ۋاقىت العا جىلجىعان سايىن ۋربانيزاتسيا ماڭىزدى ماسەلەگە, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. وبلىس ورتالىعى اۋىل-ايماقتان كوشىپ كەلگەن تۇرعىنداردىڭ ەسەبىنەن ەسەلەنە كوبەيىپ, تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەر شۇعىل شەشۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ارادا جىلۋ, سۋ, ەڭ باستىسى, تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءبىراز قيىندىقتار تۋدىرۋى مۇمكىن. ايتسە دە, قيىن ءتۇيىن وڭىنان شەشىمىن تاۋىپ جاتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.
ەرتەرەكتە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نەگىزىنەن جەكە قۇرىلىس جۇرگىزۋمەن, كەيبىر اۋلالاردى كوگالداندىرىپ, اباتتاندىرۋمەن شەكتەلسە, بۇگىندە تۇتاس قالالىق كەڭىستىك كوز اربايتىن كوركەم كورىنىسكە اينالىپ كەلەدى. وسىعان وراي تۇرعىندار سانى ەسەلەپ كوبەيگەن وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە ادامداردىڭ الاڭسىز كۇن كەشۋىنە قولايلى جاعداي جاسالىپ جاتىر. وسى باعىتتاعى تاجىريبەنى تاراتۋ ماقساتىندا كوكشەتاۋدا «Aqmola Urban Forum: رەنوۆاتسيا جانە زاماناۋي ۋربانيزاتسيا» تاقىرىبىنداعى رەسپۋبليكالىق فورۋم وتكىزىلدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى قۋاندىق قاجكەنوۆ, مينيسترلىك وكىلدەرى مەن وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, سالالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, بەلگىلى ساۋلەتشىلەر, ينۆەستورلار مەن ساراپشىلار قاتىستى. فورۋمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تەوريالىق ماسەلەلەردى عانا ەمەس كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇزەگە اسىرىلعان اۋقىمدى جوبالاردى, قالىپتاسقان تاجىريبەنى تالقىلاۋ. وسى ارادا وڭىردەگى رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى ساتىمەن ساباقتالىپ, وزگە وڭىرلەردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
ءىس-شارانىڭ اشىلۋىندا وبلىس اكىمى مارات احمەتجانوۆ بۇگىندە ەكونوميكالىق ورلەۋ قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كورسەتكىشتەرى جونىنەن ەلىمىزدەگى جەتەكشى ايماقتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ماسەلەنىڭ مانىسىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى, ۋربانيستيكالىق دامۋدى ءبىر ارناعا بىرىكتىرەتىن تۇتاس كەشەندى مودەل. ادەتتە قالا تۇرعىندارى رەنوۆاتسيا دەگەندى كونەنىڭ كوزىندەي, ابدەن ەسكىرگەن, تۇرۋعا جارامسىز ۇيلەردى ءسۇرىپ تاستاپ, جاڭاسىن سالۋ دەپ توپشىلايدى. ال وڭىردە قولعا الىنعان باعدارلاما بۇل تۇسىنىكتەن الدەقايدا تەرەڭىرەك. «Kokshe» اكك» اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءالي اليەۆتىڭ بايانداماسىندا باستى ماقسات زاماناۋي, مەيلىنشە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ەكەنى باسا ايتىلدى.
– ماسەلە تەك جاڭا پاتەرلەردى پايدالانۋعا بەرۋدە ەمەس. ەڭ الدىمەن, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى جاڭارتۋ, قوعامدىق كەڭىستىكتى دامىتۋ, كولىك, جاياۋ جۇرگىنشىلەر ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ ارقىلى بارىنشا قولايلى جاعداي تۋدىرۋ, – دەدى ول.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وڭىردەگى رەنوۆاتسيا قالانىڭ كەيبىر اۋماقتارىن عانا ەمەس, تۇتاستاي جاڭعىرتۋ ادىسىنە اينالىپ كەلەدى. ەلوردالىق وبلىستا العاش رەت قولعا الىنعان جوبانىڭ تيىمدىلىگىنە مەملەكەت باسشىسى رەسمي ىسساپارمەن كەلگەن كەزدە وڭ باعاسىن بەردى. ءتيىمدى تاجىريبەنى تاراتۋ, ۇلگى ەتۋ ءبىر عانا وڭىردە ەمەس, تۇتاس ەلگە سەرپىن بەرۋدەن تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى.
ماسەلەنىڭ ءمانىسىن جاقسى بىلەتىن ساراپشىلاردىڭ تالداعان پىكىرىن توپشىلاساق, بىرنەشە سەبەپتەر بار ەكەنىنە ايقىن كوز جەتكىزەسىز. بىرىنشىدەن, وڭىردە رەنوۆاتسياعا بىرىڭعاي وپەراتورلىق مودەل ەنگىزىلگەن. باعدارلامانىڭ بارلىق كەزەڭىن «Kokshe» اكك» اكتسيونەرلىك قوعامى جۇزەگە اسىرادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ءتيىمدى ارىپتەستىگى جولعا قويىلعان. وعان قوسا تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا دا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر. بۇل ارادا ەرەكشە ايتا كەتەتىن ءبىر جاي, رەنوۆاتسيا باعدارلاماسىنا تۇرعىن ءۇيدى ەنگىزۋدىڭ باستى شارتى – بارلىق مەنشىك يەلەرىنىڭ ءجۇز پايىز كەلىسىمى. بۇل قاعيدا حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. وڭ وزگەرىستى كوزىمەن كورىپ, بار جۇمىستىڭ ساپالى اتقارىلاتىندىعىنا سەنگەن حالىق ەندى وزدەرى ىنتا تانىتىپ, ۇسىنىس ءبىلدىرىپ وتىر. بۇل دا باعدارلامانىڭ باياندى بولىپ جاتقانىن ايقىندايتىن ناقتى دالەل.
