“نەمىس ماشينەسى” نەسىمەن مىقتى؟

12 قازاندا استانادا فۋتبولدان ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە قازاقستان-گەرمانيا قۇرامالارى كەزدەسەدى كەزىندە ورىس جۋرناليستەرىنىڭ اۋزىمەن ايتىلىپ, نەمىس جۇرتى ۇزدىك كومانداسىنىڭ بالاما اتاۋى رەتىندە جالپى الەمگە تاراپ كەتكەن وسىناۋ تەڭەۋدىڭ استارىندا تالاي ءمان جاتىر. بۇگىندە جەر شارىندا وزىنە كەزەكتى شەشۋشى شايقاستاعى قارسىلاس بولىپ گەرمانيا قۇراماسى تاپ كەلگەندە, جۇرەكتەرى ءدىر ەتە تۇسپەيتىن بىردە-ءبىر باپكەر, بىردە-ءبىر فۋتبولشى جوق شىعار, ءسىرا! ال “ماشينە” دەگەن اتاۋدىڭ ءوزى بارلىق تەتىكتەرىنىڭ قوزعالىسى ءبىر مەزگىلدە بىرىمەن-ءبىرى ۇيلەسىپ جۇمىس ىستەيتىن, قيمىل بارىسىندا قاتە­لىكتەرگە جول بەرە قويمايتىن تۇتاس مەحانيزم دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بۇل رەتتە وسى “ماشينە” اتاۋىن ارقالاپ جۇرگەن اق-قارا جەيدەلى جىگىتتەر ۇجىمىنىڭ اسا باي تاريحى توڭىرەگىندە وتە كوپ سىر شەرتۋگە بولار ەدى. ايتاتىنى جوق, نەمىس حالقى وسى كەزگە دەيىن ءبۇتىن دۇنيەگە ءار كەزەڭدەرى فۋتبول دەگەن ونەردىڭ جەتىلگەن ۇزدىك ۇلگىسىن ۇسىنعان جۇلدىزداردىڭ قانشاما شوعىرىن سىيلادى. ولار, البەتتە, نەمىس فۋت­بولى مەن سپورتىنىڭ نامىسى مەن ارىنا اينالىپ, الدەنەشە جەڭىستى جولداردىڭ جالاۋلارىن جەلبىرەتتى. سونىڭ ارقاسىندا “بۋندەستيم” قازىرگە دەيىنگى 19 الەم چەمپيوناتى فينالدىق بولىگىنىڭ 17-سىنە قاتىستى. وسىنىڭ ءوزى دە عالامات كورسەتكىش! گەرمانيا بۇل جونىنەن تەك بارلىق بىرىنشىلىكتەردىڭ بۇيىم­تاي­شىسى بولا بىلگەن برازيليا سايىپقىراندارىن عانا الدىنا سالىپ, يتالياندارمەن بىرگە ەكىنشى-ءۇشىنشى ورىنداردى ءبولىسىپ تۇر. ال تۇراقتى تابىس بيىگىنەن كورىنۋ جونىنەن ەكەۋىن دە شاڭ قاپتىرىپ كەتەدى. بۇل ءۇشىن قازىرگە دەيىنگى جاھاندىق جارىستاردا 3 مارتە توپ جارعان نەمىستەردىڭ سونىڭ سىرتىندا 4 كۇمىس, 4 قولا مەدالدىڭ يەگەرى اتانىپ, جۇلدەنىڭ ۇزىن سانىن 11-گە جەتكىزگەنىن, ولارمەن سالىستىرىلىپ وتىرعان الەمنىڭ 5 دۇركىن چەمپيونى برازي­ليانىڭ سودان بولەك 2 كۇمىس, 2 قولا, بارلىعى 9 مەدال, 4 دۇركىن جەڭىم­پاز يتاليانىڭ بۇدان باسقا 2 كۇمىس, 1 قولا, جالپى جيىنى 7 مەدال العاندارىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. نەمىستەر الەم چەمپيوناتىنا 1934 جىلى يتاليادا وتكىزىلگەن ەكىنشى دودادان قاتىسا باستادى. وسىندا ولار ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن تالاستا چەحوسلوۆاكيا قۇراماسىن تىزە بۇكتىرىپ, ەڭ ءبىرىنشى جۇلدەلەرى – قولا مەدالدى قانجىعاعا بايلادى. بۇل يتاليا مەن گەرمانيادا فاشيستىك رەجىم ورناپ, گيتلەر مەن ءمۋسسولينيدىڭ ءبىر-بىرىمەن ارقا-جارقا بولىپ تۇرعان كەزەڭ ەدى. راسى كەرەك, سوندىقتان ەكى ەلدىڭ سەركەلەرى ءبىر-بىرىمەن فينالدا كەزدەسۋگە قاتتى قۇشتار-اق بولعان. دەگەنمەن, بۇل جولى ورىندالماعان ارمان تۋرا 20 جىلدان كەيىن, 1954 جىلى شۆەي­تساريادا وتكەن بەسىنشى چەمپيوناتتا “قايىرىن بەردى”. بىراق, نەمىستەر قوسىمشا ماتچتا شۆەيتساريادان 1:4 ەسەبىمەن جەڭىلىپ, توپتان شىعا الماي قالعان الەمنىڭ سول كەزدەگى ەكى دۇركىن چەمپيونى – يتاليامەن ەمەس, جاھاننىڭ كەلەسى ءبىر ەكى مارتە جەڭىمپازى ۋرۋگۆايدى (بۇعان دەيىنگى 4 بىرىنشىلىكتە وسى ەكى قۇراما عانا چەمپيون اتانعان) جارتىلاي فينالدا 4:2 ەتىپ جولدان شىعارىپ تاستاعان “سيقىرشى ماديارلارمەن”, ياعني ۆەنگريامەن التىن ءتاجدى تالاسقا سالدى. مۇندا توپتا تۇرىكتەر كومانداسىن 4:1 ەسەبىمەن ۇتىپ, وسى ۆەنگرلەردەن 3:8 ەسەبىمەن كۇيرەي جەڭىلىپ, شيرەك فينالدا يۋگوسلاۆ­تاردى – 2:0, جارتىلاي فينالدا اۆستريانى 6:1 ەسەپتەرىمەن ۇتقان نەمىستەردىڭ جولى بولىپ كەتتى. با­سىندا ماديار مارقاسقالارى 2:0 ەسە­بىمەن جەڭىپ تۇرعاندارىمەن, سوڭىنان 3 دوپ جىبەرىپ الىپ, التىن مەدالدان قاعىلدى. جالپى, چەمپيو­نات­تىڭ ەڭ تاماشا كومانداسى رەتىندە ۆەن­گرلەر تانىلعانىمەن, اقتىق اي­قاستا جەڭىسكە لايىقتى ونەر كور­سەت­كەن نەمىستەر ەدى. سوندىقتان بۇل قۇ­را­ماعا فينال وتكەن قالانىڭ اتىمەن “بەرن كەرەمەتى” دەگەن ايدار تاعىلدى. بۇدان كەيىنگى ەكى چەمپيوناتتا ءساتسىز ونەر كورسەتكەن گفر قۇراماسى 1966 جىلى انگليادا الاڭ يەلەرىمەن سوڭعى شايقاسقا شىقتى. ويىننىڭ نەگىزگى مەرزىمى 2:2 ەسەبىمەن تەڭ اياقتالدى. ال قوسىمشا ۋاقىتتا اعىل­شىندار ەكى دوپ سوعىپ, العاش جانە ازىرگە سوڭعى رەت الەم چەمپيونى اتاندى. وسىندا بريتاندىقتار سالعان كۇماندىلەۋ ءۇشىنشى گولدى اربيتر گوت­تفريد دينت پەن كەڭەستىك لاينسمان توفيك باحراموۆ ساناپ جىبەرمەگەندە, ماتچتىڭ قالاي بىتەتىنى بەلگىسىز ەدى. نەمىستەر 1970 جىلى مەكسيكادا وتكەن دودا قورىتىن­دى­سىندا دا جۇلدەسىز قالعان جوق, تاعى قولا مەدالعا قول جەتكىزدى. بۇدان كەيىن 1974 جىلى گەرمانيانىڭ ءوز جەرىندە ورنەك تىزگەن چەمپيوناتتا نە­مىستەر ەكىنشى مارتە الەم چەم­پيونى دەگەن مارتەبەگە يە بولدى. مۇندا گوللانديا جاساعى ناعىز چەمپيونعا ءتان ونەر كورسەتكەنىمەن, اقتىق سىندا الماندار الدىندا ابدىراپ قالدى. ەسەپ – 2:1! ال گەرمانيا قۇراماسىنىڭ سول تۇستاعى قۇرامى شىنىندا دا عالامات ەدى. سول ساپتا سايران سالعان زەپپ مايەر, فرانتس بەككەنباۋەر, حانس-گەورگ شۆارتسەنبەك, پاۋل برايتنەر, ۋلي حەنەسس, بەرتي فوگتس, گەرد ميۋللەر سىندى ساڭلاقتاردىڭ ەسىمدەرىن اتاپ شىعۋدىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدى مارقايتادى. تاپ وسى جولعىداي جۇلدىزدار شوعىرىن