ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى قۋاندىق بيشىمباەۆ پەن حولدينگتىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان ۇيلەردى ۇلەستىرۋ شاراسى ءسوز بولدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى حالىققا جولداۋىندا قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىنىڭ مەحانيزمدەرىن وزگەرتۋدى تالاپ ەتكەن بولاتىن. ناتيجەسىندە ۇكىمەت ايماقتاردى 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋ باعدارلاماسىن قابىلداعانى ءمالىم. وندا جالعا پاتەر الۋ شاراسىنا كوپ كوڭىل بولىنگەنى بەلگىلى. باعدارلامانىڭ نەگىزىندە جالعا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەردى جەڭىلدەتىلگەن شارتپەن ۇلەستىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان 180 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ 35 ملرد. تەڭگەسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ارنالعان. ولار بۇل قارجىنى قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جاساقتاۋعا جۇمساۋى ءتيىس. قالعان 145 ملرد. تەڭگە سەنىپ تاپسىرىلعان «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى جالعا بەرىلەتىن ۇيلەردى سالۋعا جانە ولاردى ساتىپ الۋعا جاۋاپتى بولدى. جالپى جوسپار بويىنشا, حولدينگ اتالعان قارجىنىڭ 92,5 ملرد. تەڭگەسىن اعىمداعى جىلى, ال قالعان 52,5 ملرد. تەڭگەسىن كەلەسى جىلى يگەرىپ بولۋى ءتيىس. وسىنى ايتقان قۋاندىق ءۋاليحان ۇلى الەۋمەتتىك باعدارلامانىڭ ماقساتى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
– الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەر كوپ بالالى نەمەسە تولىق ەمەس وتباسىلارعا, سونداي-اق مۇمكىندىگى شەكتەلگەن, بالا اسىراپ وتىرعاندارعا, اتا-انا قامقورلىعىنان مۇلدەم ايىرىلىپ, جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنگەندەرگە, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيۋدجەت سالاسىنىڭ جانە اسكەري قىزمەتكەرلەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە بەرىلەدى. جالپى پاتەرلەردىڭ 50 پايىزى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ تىزىمىندە 2014 جىلدىڭ 11 قاراشاسىنا دەيىن كەزەكتە تۇرعان, ءۇش جىلدان بەرى نەكەدە بولعان, بالالارى بار جاس وتباسىلارعا تاراتىلادى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جاسى 35-تەن اسپاعان بولۋى كەرەك. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پاتەرلەردى ۇلەستىرۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ تولەم جاساۋ مۇمكىندىگى دە ەرەكشە نازاردا بولادى. ەندى تولەم شارتتارىنا توقتالا كەتسەم, ەگەر تۇرعىن ءۇيدى بىرتىندەپ 20 جىل كولەمىندە ساتىپ الۋ شارتىنا وتىرساڭىز, وندا شامامەن 33 شارشى مەترلىك ءبىر بولمەلى پاتەردىڭ اي سايىنعى جالداۋ قۇنى ەلىمىز بويىنشا 34 مىڭ, 45 شارشى مەترلىك 2 بولمەلى پاتەردى جالداۋ قۇنى 46 مىڭ, ال 3 بولمەلى 62 شارشى مەترلىك باسپانانىڭ جالداۋ باعاسى 63 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى حولدينگتىڭ باسقارما توراعاسى.
ءۇيلى بولۋدىڭ شارتتارىن جىلىكتەگەن حولدينگ توراعاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇكتەگەن تاپسىرماسىنا وراي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامانىڭ العاشقى قۋانىشىن حابارلادى. «بۇيىرتسا, وسى ناۋرىز ايىندا جالپى كولەمى 76,5 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 1357 پاتەر تۇرعىنداردىڭ پايدالانۋىنا بەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, استانادا 86, الماتىدا 803, كوكشەتاۋدا 337, سەمەيدە 120, قوستانايدا 11 پاتەر ەسىگىن اشادى. ناقتى كۇنىن كورسەتەر بولساق, «بايتەرەك» حولدينگى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا, ياعني 20 ناۋرىز كۇنى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا تۇرعىندارعا جاڭا پاتەرلەردىڭ كىلتىن تاپسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەدى ق.بيشىمباەۆ.
حولدينگ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلى جالپى سانى 9 مىڭ جالدامالى پاتەر تۇرعىندار پايدالانۋىنا بەرiلەدi. ول ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيiن ارەندالىق پاتەرلەردi ساتىپ الۋ جانە سالۋ بويىنشا ناقتى جوسپار جاسالعان. «حولدينگتiڭ ەنشiلەس كومپانيالارىمەن 2015 جىلدىڭ ساۋiرiنەن جەلتوقسانىنا دەيiن استانا, قوستاناي, اقتوبە, تاراز, قىزىلوردا قالالارىندا 165 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 1500 پاتەر ساتىپ الىنادى. مۇنىمەن بىرگە, پاتەر كەزەگiندە تۇرعان ازاماتتارعا ارەندالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا جۇرگiزiلەدى. قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى باعىتى بويىنشا شىمكەنتتە 2015 جىلى ءساۋiر ايىندا 1080 پاتەر پايدالانۋعا بەرiلسە, تامىز ايىندا 72 پاتەرلi ءۇي سالىنادى. ءساۋiر ايىندا استانا, تاراز, ورال, سەمەي, قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار قالالارىندا 1700 پاتەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالادى. وسىلايشا, 2015 جىلى جالپى ساتىپ الىناتىن جانە سالىناتىن ارەندالىق پاتەرلەردiڭ 490 مىڭ شارشى مەترi, شامامەن 9 مىڭ پاتەر تۇرعىندار يگىلىگىنە بەرiلەتiن بولادى. ءار وتباسىدا ورتا ەسەپپەن 4 ادامنان تۇراتىن بولسا, بۇل پاتەر تiزiمiندە تۇرعان 30 مىڭ ازامات باسپانالى بولادى», دەدi ول. بۇعان قوسا, ارەندالىق پاتەرلەردiڭ قۇنى شارشى مەترiنىڭ قۇنى 800-دەن 1100 تەڭگەگە دەيiن بولاتىنىن ايتقان باسقارما توراعاسى وعان ءبىر تەڭگە دە ۇستەماقى الىنبايتىنىن جانە كەپiلدiك سۇرالمايتىنىن شەگەلەپ ايتتى.
