى ەكونوميست عالىم ەمەس, چەليابى وبلىسىنداعى العاشقى بيزنەسمەندەردىڭ بىرىنەن سانايتىن. مەن ديسسەرتاتسيامدى چەليابى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قورعادىم. عىلىمي كەڭەستە وڭتۇستىك ۋرالدىڭ ءىرى ەكونوميست عالىمدارى بولدى. ادەتتە, عىلىمي جۇمىستى 20 مينۋت تىڭدايدى دا, سوسىن قالعان 20-30 مينۋتقا پىكىر ايتىلاتىن. ال مەن ەكى ساعات سويلەدىم, عىلىمي كەڭەسكە كەلگەندەردىڭ ەشقايسىسى دا بيزنەستە جۇرگەن ادامنىڭ ەكونوميكا تەورياسىن جازعانىنا سەنگىسى كەلمەدى. ريزاشىلىق بىلدىرگەن عىلىمي پىكىرلەر ايتىلدى. جەتەكشىم الەكساندر پوپوۆ – ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, وتە ءبىلىمدى كىسى ەدى.ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي كەڭەس مەنىڭ ديسسەرتاتسيام تۋرالى ماسكەۋگە, جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسياعا جازىپ جىبەرىپتى. سودان مەنى ماسكەۋگە شاقىرسىن. جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسيادا ديسسەرتاتسيامدى قايتا قورعاعانداي, تاعى دا جارتى ساعات ءسوز الدىم, – دەيدى اداي ەلەۋتاي ۇلى.
كەشەگى اسكەري تەحنيكانىڭ بىلگىرلەرى قاتارىندا سانالاتىن ادەكەڭ ەندى وڭتۇستىك ۋرال توڭىرەگىندەگى بەلگىلى ەكونوميست عالىمعا اينالىپ شىعا كەلدى. سونىمەن قاتار, وسى وڭىردەگى كاسىبىن دوڭگەلەنتىپ الىپ كەتكەن, بەلگىلى كاسىپكەرلەردىڭ قاتارىنان ورىن الدى. وعان بەس ونەرتابىس اشا تۇرىپ, اسكەري تەحنيكادان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن اياقتاماعانىنا دوس-جاراندارى, زامانداستارى وكىنىش بىلدىرەتىن. ءتىپتى, اسكەري تەحنيكا بويىنشا عىلىمي جۇمىستارىن جالعاستىرۋعا شاقىرۋ دا الدى. بىراق ادەكەڭدى اسكەري تەحنيكا سالاسى قايتىپ قىزىقتىرمادى.
– مەن 80-ءشى جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ, ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ دۇرىستىعىنا اسا كۇمانمەن قارايتىنمىن. كوپ قاجىر-قايرات, ءبىلىم جۇمسالاتىن وي ەڭبەگىنىڭ سانى مەن ساپاسىندا الشاقتىق, باعالانۋىندا دورەكىلىكتەر بايقالدى. مەن, ءتىپتى, اقى تولەۋ, ەڭبەكتى باعالاۋ جۇيەسىنە وزگەرىس ەنگىزۋگە ۇمتىلدىم. نارىق باستالعان 90-جىلدار مەنىڭ وسى ىشكى ءتۇيسىگىمنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەپ بەرگەندەي بولدى. جاسىما قاراماي ەكونوميكالىق ءبىلىم الۋعا اسىققانىم دا سودان ەدى. بالا كەزىمنەن تاپشىلىقتا, تارشىلىقتا ءوستىم. ستۋدەنت كەزىمدە دە جۇمىس ىستەدىم. تاڭەرتەڭ ۇيدەن شىققاننان ءتۇن ورتاسىندا قايتىپ ورالاتىنمىن. سوندا كۇندىز وقۋدا, «روتوردا» بولامىن, كەشكى بەستەن سەگىزگە دەيىن چەليابى تراكتور زاۋىتىندا ستانوكتا تۇرامىن, ودان ءارى قاراي تۇنگى ون بىرگە دەيىن تەمىرجول كوپىرلەرىنە ارنالعان بەتون پليتالار قۇيۋعا بارامىن. سونداعى ازىعىم – ماي شاباق بالىق, نان, ماكارون بولۋشى ەدى. قانداي كەرەمەت بولساڭ دا, پەندەگە ادال ەڭبەكپەن تاپقان داۋلەت كەرەك. ەكونوميكا مەن بيزنەسكە قىزىعۋىما بۇل دا سەبەپ بولعان شىعار, – دەيدى اداي ەلەۋتاي ۇلى.
