مەملەكەت باسشىسى 2014 جىلعى 11 قاراشاداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا باسپانا ماسەلەسىنە تاعى دا ءجىتى كوڭىل ءبولدى, تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەردى. دالىرەك ايتقاندا, جالدامالى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا كوزقاراستى قايتا قاراۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
بارشامىزعا ءمالىم, «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى باسپانالى بولۋدىڭ اتالعان ءتاسىلىن العاش رەت داعدارىسقا قارسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە سىناقتان وتكىزگەن بولاتىن. وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزگەن العاشقى كومپانيا بولعاندىقتان, قوردىڭ باسقارما توراعاسى بولات پالىمبەتوۆتى سوزگە تارتقان ەدىك.
– بولات ابىلقاسىم ۇلى, پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان جالدامالى پاتەر جايلى جاڭالىق ەلدى تاعى ءبىر سەرپىلتتى. داعدارىسقا قارسى باعدارلامانى العاش رەت ىسكە اسىرۋ كەزىندە وسى ءتاسىل ءوزىن ءوزى قانشالىقتى اقتادى؟
– ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ءتاسىلى داعدارىسقا قارسى شارا رەتىندە دۇنيەگە كەلگەنىن بىلەسىزدەر. كەزىندە باسپانا ماسەلەسىنىڭ وسى شەشىمىن ۇسىنعان بولاتىنبىز. قازىرگە دەيىن دە پاتەر ساتۋدىڭ وسى تاجىريبەسى جايلى جاقسى پىكىرلەر ەستىپ كەلەمىز. ايتا كەتەتىنىم, ەل ىشىندە ءدال وسى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ تاسىلىنە قىزىعۋشىلىق باسىم, سەبەبى, جالداۋ مەرزىمى اياقتالعان كەزدە پاتەر جالگەردىڭ مەنشىگىنە اۋىسادى.
جالدامالى پاتەر يەلەرىنىڭ اراسىندا تولەمگە قابىلەتسىزدىگىنەن بۇزىلعان ءبىر دە ءبىر شارت جوق.
– ال, «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى قانشا پاتەر ءوتكىزىلدى؟
– بۇگىنگى كۇنى جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىنىڭ جەلىسى بويىنشا الماتى, اقتوبە, تاراز قالالارى مەن الماتى وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ ءتورت جوباسى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل – 3152 پاتەر, ونىڭ ىشىندە 2770 پاتەر ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى وتكىزىلەدى, 382 پاتەر تىكەلەي ساتىلادى. 2014 جىلى 1240 پاتەر وتكىزىلدى, سونىڭ ىشىندە 1179 پاتەر ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى, ال 61 پاتەر ساتۋ ارقىلى وتكىزىلدى.
– 2014 جىلعى جانە 2015 جىلعى قاڭتارداعى پاتەر باعاسى قانداي؟
– ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ بويىنشا اقتوبە قالاسىندا 1 ش.م. اي سايىنعى جالداۋ تولەمى – 1289 تگ., تاراز قالاسى بويىنشا – 1245 تگ., الماتى قالاسى ماڭىندا – 1612 تگ., الماتى قالاسى بويىنشا – 1687 تگ., استانا قالاسى بويىنشا – 1612 تەڭگە.
جالداۋ تولەمىنىڭ مۇنداي مولشەرى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋدىڭ بۇكىل مەرزىمىندە تۇراقتى بولادى جانە قۇنسىزدانۋ جاعدايىندا دا ۇلعايتىلمايدى.
ال, تىكەلەي ساتۋ بويىنشا 1 ش.م. پاتەر قۇنى تاراز قالاسى بويىنشا – 139 062 تەڭگە, اقتوبە قالاسى بويىنشا – 143 987 تەڭگە, الماتى قالاسى بويىنشا – 188 353 تەڭگە, الماتى قالاسى ماڭىندا – 179 985 تەڭگە جانە استانا قالاسى بويىنشا – 180 000 تەڭگە.
– ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ جايىندا تولىعىراق ايتىپ وتسەڭىز. پاتەردى قانشا مەرزىمگە الۋعا بولادى؟
– پاتەرلەردى وتكىزۋ كەزىندە ءبىز ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىن باسشىلىققا الاتىنىمىزدى تاعى ءبىر ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, وسىعان سايكەس ءبىزدىڭ پاتەرلەر ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا كەزەكتە تۇرعاندار اراسىندا وتكىزىلەدى. ياعني جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى سالعان پاتەرلەرىن اكىمدىككە تاپسىرادى, ال اكىمدىك كەزەكتە تۇرعاندار اراسىندا وسى پاتەرلەرگە ۇمىتكەر ادامداردىڭ ءتىزىمىن قالىپتاستىرادى. اكىمدىكتەردە سۇرانىسقا يە بولماعان پاتەرلەر كەلەشەكتە ءبىزدىڭ ەرەجەلەر بويىنشا وتكىزىلەتىن بولادى.