ءسوز جۇيەسىن قۇراعان باعدارلاما بويىنشا ەلىمىزدىڭ مىڭداعان ازاماتتارى جۇمىسپەن دە قامتىلىپتى. حولدينگ توراعاسى بيىلعى جىل باسىنىڭ وزىندە 5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلعانىن ايتىپ, جىل اياعىنا دەيىن 20 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىنىن جەتكىزدى. جالپى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا بارلىعى 49 مىڭ ەل ازاماتى قوسىمشا جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى ەكەن. مۇنىمەن بىرگە, قۇرىلىس جۇمىستارىنا نەگىزىنەن وتاندىق ونىمدەر پايدالانىلىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارىن قورىتا كەلگەندە, باعدارلامانىڭ ەل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن جەڭىلدەتۋمەن قاتار, ەكونوميكانىڭ دا قارىشتاپ دامۋىنا جانە قۇرىلىس سالاسىنىڭ سەرپىلۋىنە ۇلكەن اسەرى بولماق.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ ەكىنشى بولىمىندە جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىلدى. تۇعىنداردىڭ تولەۋ قابىلەتى مەن باعدارلامانىڭ نەگىزى جونىندە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى جاۋاپ بەردى. «ءبىز «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ۇلەستىرىلەتىن الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەردىڭ بىرقاتارىن ناۋرىز مەيرامىنىڭ قارساڭىندا بەرە باستايمىز. بۇل جەردە نەگىزگى باسىمدىق ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراي بەرىلەدى. مىسالى, كوپ بالالى وتباسىلار نەمەسە كەزەكتە كوپ جىلداردان بەرى تۇرعان جانداردىڭ مۇمكىندىگى الدىمەن قارالادى. ال, ەندى قازىرگى كەزدە ءبىر وزىندە بىرنەشە نەسيەسى بار, الايدا, ءۇي الۋ مۇمكىندىگى وزگە شارتتار مەن تالاپتارعا ساي كەلىپ تۇرعان ازاماتتار قايتەدى دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, ەگەر ولار قالاسا باسپانالى بولا الادى. ولاردىڭ نەسيە تاريحىنا ەشكىم ءۇڭىلىپ قاراپ جاتپايدى. تەك, ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان باسپانالاردى ارەندالىق نەگىزدە تۇرۋعا نەمەسە ساتىپ الۋعا تولەم قابىلەتتىگىن راستاي السا بولدى, جەتكىلىكتى» دەگەن ول, بەرىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەردى بەلگىلى ءبىر كەزەڭگە جالداپ تۇرۋعا نەمەسە ۋاقىت وتە كەلە ءوز مەنشىگىنە اينالدىرىپ الۋ ءتاسىلى الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ قولدانىسقا ەنگىزىلگەنىن ايتتى.
– ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ۇسىنعان رەسمي دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرۋ قاجەتتىگىنىڭ ورتاشا ايلىق شىعىنى ءجۇز مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا كورسەتىلگەن ەكەن. ياعني, ازاماتتاردىڭ ايلىق تابىسىن جىكتەگەندە ولاردان ءۇيدىڭ شارشى مەترىنىڭ جيىنتىق قۇنىنىڭ جيىرما پايىزدان كەم ەمەس مولشەردەگى سوماسىن تولەي الۋ مۇمكىندىگى عانا تالاپ ەتىلەدى. وسىلايشا, ءبىز باعدارلاما اياسىندا ءۇي ۇلەستىرۋدە ءوتىنىش يەلەرىنەن ءۇي قۇنىنىڭ 20-30 پايىزدىق كولەمدە الدىن الا تولەمىن دە قاجەت ەتپەيمىز», – دەپ قايىردى ءسوزىن قۋاندىق ءۋاليحان ۇلى.
قويىلعان سۇراقتاردىڭ اراسىندا تولەم مەرزىمى دە تىلشىلەر نازارىنان تىس قالمادى. سپيكەرلەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ماسەلە دە ۇكىمەت پەن كومپانيالار اراسىندا ابدەن تاپتىشتەلىپ پىسىقتالىپتى. ەندىگىدە, «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى بويىنشا تولەم مەرزىمى 15-تەن 20 جىلعا دەيىن ۇزارىپتى. سونداي-اق, بەلگىلەنگەن ۋاقىتىنان بۇرىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى 10 جىلدان 5 جىلعا دەيىن قىسقارىپتى. جالپى جاڭا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا الداعى بەس جىلدا قازاقستاندا 1,5 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 29 مىڭ الەۋمەتتiك جالدامالى پاتەر تاپسىرۋ جوسپارلانعان.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».