ءسۇيىنشى!
ورتالىق قازاقستاننىڭ جەر شوقتىعى – قارقارالى ءوڭىرى تۇنىپ تۇرعان تاريح قوي. وسى وڭىردەگى بىرنەشە جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ جاتقان قازبا جۇمىستارىنىڭ زەرتتەۋ قورىتىندىسىنىڭ وزىنەن توم-توم كىتاپ جازىپ شىعارۋعا بولادى. ءوزىنىڭ مادەنيەتى, ونەرى مەن تابيعاتىنىڭ كەرەمەتتىلىگىمەن ءدۇيىم جۇرتتى تامساندىرىپ كەلە جاتقان بۇل ولكە قازبا بايلىقتارىمەن دە جەر-جاھانعا تانىلۋدا. كۇنى كەشە, ياعني سارسەنبىنىڭ ءساتتى كۇنى... الماتى قالاسىنداعى ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ارمان بەيسەنوۆ باستاعان ارحەولوگتار كوپ جىلعى زەرتتەۋ, قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ورتالىق قازاقستان ايماعىنان تابىلعان تۇڭعىش التىن ادامعا كەزدەستى.
داۋىلپاز اقىن قاسىم امانجولوۆ اۋىلىنىڭ شەتىندەگى تالدى قورىمدارىندا 20 قورعان بولاتىن بولسا, ونىڭ 8-ءى ارعى اتا-بابالارىمىز ساقتاردىڭ قورعاندارى. بۇل قورعاندارعا قاراپايىم ادامدار جەرلەنبەگەن. وسى قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزگەن قورعانداردان تەك قانا ەل بيلەۋشى ادامدارعا عانا ءتان بۇيىمدار تابىلۋدا.
كۇنى كەشە عانا اشىلعان قورعاننان تابىلعان التىن بۇيىمداردى كورە وتىرىپ, سول ءداۋىردىڭ كەرەمەت ءبىر حانى ما, حانزاداسى ما – ايتەۋىر ايرىقشا بەلگىلى ادام جەرلەنگەن جەر ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. ويتكەنى ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى ارمان بەيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ورتالىق قازاقستان ايماعىنان تابىلعان التىن ادام دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. سەبەبى قازبا جۇمىستارى تولىق اياقتالماسا دا كۇنى كەشەگە دەيىن 8 ۇلكەن بەلدىكتىڭ اشەكەيى, ودان كىشىرەك 82 بەلدىكتىڭ اشەكەيى, 8 قۇيما ارىستان بەلگىسى, استاناداعى حان شاتىردىڭ فورماسىنداي 20 قۇيما التىن, 6 التىن وراما, بۇدان باسقا دا 30 شاقتى ءتۇرلى فورمادا قۇيىلعان التىن اشەكەيلەر, وتە جۇقا التىن قاڭىلتىر دەپ ايتۋعا بولاتىن زاتقا ويىلىپ جاساعان ايداھار, سەكىرەيىن دەپ تۇرعان قابان, وسىنداي جۇقا مەتالعا ويىلعان ەلتاڭبامىزدا بەلگىلەنگەن پىراقتاردىڭ كورىنىستەرىمەن قاتار وتە ۇساق التىن مونشاقتار مىڭداپ سانالادى, ءارتۇرلى ءدوڭگەلەك كولەمدەگى كيىمگە جاپسىرىلىپ تىگىلەتىن التىن اشەكەيلەر, قىمبات تاستاردان ىستەلىنگەن ءتۇرلى بوياۋداعى مونشاقتار, جيىرما شاقتى ساداق جەبەلەرىنىڭ قولادان قۇيىلعان ۇشتارى كىمدى بولسىن تاڭعالدىراتىنى ءسوزسىز.
بۇدان باسقا دا تازا التىننان قۇيىلعان زاتتاردىڭ قازىرگى تۇرعىدان قاراعاندا ساقينا مەن ايەلدەرگە ءتان كيىم اشەكەيلەرىنە ۇقساعانىمەن, ولار ارمان بەيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, سول كەزدەگى ەل باسقارعان, اسكەر باسقارعان تۇلعالاردىڭ اشەكەيلەرى بولىپ تابىلادى.
مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزگە دەيىنگى ءVى-V عاسىردىڭ ءدۇنيەلەرى بولۋى مۇمكىن دەيتىن بولجام بار. بۇل كەرەمەت بايلىق تابىلىپ جاتقان قورعان سول زامانداردا قاتتى توناۋعا ۇشىراعان ەكەن. بۇدان دا كەرەمەت قۇندى دۇنيەلەردى الىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. تونالعان قورعاننان وسىنداي دۇنيەلەر تابىلىپ جاتقاندا باس كەزىندە قانداي بولعانىن كوزگە ەلەستەتۋ قيىن. وسىعان قاراپ-اق قورعاندا تەگىن ادام جەرلەنبەگەنىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. بۇل قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان جەر جاي عانا توبەشىك ەمەس. قازبا كەزىندە انىقتالعانداي ورتاداعا قابىردىڭ اينالاسىندا 6 شۇڭقىردىڭ ورنى انىقتالدى. بۇل دىڭگەكتەردىڭ ورنى ەكەن. ويتكەنى اعاش ۇگىندىلەرى تابىلىپ وتىر. ارحەولوگ ارمان بەيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قابىردىڭ اينالاسىنا دىڭگەكتەر ورناتىلىپ توبەسى جابىلعان بولۋى كەرەك. كەزىندە توناۋعا ۇشىراعاندا ءبارىن بۇزىپ تاستاعان. ال قازىلعان جەردەگى كورىنىسكە قارايتىن بولساق, قابىردىڭ اينالاسى قۇيىلعان كىرپىشتەرمەن قالانىپ, ءبىر قاباتقا اعاش سالىنعان. ۇستىنە قۇم توسەلىپ, قۇمنىڭ ۇستىنە تاس قالانىپ, ونىڭ ءۇستى توپىراقپەن كومكەرىلگەن. كونۋستىڭ پيراميدا تۇرىندە قالانعانى كورىنىپ تۇر. سايىپ كەلگەندە بۇل, جاي عانا توپىراق ءۇيىندىسى ەمەس, ۇلكەن ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىش. ياعني ورتالىق قازاقستان ايماعىنداعى ەرتە ساق ءداۋىرى مادەنيەتىنىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ بىلەمىز. اماندىق بولسا كەلەسى جىلى تۋعانىنا 100 جىل تولايىن دەپ وتىرعان داۋىلپاز اقىن قاسىم اتامىز اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن تابىلىپ وتىرعان وسىناۋ باعا جەتپەس قۇندى دۇنيەلەر قازاق تاريحىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قالاتىنى ءسوزسىز.
رىمبەك سماعۇلوۆ, قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
سۋرەتتەر اۆتوردىكى.
رەداكتسيادان: كەشە قاراعاندىداعى مەنشىكتى ءتىلشىمىز ارحەولوگ ارمان بەيسەنوۆپەن كەڭ وتىرىپ اڭگىمەلەستى. ول سۇحبات گازەتتىڭ الداعى نومىرلەرىندە جاريالانادى.