وبلىستا رەنوۆاتسيا ناقتى الگوريتم ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ءسال عانا تاراتىپ ايتاتىن بولساق, الدىمەن تۇرعىندارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ودان كەيىن م ۇلىك باعالانىپ, بارلىق قۇجات ءبىر تارتىپپەن راسىمدەلەدى. سودان سوڭ ۋاقىتشا كوشىرۋ قولعا الىنادى. كەلەسى كەزەكتەگى ءىس – ينۆەستوردى انىقتاۋ. بۇل ارادا ينۆەستورلارعا قويىلاتىن تالاپتىڭ دا مەيلىنشە جوعارى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ولاردىڭ ەڭ كەمىندە ءۇش جىل كوپقاباتتى ءۇي سالعان تاجىريبەسى بولۋى كەرەك. ءجۇز مىڭ شارشى مەتردەن استام ءۇيدى پايدالانۋعا بەرگەنى دە ەسكەرىلەدى. قارجىلىق تۇرعىدان تۇراقتى كومپانيا بولۋى شارت. مىنە, وسىدان كەيىن عانا قۇرىلىس باستالىپ, ونىڭ ساپاسى تۇراقتى نازاردا بولادى.
ايتا كەتەرلىك ماڭىزدى ماسەلە – باعدارلاماعا قاتىسۋشىلارعا كەڭ كولەمدەگى تۇرعىن ءۇي نەمەسە وزدەرىنىڭ قالاۋلارىنا وراي وتەماقى ۇسىنىلادى. ۋاقىتشا باسپانا جالداۋ شىعىندارى زاڭگەرلىك, نوتاريالدىق قىزمەتتەر ينۆەستورلار مەن اكك ەسەبىنەن تولەنەدى.
بۇگىندە باعدارلامانىڭ ناتيجەسى ءىس جۇزىندە كورسەتىلىپ وتىر. وسى رەنوۆاتسيا جوباسى ارقاسىندا كوكشەتاۋ, اقكول, اتباسار, ماكينسك, ششۋچينسك قالالارى مەن ارشالى كەنتىندە, استراحان, زەرەندى اۋداندارىندا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي سالىنعان. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە اپاتتىق جاعدايداعى 23 تۇرعىن ءۇي سۇرىلگەن. ءسويتىپ, 73 پاتەرلىك ون جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. باعدارلاما اياسىندا 2 مىڭنان استام تۇرعىن قونىس تويىن تويلادى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 130 وتباسى جاڭا باسپاناعا يە بولادى. قازىرگى تاڭدا وڭىردە 11 جاڭا جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وسى جوبا اياسىندا 70 ەسكى ءۇي ءسۇرىلىپ, 1 200 جاڭا پاتەر پايدالانۋعا بەرىلەدى. 2030 جىلعا دەيىن وڭىردە 250 ەسكى, اپاتتى ۇيلەر ءسۇرىلىپ, 55 جاڭا زاماناۋي كەشەن سالىنادى. مىنە, وسىنداي ىلكىمدى ءىستىڭ ناتيجەسىندە 18 مىڭنان استام اقمولالىقتار سامالاداي جارقىراعان ساۋلەتتى پاتەرلەرگە يە بولادى.
تاجىريبەنىڭ تاعىلىمدى ءبىر تۇسى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىندە ەكەندىگىندە ەستەن شىعارماعان ءجون. وڭىردەگى رەنوۆاتسيا جوبالارىنا 38 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. وسى ارادا مەملەكەت تاراپىنان قۇيىلعان قارجى كولەمى 702 ملن تەڭگە. دەمەك, بيۋدجەتكە سالماق سالماي-اق ۇزاق ۋاقىتتان بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلادى. سالىستىرمالى تۇردە ايتاتىن بولساق, باعدارلامانىڭ ەلىمىزدى قامتۋ ۇلەسى 96 پايىز بولسا, ونىڭ 84 پايىزى اقمولا وڭىرىندە وندىرىلگەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنان سالىنعان. وسىدان تۇيەتىن وي, رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى تۇرعىن ءۇي سالۋمەن قاتار جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردى دە بارىنشا قولداۋ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن جاقسىلىق نىشانى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
فورۋم بارىسىندا ۋربانيستيكالىق دامۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى تانىستىرىلدى. «Kokshe» اكك» اكتسيونەرلىك قوعامى, قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى, ۋربانيستيكا ورتالىعىنىڭ قاتىسۋىمەن اۋماقتاردى كەشەندى دامىتۋ جۇيەسى قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعى ايتىلدى. قازىر كوكشەتاۋ, اتباسار قالالارىندا كەشەندى زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اسىرەسە اتباساردا قاناتقاقتى جوبا قولعا الىنعاندىعىن, ەلدىڭ وسى مامىلەدەن ۇلكەن جەتىستىك كۇتىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە تەك قۇرىلىس ەمەس, الەۋمەتتىك تۇرمىستىق, كەلەشەكتەگى قارقىندى دامۋ ماسەلەلەرى دە قوسا جۇزەگە اسىرىلماقشى. قالىپتاسقان وڭ تاجىريبە الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ بولاشاق قالالارىنىڭ مودەلى بولۋى مۇمكىن.
اقمولا وبلىسى