كونستيتۋتسيالىق زاڭدا قۇرىلتايعا جوعارى مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا ۇسىنىلاتىن كانديداتۋرالاردى كەلىسۋ وكىلەتتىگى بەرىلگەنى بەلگىلەنگەن. پرەزيدەنت ۆيتسە-پرەزيدەنتتى, پرەمەر-ءمينيستردى, كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىن, سونداي-اق ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مۇشەلەرىن تەك دەپۋتاتتاردىڭ رەسمي كەلىسىمىن العاننان كەيىن عانا تاعايىنداي الادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ماڭىزدى جايت, پرەزيدەنت پرەمەر-مينيستر كانديداتۋراسىن ۇسىنار الدىندا قۇرىلتايداعى ساياسي فراكتسيالارمەن مىندەتتى تۇردە كونسۋلتاتسيالار وتكىزەدى. ەگەر دەپۋتاتتار ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولداماسا, ولار ءوز شەشىمدەرىنىڭ جان-جاقتى ءارى نەگىزدەلگەن تۇسىندىرمەسىن بەرۋگە مىندەتتى.
وسىلايشا, زاڭدا بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك جۇيەسى قالىپتاستىرىلعان. ءبىر جاعىنان, پرەزيدەنت كانديداتۋرالاردى ۇسىنۋ جانە زاڭ شىعارۋ كۇن ءتارتىبىنىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ سياقتى ستراتەگيالىق ءرولىن ساقتاپ قالادى. ەكىنشى جاعىنان, قۇرىلتاي كانديداتۋرالاردى تالقىلاپ قانا قويماي, ولارعا ىقپال ەتۋگە, ونىڭ ىشىندە ولاردى كەرى قايتارۋعا جانە ساياسي راسىمدەردى باستاۋعا مۇمكىندىك الادى. مۇنداي ءتاسىل بيلىكتىڭ ءبىر ورتالىققا شوعىرلانۋىنا دا, ينستيتۋتسيونالدىق قاقتىعىستاردىڭ تۋىنداۋىنا دا جول بەرمەيدى.
سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە قۇرىلتايعا ەرەكشە ءرول بەرىلگەن. پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىمەن جوعارعى سوت سۋديالارىن سايلاۋ جانە قىزمەتىنەن بوساتۋ قۇقىعى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا تيەسىلى.
سونىمەن قاتار, زاڭ كونستيتۋتسيالىق سوت پەن جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ قول سۇعىلماۋشىلىعىنان ايىرۋدىڭ قاتاڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. سۋديانى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ نەمەسە ۇستاۋ ءۇشىن باس پروكۋرور قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىن الۋى كەرەك. دەپۋتاتتار مۇنداي ۇسىنىستى ەكى اپتا ىشىندە قاراۋعا مىندەتتى, بۇل سۋديالار كورپۋسىنا نەگىزسىز قىسىم كورسەتۋ مۇمكىندىگىن بولدىرمايدى.
بۇل تەتىكتەر بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەجەمەلىك ءارى تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن نىعايتادى. اتقارۋشى بيلىك پەن جوعارى سوت ورگاندارى حالىق سايلاعان وكىلدى ورگان الدىندا ەسەپ بەرەدى. وسىلايشا, قۇرىلتاي ماڭىزدى لاۋازىمدارعا تاعايىنداۋلاردىڭ اشىق تالقىلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسۋىن جانە سۋديالاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىنىڭ حالىق قالاۋلىلارىنىڭ قورعاۋىندا بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
5 جىلعا سايلاناتىن 145 دەپۋتات: پرەزيدەنت قۇرىلتاي تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قول قويدى
پارلامەنتتىك باقىلاۋ جانە ۇكىمەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس, ۇكىمەتتىڭ قۇرىلتاي الدىنداعى ەسەپتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن تەتىكتەر قاراستىرىلعان.بۇل پروتسەسس ۇكىمەت قۇرامىن قالىپتاستىرۋدان باستالادى: پرەزيدەنتكە ۇسىنىلاتىن كانديداتۋرالار قۇرىلتاي كوميتەتتەرىندە مىندەتتى كونسۋلتاتسيالاردان ءوتىپ, دەپۋتاتتار ءوز ۇسىنىستارىن بەرەدى.