گەرمان تاڭ­داۋلى توبى بۇعان دەيىن دە, بۇدان كەيىن دە ءبىر ۇجىمنىڭ ۇياسىنا ۇيىستىرا العان جوق. كەلەسى بىرىنشىلىكتى قۇر جىبەرگەن نەمىستەر 1982 جانە 1986 جىلدارى تاعى فينالعا دەيىن جەتىپ, كۇمىس مەدالعا قول ارتتى. ولاردىڭ ءۇشىنشى رەت جاھان جەڭىمپازى اتانۋى 1990 جىلعا تۇسپا-تۇس كەلەدى. وسى جولى يتاليادا وتكەن چەمپيوناتتا نەمىس كومانداسى مۇنىڭ الدىنداعى بىرىنشىلىك فينالىندا ارگەنتينا قۇراماسىنا جىبەرگەن ەسەسىن قايتارا ءبىلدى. “بۋندەستيم” 2002 جىلى العاش رەت ازيا قۇرلىعىندا ورىن العان ءدۇبىرلى دۇرمەكتە تاعى كۇمىس مەدالدى ولجالادى. ونىڭ ەسەسىنە 2006 جىلى ءوز ەلى – گەرمانيادا ادىم جازعان الاماندا ءۇشىنشى ورىننان ارتىققا بارا المادى. بيىل جازدا وتكەن چەمپيوناتتا تاعى دا قولا جۇلدە قولعا قوندى. سول كەزەڭدەردە گەرمانيا ەۋروپا بىرىنشىلىكتەرىندە ءۇش رەت توپ جارىپ ۇلگەردى. بۇل جەڭىستەر 1972, 1980 جانە 1996 جىلدارى تىركەلدى. تاعى ءۇش رەت – 1976, 1982 جانە 2008 جىل­دارى كۇمىس مەدالعا قول جەتكىزدى. وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىل­دارى فرانتس بەككەنباۋەر شابۋىلعا ءساتتى قوسىلىپ كەتىپ تۇراتىنى ارقىلى تازالاعىش-قورعاۋشى ءرولى جونىندە ۇعىمدى قاتتى وزگەرتىپ, الەمنىڭ ەڭ مىقتى قورعاۋشىلارىنىڭ بىرىنە اينالدى. قۇرامادا ويناعان 62 ماتچىندا 68 دوپ سوققان گەرد ميۋللەرگە “گول سوققىش ماشينە” دەگەن اتاۋ تاڭىلدى. ولاردىڭ سول كەزدەرى باستاپ بەرىپ كەتكەن ۇلگىلى ۇردىستەرىن سوڭىرا كارل-حاينتس رۋممەنيگە, لوتار ماتتەۋس, رۋدي فەللەر, توماس حەسسلەر, يۋرگەن كلينسمانن, ماتياس زاممەر جانە يۋرگەن كوللەر سىندى الەم فۋتبو­لىنىڭ جۇلدىزدارى جاراستى جالعاستىردى. ال قازىر فيليپپ لام, باستيان شۆاينشتايگەر, ميحاەل باللاك, ميروسلاۆ كلوزە, لۋكاس پودولسكي, كاكاۋ جانە مەسۋت ءوزيل سىندى ويىنشىلار كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ىلىگىپ ءجۇر. گەرمانيا قۇراماسىن 2006 جىلدان بەرى بەلگىلى مامان يواحيم لەۆ جاتتىقتىرادى. ول – نەمىس فۋتبول مەكتەبىنىڭ كلاسسيكالىق وكىلى. ال “نەمىس فۋتبول مەكتەبى” دەگەن  ۇعىم ەڭ الدىمەن ويىندى تەمىردەي تارتىپكە, سوڭعى تەرى سورعالاپ تۇسكەنشە الاڭدا بارىن سالىپ ويناۋعا, ءىس-قيمىلدىڭ وتە جاتىق ۇيلەسىمدىلىگىنە, قورعانىستا اسا مۇقيات ارەكەت ەتۋگە, دوپتى ارىپتەسكە بارىنشا ءدال بەرۋگە باعىندىرىپ ۇيىمداستىرۋ دەگەنگە سايادى. ءبىر كەزدەرى اعىلشىن فۋتبولى­نىڭ جارىق جۇلدىزى گارري لينەكەر ءازىل-شىنى ارالاس: “فۋتبولدى 22 ادام وينايدى, بىراق قاشاندا نەمىستەر جەڭەدى”, – دەگەن ەدى. بۇل ءسوزدىڭ تاپ وسى جولى قانشالىقتى ورىندالاتىنىن الداعى سەيسەنبىدە وتەتىن كەزدەسۋ كورسەتەدى. سەرىك ءپىرنازار. استانا.