راسىندا, اداي كەنجەتاەۆتىڭ چەليابى قالاسىنىڭ قاق ورتالىعىنداعى «سامودەلكين» ساۋدا ورتالىعى وسى ءتوڭىرەكتەگى ساۋدا بيزنەسىنىڭ, جالپى, كاسىپكەرلىكتىڭ قارلىعاشى دەۋگە بولادى. ءىشى اتشاپتىرىم دۇكەن چەليابىلىكتەردىڭ كەلۋگە اسىعىپ تۇراتىن ورنىنا اينالعان. «سامودەلكيننىڭ» رەسەيدەگى ەڭ ۇزدىك ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ وندىعىنا, ۋرال-ءسىبىر ايماعىنداعى امبەباپ دۇكەندەر اراسىندا تابىستى بولشەك ساۋدا كاسىپورىندارىنىڭ وندىعىنا كىرۋى تەگىن ەمەس. اداي كەنجەباەۆ بۇل ساۋدا كەشەنىن وسىلاي رەسەيدەگى ەڭ ۇزدىكتەر قاتارىنا كوتەرە ءبىلدى. عالىم ەكونوميست دۇكەندە ەكونوميكا, كورپوراتيۆ مادەنيەتىن جولعا قويدى, سوندىقتان وندا جۇمىس كۇشىنىڭ تۇراقتاماۋى دەگەن جوق. دۇكەن يەسىنىڭ بيزنەسى – تۇتاس ۇجىمنىڭ نەسىبەسى. ول قىزمەتكەرلەرگە «دۇكەنگە كەلگەن ادام بىزگە قۇرمەتىن كورسەتتى, تاڭداۋىن جاسادى دەگەن ءسوز, وعان ءمىنسىز قىزمەت كورسەتۋ, ساتىپ العان زاتىمەن قۋانتىپ شىعارىپ سالۋ – ءبىزدىڭ پارىزىمىز» دەپ ۇيرەتەدى. زاتتاردى ورنالاستىرۋ, ساتۋشىنىڭ سىرتقى كەلبەتى, كيىنۋى سەكىلدى ساۋدا بيزنەسىنىڭ ىشكى ءيىرىمى ءار جەردە-اق بار شىعار. ال اداي ەلەۋتاي ۇلى قاي سالادا بولسىن ەڭبەك ادامى ءۇشىن باستى قۇندىلىق – ءبىلىم دەپ سانايدى. ءوز ۇجىمىنداعى جاستارعا جوعارى ءبىلىم الۋعا كەڭەس بەرىپ وتىرادى. ونىڭ پىكىرىنشە, نارىق زامانىندا بىلەگى جۋاندار, سۇيەنەرى بارلار ەمەس, تەك ءبىلىمى مولدار عانا تىعىرىقتان جول جانە ءوز نانىن ءوزى مول تابادى. مادەنيەتتىڭ بارلىق ءتۇرى كوتەرىلەدى. «سامودەلكين» دۇكەنىندە كىشكەنتاي بالاسى بار, ەدەن جۋشى ايەل تالاپتانىپ, جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ ءجۇر ەكەن.