قىزمەت بارىسىندا قۇرىلتاي مينيسترلەردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ قۇقىعىنا يە. دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ باستاماسى بويىنشا ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ ەسەپتەرى تىڭدالادى. ەگەر زاڭداردىڭ ورىندالماۋى انىقتالسا, قۇرىلتاي پرەزيدەنتكە ءتيىستى لاۋازىمدى تۇلعانى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزە الادى.
ەگەر مۇنداي شەشىمدى دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ەكىسى قولداسا, پرەزيدەنت ۇكىمەت مۇشەسىن قىزمەتىنەن بوساتادى. سونىمەن قاتار, قۇرىلتاي ۇكىمەتتىڭ ماڭىزدى شەشىمدەرى مەن نەگىزگى جۇمىس باعىتتارى تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ بايانداماسىن تىڭدايدى.
ۇكىمەت جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ەڭ جوعارى تەتىگى – سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى. ول دەپۋتاتتاردىڭ بەستەن ءبىرىنىڭ باستاماسىمەن كوتەرىلۋى مۇمكىن نەمەسە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپ بەكىتىلمەگەن جاعدايدا اۆتوماتتى تۇردە قارالادى.
سونىمەن بىرگە, زاڭ قارجىلىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتايدى: بيۋدجەت شىعىستارىن ارتتىرۋعا نەمەسە كىرىستەرىن ازايتۋعا بايلانىستى دەپۋتاتتىق باستامالار ۇكىمەتتىڭ مىندەتتى وڭ قورىتىندىسىن تالاپ ەتەدى.
مۇنداي ءتارتىپ مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, اتقارۋشى بيلىكتىڭ قابىلدانعان شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتەدى.
كونستيتۋتسيانى نىعايتاتىن زاڭدار توپتاماسى
قۇرىلتاي كوميتەتتەرى مەن كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىكونستيتۋتسيالىق زاڭ قۇرىلتايدىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندەگى نەگىزگى جۇمىس ورگاندارى سانالاتىن تۇراقتى كوميتەتتەر مەن كوميسسيالاردى قۇرۋ جانە ولاردىڭ قىزمەت ەتۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى.
تۇراقتى كوميتەتتەر العاشقى سەسسيادا ساياسي فراكتسيالاردىڭ وكىلدىگىن ەسكەرە وتىرىپ دەپۋتاتتار قاتارىنان قۇرىلادى. ءار دەپۋتات تەك ءبىر كوميتەتتىڭ قۇرامىنا عانا كىرە الادى.
ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – زاڭ جوبالارىن الدىن الا قاراۋ, قورىتىندىلار ازىرلەۋ جانە ماسەلەلەردى پلەنارلىق وتىرىستارعا شىعارۋ بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداۋ.
كوميتەتتەردى دەپۋتاتتار سايلايتىن توراعالار باسقارادى. بۇل رەتتە وپپوزيتسيانىڭ قاتىسۋ تەتىكتەرى دە قاراستىرىلعان – كوميتەتتەر باسشىلىعىندا وپپوزيتسيا وكىلدەرىنىڭ بولۋى كەپىلدەندىرىلگەن.
كوميتەتتەردىڭ وكىلەتتىگى كەڭ. ولار ساراپشىلاردى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە قوعام وكىلدەرىن تارتا وتىرىپ جۇمىس توپتارىن قۇرادى, تىڭداۋلار مەن ۇكىمەتتىك ساعاتتار وتكىزەدى, سونداي-اق زاڭ جوبالارى بويىنشا جەتەكشى كوميتەت رەتىندە ارەكەت ەتە الادى.
پرەزيدەنت, قۇرىلتاي جانە حالىق كەڭەسى: توقاەۆ جاڭا زاڭدارعا قول قويدى
كوميتەت وتىرىستارى تۇراقتى تۇردە, نەگىزىنەن اشىق فورماتتا وتكىزىلەدى. ولارعا لاۋازىمدى تۇلعالار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسا الادى.
تۇراقتى كوميتەتتەرمەن قاتار, قۇرىلتايدا ۋاقىتشا سيپاتتاعى كوميسسيالار دا قۇرىلادى. ولاردىڭ قىزمەتى ناقتى مىندەتتەردى ورىنداۋمەن شەكتەلەدى.
كوميسسيالار جەكەلەگەن كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە ارنايى جانە ۋاقىتشا كوميسسيالار رەتىندە قۇرىلادى جانە وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەر ورىندالعانعا دەيىن جۇمىس ىستەيدى.
جالپى العاندا, بۇل جۇيە زاڭنامالىق باستامالاردى جان-جاقتى قاراستىرۋدى قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنە پارلامەنتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتەدى.