جاعداي جاڭا جىلدا دا جاقسارماي تۇر

ساۋد ارابياسىنىڭ  ءىرى كومپانياسى ساتىلادى ساۋد ارابياسىنىڭ ەڭ ءىرى Saudi Aramco اتتى مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسىنىڭ جەكەشەلەندىرىلەتىنى تۋرالى حابار الەمدىك رىنوكتى ەستەن تاندىردى, دەپ حابارلايدى بريتاندىق The Guardian. Saudi Arabian Oil Co – ساۋد ارابياسىندا مۇناي وندىرەتىن بىردەن-ءبىر كومپانيا. ەڭ سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا ول الەمدەگى مۇناي قورى جونىنەن ەكىنشى ورىندى الادى. بۇل مۇناي كومپانياسىنا جالپى قۇنى 319 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن 261 ميلليارد باررەل مۇناي قورى تيەسىلى. مۇناي قورى جاعىنان Saudi Aramco مۇناي الىبى Exxon Mobil-ءدى ون وراپ الادى. قازىرگى تاڭدا Saudi Aramco الەمدىك رىنوكتاعى وندىرىلگەن مۇنايدىڭ 10 پايىزىنا يەلىك ەتەدى. بلۋمبەرگ اگەنتتىگى ساراپشىلارىنىڭ پىكىرى بويىنشا, ساۋد ارابياسى مۇناي الىبىنىڭ اكتسيالارى 2,5 تريلليون دوللارعا باعالانۋى مۇمكىن. ساۋد ارابياسىنىڭ ەكىنشى مۇراگەر حانزاداسى مۇحاممەد بين سالماننىڭ Saudi Aramco مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسى ءىرو ارقىلى جەكەشەلەندىرىلەتىنى جونىندەگى حابارى الەم ينۆەستورلارىن ءدۇر سىلكىندىردى. ازىرگە مۇناي كومپانياسىنىڭ قانداي مولشەردەگى ۇلەسى ساتىلاتىندىعى تۋرالى ناقتى دەرەك جوق. سوعان قاراماستان ەگەر ساۋد ارابياسىنىڭ بۇل مۇناي كومپانياسى ساۋداعا تۇسەتىن بولسا, الەمدەگى ەڭ ءىرى اشىق مۇناي كومپانيالارىنىڭ ۇشتىگىنە كىرىپ, قازىر كوش باستاپ تۇرعان Apple-ءدىڭ ءوزىن شاڭ قاپتىرۋى مۇمكىن. Saudi Aramco كومپانياسىنىڭ اشىق ساۋداعا سالىناتىندىعى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن تومەندەتپەي وتىرعان ساۋد ارابياسىنىڭ ستراتەگياسىن الداعى ۋاقىتتا وزگەرتۋى مۇمكىن, دەيدى كەيبىر ساراپشىلار. بريتاندىق The Guardian-نىڭ ايتۋىنشا, بۇل كومپانيا اكتسيالارى الەۋەتتى ينۆەستورلاردىڭ زور قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىندىعى ءسوزسىز. الايدا, وسى ۋاقىتقا دەيىن بارلىق قىزمەتى جابىق ءتۇر­دە جۇرگىزىلىپ كەلگەن بۇل كوم­پانيانىڭ ساتىلۋ قارساڭىندا تولىق اشىلاتىندىعىنا كوپ­شىلىكتىڭ كۇمانى كوپ. الدا-جالدا باتىستىق ينۆەستورلار Saudi Aramco مۇناي كومپانياسىنىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الۋعا كىرىسەتىن بولسا, ولار ەڭ الدىمەن ساۋد ارابياسى ۇكىمەتىنەن بۇل كومپانيا قالاي باسقارىلاتىندىعى, ونىڭ الداعى ۋاقىتتا قالاي دامي­تىندىعى تۋرالى اقپاراتتى اشىق جاريالاۋدى تالاپ ەتەتىندىگى ءسوزسىز. Bank of America بيرجالىق تاۋارلاردى زەرتتەۋ باسقارماسى­نىڭ باسشىسى فرانسيسكو بلان­شا مەملەكەتتىك ءىرى مۇ­ناي كوم­پانياسىنىڭ جەكەشە­لەندى­رىلە­تىندىگى تۋرالى بۇل حاباردى ساۋد ارابياسى ۇكىمەتىنىڭ «قۇبىلمالى ۋاقىتتا ايتقان تاڭعالارلىق يدەياسى» دەپ باعالادى. Saudi Aramco كومپانياسىنىڭ ءىرو ارقىلى جەكەشەلەندىرىلۋى مۇمكىن ەكەندىگى تۋرالى اقپارات الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسىنىڭ رەكوردتىق ارزانداۋى كەزىندە جاريالانىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ءالى تومەندەۋ شەگىنە جەتكەن جوق. سوندىقتان, مۇنداي حاباردىڭ مۇناي رىنوگىنداعى احۋالدى ودان ءارى ۋشىقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. كەلەسى ءبىر ساراپشىلار مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىن تومەندەتپەي, ونىڭ باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا جول بەرگەن وپەك-ءتىڭ كوشباسشىسى ساۋد ارابياسى ءىرى مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسىن ساتۋ ارقىلى مەملەكەتتەگى قارجىلىق احۋالدىڭ قيىن­دى­عىنان قۇتىلۋدى كوزدەپ وتىر دەيدى. قالاي بولعاندا دا, مۇنايدىڭ ارقاسىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن بايلىققا شىل­قىپ كەلگەن ساۋد ارابياسى ەكو­نوميكاسىنىڭ تىعىرىققا تىرە­لە باستاعاندىعى ايقىن بولا باس­تادى. «جەل بولماسا ءشوپ باسى قي­مىلدامايدى» دەگەندەي, ايتپەسە, ساۋد ارابياسى ءوزىنىڭ «ساۋىن سيىرداي» مۇناي كومپانياسىن ساتپاعان بولار ەدى. الپاۋىتتار ءبىرشاما قارجىدان قاعىلدى قور بيرجاسىنداعى جاڭا جىلدىڭ العاشقى اپتاسىنداعى ساۋدا اينالىمىندا الەمنىڭ 400 ەڭ باي ادامى تۇتاستاي العاندا 194 ميلليارد دوللار بايلىعىنان ايىرىلدى. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, وعان قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ تومەندەۋى جانە مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى سەبەپ بولعان كورىنەدى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتا كەتەتىن بولساق, 2015 جىلدىڭ باسىندا وسىنداي ساۋدا اينالىمىندا الەمدىك ميللياردەرلەر بار بولعانى 29 ميلليارد دوللار قارجىسىن جوعالتقان ەدى. بيىلعى جىلدىڭ باسى الەمدىك الپاۋىتتار ءۇشىن وتە ءساتسىز بولدى. جاڭا جىلدىڭ العاشقى اپتاسىندا پلانەتاداعى ەڭ باي ادامداردىڭ تىزىمىندەگى ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەتىن Amazon.com-نىڭ نەگىزىن قالاعان دجەفف بەزوس 5,9 ميلليارد دوللار قارجىسىن جوعالتتى. ال باي ادامدار رەيتىنگىنىڭ كوشباسشىسى بيلل گەيتس 4,5 ميلليارد دوللار اقشاسىنان قاعىلدى. الەمدىك الپاۋىتتار تىزىمىندەگى بيلل گەيتستەن كەيىنگى ورىندى يەلەنەتىن امانسيو ورتەگا 3,4 ميلليارد دوللار قارجى جوعالتتى. ال قور بيرجاسىنداعى العاشقى ساۋدا اينالىمىندا الەمدىك الپاۋىتتار قاتارىنداعى 47 ميللياردەر 1 ميللياردقا دەيىنگى قارجىلارىنان ايىرىلدى. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ دەرەگى بو­يىنشا, الەمدەگى ەڭ باي ادامدار تىزىمىندەگى ميللياردەرلەردىڭ جالپى بايلىعى 3,7 تريلليون دوللاردى قۇراعان ەكەن. بۇدان بۇرىنعى جىلى بۇل كورسەتكىش 4 تريلليون تەڭگەگە تەڭ بولاتىن. گەرمانيا 1,1 ميلليون بوسقىندى قابىلدادى گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى توماس دە مەزەر 2015 جىلى گەرمانيا 1,1 ميل­ليون بوسقىندى قابىلداعاندىعىن مالىمدەدى. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابار­لاۋىنشا, بۇل بوسقىنداردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى سيريادا ورىن العان قانتوگىس سوعىستان قاشقاندار بولىپ تابىلادى. الايدا, وتكەن جىلى الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن حا­لىق­تاردىڭ ۇلى كوشى-قون وقي­عاسى بارىسىندا تاياۋ شىعىس پەن اف­ري­كادان سەبەپتى-سەبەپسىز قو­نىس اۋ­دارىپ, كارى قۇرلىققا تابان تىرە­گەندەر قاتارى ميلليوننان استى. بوسقىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەكونوميكالىق جاعىنان الەۋەتتى ەلدەرگە باعىت ۇستاۋدا. بۇل ورايدا ولار گەرمانيادا كوش باستاپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ دەرەگى بو­يىنشا, گەرمانيانىڭ بوسقىندارعا بولگەن قارجىسى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. بىراق بۇل پروبلەمانى شەشۋدە بۇل قارجى دا ازدىق ەتەتىن سىڭايلى. گەرمانيانىڭ KfW اتتى دامۋ بانكىنىڭ دەرەگى بو­يىنشا, 2016 جىلى ميگرانتتارعا جۇمسالاتىن شىعىن ەلدەگى ءىجو وسىمىنەن اسىپ تۇسەتىن كورىنەدى. الدىن الا بەلگىلەنگەن شارالار بويىنشا 2016 جىلى گەرمانيادا بوسقىندار پروبلەماسىن شەشۋگە 17 ميلليارد ەۋرو جۇمسالماق. ميگرانتتار باسبۇزارلىققا باردى جاڭا جىل ءتۇنى فينليانديانىڭ بارلىق ايماقتارىنان كەلگەن مىڭعا جۋىق ميگرانتتار حەلسينكي قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىنا جينالدى. الدىن الا كەلىسىلگەن جوسپار بويىنشا ولار الاڭدا ۇيىمداسقان ءتارتىپ بۇزۋشىلىق شارالارىن وتكىزبەك بولعان. بۇل تۋرالى جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, فينليانديانىڭ YLE اتتى تەلەراديو حابارلارىنىڭ پورتالى مالىمدەدى. پوليتسەيلەردىڭ ايتۋى بو­يىنشا, فينليانديانىڭ بار­لىق ايماقتارىنان استاناعا جينالعان ميگرانتتار گەر­ما­نيانىڭ كەلن قالاسىندا بول­عان تارتىپسىزدىك شارالارىنداي اكتسيا ۇيىمداستىرماق بولعان. ءساتىن سالعاندا, بۇل تۋرالى پوليتسياعا الدىن الا حابارلانىپ وتىرعان. سونىڭ ارقاسىندا ولار حەلسينكي قالاسىنىڭ ۆوكزال ماڭىنداعى الاڭىنا جينال­عان جۇزدەگەن ميگرانتتاردى تۇر­عىلىقتى جەرىنە قايتارۋعا ماجبۇرلەگەن. وعان كونبەگەن بىرنەشە ادامدى تۇتقىنعا العان. Deutsche Welle تاراتقان اقپارات بويىنشا, جاڭا جىل ءتۇنى كەلن قالاسىنداعى سوبور الاڭىندا وڭداعان قىزدار مەن ايەلدەر گەرمانياعا جان-جاقتان جينالعان ميگرانتتار مەن بوسقىنداردىڭ زورلىق-زومبىلىعىنا دۋشار بولعان. باسىم كوپشىلىگى ارابتاردان تۇراتىن بوسقىندار مەن ميگرانتتار توبى ورتالىق الاڭدى جان-جاعىنان قورشاپ الىپ, ويلارىنا كەلگەن زاڭسىزدىقتاردى جاساعان. باستاپقى كەزدە پوليتسيا ولارعا قارسى ەشقانداي قيمىل كورسەتە الماعان. وسى باسبۇزارلىق سالدارىنان ەكى ايەلدىڭ زورلانعانى ءمالىم بولدى. كەيىننەن پوليتسياعا وسى مازمۇنداعى 121 شاعىم تۇسكەن. كەلن قالاسىنىڭ پوليتسياسى ازىرگە 16 كىنالىنى ۇستاپ, تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. «ءبىزدىڭ الدىن الا قيمىل­داعان شۇعىل شارالارىمىز­دىڭ ارقاسىندا ۇلكەن ءتار­تىپ­سىز­دىكتەرگە جول بەرىلگەن جوق. الايدا, قىلمىستىڭ تو­لىق الدىن الۋ مۇمكىن بولمادى. جاڭا جىل قارساڭىنداعى تۇندە ميگرانتتاردىڭ جەر­گىلىكتى 3 ايەلدى زورلاۋ وقيعا­لارى ورىن الدى», دەيدى حەل­سين­كي پوليتسياسى باستىعى­نىڭ ورىنباسارى يلككا كوسكي­مەكي. پوليتسيا باستىعى ورىن­باسا­رى­نىڭ ايتۋىنشا, ەگەر حەلسينكي قالاسىنىڭ پوليتسياسى بوسقىندار تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان قىلمىستىڭ الدىن الماعان جاعدايدا كەلن قالاسىنداعى وقيعا مۇندا دا ورىن الاتىن ەدى. توپتامانى دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».