– ءبىز جالاقى تولەۋدىڭ ءتاريفسىز جۇيەسىن ەنگىزدىك. مۇنى كەڭەس وداعى كەزىندە كوز دارىگەرى سۆياتوسلاۆ فەدوروۆ العاش قولدانعان ەدى. ءبىز ونى بۇگىنگى ۋاقىتقا لايىقتاپ, جەتىلدىرىپ, دامىتا تۇستىك. ەڭ باستىسى, جالاقىنى بولۋگە ەمەس, ەڭبەكتىڭ قيىن-جەڭىلىن باعالاۋعا نازار اۋدارىلادى. ءبىزدىڭ جۇيەمىزدە قىزمەتكەردىڭ ەڭبەكاقىسى ونىڭ قابىلەت-قارىمىنا, سىڭىرگەن ەڭبەگىنە عانا ەمەس, تۇتاس ەڭبەك ۇجىمىنىڭ جۇمىس ناتيجەسىنە بايلانىستى. مۇنداي جۇيەدە قىزمەتكەرگە جۇمىستىڭ سوڭىنا دەيىن وتىرۋ, جۇمىس اياعىن كۇتۋ ءتيىمدى بولا بەرمەيدى. بۇل جۇيە ءار جۇمىسشىعا ءار ايدا قانشا تاباتىنىن ەسەپتەۋگە, سوعان سايكەس دەربەس جوسپارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ بازالىق قۇندىلىعى بولىپ تابىلاتىن ادىلەتتىلىكتى ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ نەگىزى ەتىپ الدىق, ادىلەتتىلىك بولماي ەشقانداي مادەنيەت تۋرالى ءسوز قوزعالۋى مۇمكىن ەمەس, – دەيدى اداي ەلەۋتاي ۇلى.
رەسەيدىڭ ەڭ ءىرى قالالارىنىڭ ءبىرى – چەليابىدەگى عالىم كاسىپكەر قانداسىمىزدىڭ بيزنەسىندەگى ءىرىلى-ۋاقتى جايلاردى قالدىرماي ايتىپ وتىرعانىمىز, وعان بيىك بەدەل الىپ بەرگەن دە, جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنا ءوزىن مويىنداتۋى دا بىلىمدىلىگى مەن بيزنەستى بايۋ دەپ قانا ۇقپاي, ءوزى ايتقانداي, ادىلەتتى, نارىق كەزىندەگى ادامگەرشىلىككە سۋارىلعان ەكونوميكالىق مادەنيەتتى, ياعني ەڭبەك قاتىناستارىن وزىنشە جاڭعىرتىپ دامىتۋى ەدى. ونىڭ عالىم ا.پوپوۆپەن بىرىگىپ جازعان «ەكونوميچەسكايا كۋلتۋرا ي رەزەرۆى ەە روستا» دەگەن كىتابى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارىنا وقۋلىق رەتىندە پايدالانىلادى ەكەن. ول اعىلشىن فيلوسوفى ف.بەكون ايتقانداي, ءار ادام ءۇشىن ءبىلىمنىڭ ورنىن ەرەكشە قويادى. بالالارى ۆاديم مەن يۋليانى, نەمەرەسى ديمانى دا ءبىلىمنىڭ قۇدىرەتىن تانۋعا تاربيەلەدى.
اداي ەلەۋتاي ۇلى قايىرىمدىلىق شارالارعا بەلسەنە قاتىسادى, «ازامات» قازاق قوعامىنىڭ, تەك ول ەمەس, چەليابىدەگى كوپ ۇلت وكىلدەرى ۇلتتىق ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسى تۋرالى كەڭەسىپ وتىرادى, ادەكەڭنىڭ قايدا سالسا دا سۋىرىلىپ وتىراتىن بىلىمىنە ءتانتى بولادى. ول بىزبەن اڭگىمەسىندە ساياساتتى قاداعالاعانى بولماسا, ونىمەن اينالىسپايتىنىن ايتقان ەدى. «سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۇكىرمە», دەپ اتالارى ايتقانداي, ءوزى ءوسىپ-ونگەن ەلدىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن ءتۇرلى-ءتۇرلى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ بىرلىگىن نىعايتاتىن چەليابى حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىن دوڭگەلەنتىپ وتىرعان, چەليابى وبلىستىق قوعامدىق پالاتاسىنىڭ, رەسەي حالىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اداي كەنجەباەۆتى سىندارلى ساياساتكەر, قوعامدىق قايراتكەر دەپ قالاي ايتپايسىز!
رەسەيدىڭ قازاقستانمەن شەكتەسەتىن ءىرى وبلىسىن جايلاعان جۇرت سىيلاپ الدىنان كەسىپ وتپەيتىن, قازاقتىڭ اتىن كوككە كوتەرىپ جۇرگەن ءبىر قانداسىمىزدىڭ ءومىر, ەڭبەك جولى وسىنداي.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي – چەليابى – قوستاناي.