ايتىپ وتكەنىمدەي, پاتەردى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ شارتتارىن جاساۋ ارقىلى ءوتكىزۋدە ءبىزدىڭ تاجىريبەمىز بار. تولىعىراق ايتساق, شارت جاسالعاننان كەيىن ءۇش ايلىق جالداۋ تولەمى مولشەرىندە كەپىلدى جارنا ەنگىزۋ كەرەك, ول جالگەردىڭ تولەمدەردى كەشىكتىرمەۋىنە كەپىل بولادى. ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ مەرزىمى ىشىندە جالگەر پاتەر قۇنىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋگە قۇقىلى, بۇل رەتتە جالداۋ تولەمى ازايۋ جاعىنا قايتا ەسەپتەلەدى. جالداۋ تولەمدەرى تەڭگەمەن بەكىتىلەدى جانە اقش دوللارى باعامىنا نەمەسە قۇنسىزدانۋعا تاۋەلدى بولمايدى. جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى پاتەردى 15 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى الۋدى ۇسىنادى.
ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ كەزىندە تابىسىڭىزدى رەسمي راستاۋىڭىز قاجەت. تابىس كجتس (ەڭ كوپ جالداۋ تولەمىنىڭ سوماسى) انىقتاماسىمەن راستالادى, جالگەر جانە ونىمەن قوسا ءوتىنىش بەرۋشىلەر ونى بانكتەن الا الادى. تولەمگە قابىلەتتىلىك جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا, ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ شارتى جاسالمايدى.
– 2015 جىلى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى وتكىزىلەتىن قانشا تۇرعىن ءۇي سالىنباق؟
– ەڭ الدىمەن ەستەرىڭىزگە سالىپ وتەيىن, باعدارلاما بويىنشا سالىنعان «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اق تۇرعىن ۇيلەرى ەكى تاسىلمەن وتكىزىلەدى: تىكەلەي ساتۋ ارقىلى جانە ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى.
2015 جىلى 4210 پاتەر وتكىزۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە 829 پاتەر تىكەلەي ساتۋ ارقىلى, 3381 پاتەر ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ارقىلى وتكىزىلەدى.
– باعدارلاما شەڭبەرىندە قور جەلىسى بويىنشا كىمدەر ءپاتەر الا الاتىنىن وقىرماندارىمىزعا تاعى ءبىر ەسكەرتىپ وتسەڭىز؟
– ءبىزدىڭ جەلى بويىنشا باعدارلاماعا پاتەر الىناتىن وڭىردە باسپاناسى جوق نەمەسە تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتقىسى كەلەتىن قازاقستاننىڭ تولەمگە قابىلەتتى بارلىق ازاماتتارى قاتىسا الادى.
قايتالاپ وتەيىن, ءبىزدىڭ ءپاتەرلەر ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا كەزەكتە تۇرعاندار اراسىندا وتكىزىلەدى. جاو-دا سۇرانىسقا يە بولماعان پاتەرلەر ينتەرنەت ارقىلى وتكىزىلەدى. بۇل جاعدايدا, وتىنىمدەر جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىنىڭ رەسمي سايتىندا قابىلدانادى.
– باعدارلاما شەڭبەرىندە قور جەلىسى بويىنشا ءبولىپ تولەۋ نەمەسە يپوتەكا قاراستىرىلعان با؟
– تىكەلەي ساتۋ ارقىلى وتكىزىلەتىن پاتەرلەردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن وسى ساتىپ الىناتىن پاتەردى كەپىلگە قويىپ, يپوتەكالىق كرەديتكە الۋعا بولادى. جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى «قازاقستان تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكى» اق-پەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەيدى, بۇل بانك جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىنان پاتەر الۋدى كرەديتتەۋدىڭ ارناۋلى شارتتارىن ۇسىنادى.
ال ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالداۋ كەزىندە پاتەردى جالعا الاتىن ازامات تەك جالداۋ اقىسىن عانا تولەيدى, بۇل رەتتە جالداۋ تولەمدەرى پاتەردى ساتىپ الۋعا جۇمسالادى, ال شارت اياقتالعان سوڭ پاتەر جالگەردىڭ مەنشىگىنە اۋىسادى. سايكەسىنشە شارتتاردى قازاقستاندىقتار 15 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جاساي الادى. مۇمكىندىك بولسا, پاتەردى 3 جىلدان كەيىن ساتىپ الۋعا بولادى.
– قور جەلىسى بويىنشا باعدارلاما قانداي قالالاردا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر؟
– ءبىز بۇكىل قازاقستان بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز. ەگەر ءبىزدىڭ ىسكە قوسىلعان جانە ىسكە قوسىلاتىن جوبالاردىڭ اۋماقتىق ورنالاسۋىنا كوز جۇگىرتسەڭىز, جىلجىمايتىن م ۇلىك قورىنىڭ قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىندە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورە الاسىزدار.
2013-2014 جىلدارى تاراز, اقتوبە, الماتى قالالارىندا جانە الماتى وبلىسىندا (الماتى قالاسى ماڭىندا) نىساندار پايدالانۋعا بەرىلدى.
2015-2016 جىلدارى استانا, الماتى, قاراعاندى, شىمكەنت, قىزىلوردا, وسكەمەن, اقتاۋ, الماتى قالالارىندا جانە الماتى وبلىسىندا (الماتى قالاسى ماڭىندا) جاڭا نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن.
اڭگىمەلەسكەن
ساپارباي پارمانقۇلوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».