قازاق ءبولىمىن اشۋعا باستاماشى بولعان عالىم

قازاق ءتىلى عىلىمىن دا­مى­تۋعا سانالى عۇمىرىن ارنا­عان پروفەسسور جاكەن مول­داجاروۆتىڭ ارتىندا مول مۇرا قالدى. عالىم باسشىلىق قىزمەتتە جۇرسە دە, عىلىمي زەرتتەۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسىپ, قازاق تىلىندە وقۋلىقتار جا­زۋعا دەن قويدى. 1983–1992 جىلدارى قازىرگى قازاق ۇلتتىق قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شەتەل تىلدەرى كافەدراسىنا باس­شى­­لىق ەتىپ, 1992 جىلدان ءومى­رىنىڭ سوڭىنا دەيىن «قاي­نار» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى بولدى. سونداي-اق ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە اعىلشىن فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, وقۋ ورنىنىڭ پرورەكتورى بولىپ قىزمەت ەتتى. سول جىلدارى جوعارى وقۋ ورنىندا قازاق ءبولىمىن اشۋعا باستاماشى بولىپ, قازاق ءبولىمى ستۋدەنتتەرىن وقۋلىقتارمەن, كوپتەگەن ادىستەمەلىك قۇرال­مەن قامتاماسىز ەتۋگە باسشى­لىق ەتتى. قازاق ۇلتتىق قىز­دار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ پارتيا ۇيىمى حات­شىسى ءارى شەتەل تىلدەرى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى.

پروفەسسور ج.مولدا­جاروۆ جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالا سالىسىمەن كافەدرانىڭ عى­لى­مي-پەدا­گوگيكالىق قۇرا­مى ساپاسىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋداردى. وقىتۋ­شى­­لار­­دى ماقساتتى تۇردە اس­پي­­رانتۋراعا جىبەرىپ, 3–5 جىل ىشىندە كافەدرانى عى­لىم كان­ديداتتارىمەن تولىق­تىردى. لينگۆيستيكالىق تەر­ميندەردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ارنالعان مو­نوگ­رافيالىق ەڭبەكتەر مەن مەكتەپكە ارنالعان اعىل­شىن ءتىلى وقۋلىقتارى اۆتور­لارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كافەدرا مۇشەلەرىنە وقۋ, وقۋ-ادىس­تەمەلىك قۇرالدار, قازاق­شا-ورىسشا-اعىلشىنشا كوپ­تىلدى سوزدىكتەر جازۋعا باس­شىلىق ەتتى. عالىم «قازاق لينگۆيستيكالىق تەرمينو­لوگياسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ستيليستيكانى زەرتتەۋمەن اينالىستى. ول – 80-نەن اسا عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى. 1964 جىلى العاش رەت اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمدەرىنە ارناپ وقۋ قۇرالىن جازدى.القالى جيىننىڭ اشىل­ۋىن­دا قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور بەيبىتكۇل كارىموۆا: «وقۋ ورنىنىڭ شەتەل تىلدەرى كافەدراسىن ۇزاق جىل باسقارىپ, ونىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋعا زور ۇلەس قوسقان كورنەكتى عالىم جاكەن مولداجاروۆتىڭ 95 جىلدىعىنا ارنالعان جيىن باسەكەگە قابىلەتتى پەداگوگتەر دايارلاۋدىڭ جاڭا باعىتىن ايقىنداپ, تىڭ باستامالارعا جول اشادى. قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ساپالى مەڭگەرتۋمەن قاتار, الەم تىلدەرىن كاسىبي دەڭگەيدە وقىتۋ – زامان تالابى», دەپ اتاپ ءوتتى.

شەتەل تىلدەرىن وقىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ءسوز ەتكەن اكادەميك كارىمبەك قۇرماناليەۆتىڭ پىكىرىنشە, كوپ ءتىل مەڭگەرگەن تۇلعا قالىپتاستىرۋ, شەت ءتىلىن وقىتۋدى جاڭا دەڭگەيگە جەتكىزۋ ماسەلەسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى مىندەتىنە اينالىپ وتىر.

«پروفەسسور جاكەن مول­داجاروۆتىڭ الماتى پەدا­گوگيكالىق شەت تىلدەرى ينستيتۋتىندا قازاق ءبولىمىن اشىپ, ستۋدەنتتەرگە اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز تىلدەرىندە وقۋلىق­تار جازۋعا, وقۋ قۇرالدارىن دايىنداۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان عالىمنىڭ وتاندىق ءتىل ءبىلىمىن دامىتۋداعى ورنى ايرىقشا. كوپتىلدى مەڭگەرگەن ماماندار دايارلاۋ ىسىندە, تۇلعا قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندە تىلدىك قۇزىرەتتىلىكتى ارتتىرىپ قانا قويماي, ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ءتىلىن دامىتىپ, قوعامنىڭ لينگۆيستيكالىق, ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا زور ۇلەس قوسقانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. قا­زىرگى ۋاقىتتا بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن جاستارىمىز كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. بۇل – قۋانارلىق جايت. بىراق بىرنەشە شەتەل ءتىلىن مەڭگەرىپ, وكىنىشكە قاراي, انا تىلىمىزدە سويلەي المايتىن نەمەسە سويلەمەيتىن جاس­تار قاتارىنىڭ دا كوپ ەكەنى قىنجىلتادى. وسى تۇستا, حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ازاماتى حالەل دوسمۇحامەدوۆتىڭ «انا ءتىلىن جاقسى ءبىلىپ تۇرىپ, بوتەنشە سويلەسەڭ, بۇل – ءسۇيىنىش. انا ءتىلىن بىلمەي تۇرىپ, بوتەنشە جاقسى سوي­لەسەڭ, بۇل – كۇيىنىش» دەگەن قاعيداتىن ءار كەز قاپەردە ۇستاعانىمىز ءجون», دەدى اكادەميك ءوز سوزىندە.

جيىن بارىسىندا اكادەميك زەينەپ بازارباەۆا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تاڭات اياپوۆا, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جاڭالىق بالتاباەۆا, ءال-فارابي اتىن­داعى قازۇۋ پروفەسسورى, PhD التىنشاش قۇرمانالى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ايگۇل ساتبەكوۆا, تاعى دا باسقا عالىمدار بايانداما جاساپ, تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.

جيىن سوڭىندا پروفەسسور ج.مولداجاروۆتىڭ قىزى دينارا جاكەنقىزىنا ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان سىي-قۇرمەت كورسەتىلدى.

الماتى