حالىقارالىق اقىل-وي جارىسىندا 5-ءشى ورىننان كورىندى
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرگى جىلدار ىشىندە الدىڭعى تولقىن ەلوردادا نەبىر قيىن تۇيىندەردى شەشۋ جولىندا كەلەلى كەڭەس قۇرىپ, ءپاتۋالى بايلامعا كەلىپ, تورتكۇل ءدۇنيەنىڭ تورىنەن كورىنىپ جاتسا, وتانىمىزدىڭ جاس تولقىن ماتەماتيكتەرى العاش رەت وزدەرىنىڭ قارىم-قابىلەتىن تانىتىپ, استانادا وتكەن حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادادا قىتاي, رەسەي, اقش, وڭتۇستىك كورەيا سەكىلدى ازۋىن ايعا ءبىلەگەن مەملەكەتتەردەن كەيىنگى بەسىنشى ورىنعا يە بولدى.
وسى ارادا قازاقتىڭ تاس شايناپ, مۇز بۇرىككەن جىر ءدۇلد ۇلى قاسىم اقىننىڭ (امانجولوۆ) “ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى: تانيسىڭ با سەن مەنى. مەن – قازاقتىڭ بالاسى!” دەگەن ولەڭى ويعا ورالىپ وتىر.
جارتى عاسىردان اسا ۋاقىتتان بەرى ءوتىپ كەلە جاتقان بۇل وليمپيادا ەلوردانىڭ تۋعان كۇنىندە تۋ كوتەرگەن ەدى. ءبىر جەتى بويى 105 مەملەكەتتەن ءبىر مىڭعا تارتا وقۋشى باپتارىنا قاراي, باقتارىن سىناعان بولاتىن. 13 ءشىلدەدە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا وليمپيادانىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى. وعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى جانسەيىت ءتۇيمەباەۆ, حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى يوزەف پەليكان باستاعان كەڭەس ءمۇشەلەرى, وزگە دە ازاماتتار قاتىستى.
العاشقى ءسوزدى پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ الىپ, جاس ءبىلىمپازداردى جەڭىستەرىمەن قۇتتىقتادى. وليمپيادانىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتاعىن ەڭ جوعارى ۇپاي سانىمەن جەڭىپ العان قىتايلىق وقۋشى زي پەيگە استاناداعى ماۋەلى بايتەرەك بەينەلەنگەن التىن مەدالدى تاپسىردى.
ەڭ ۇزدىك جاس ماتەماتيكتەرگە بەرىلۋگە ءتيىس 47 التىن, 104 كۇمىس, 115 قولا مەدالدى الۋ باقىتىنا يە بولعان ءبىلىمدى جاستاردىڭ قاتارىنان تابىلعان ءبىزدىڭ وقۋشىلار الەمدىك دەڭگەيدەگى وي ورىستەرىنىڭ بيىكتىگىن دالاسىنا ساي قالىقتاپ تا, شارىقتاپ تا ۇشا الاتىن قىران تەكتەس قالىبىن تانىتقانى – ەلىمىز ءۇشىن مەرەي, جۇرتىمىز ءۇشىن جۇلقىنىپ ايتار تابىس ەكەنى انىق.
ەندى سول ءبىلىم جارىسىنا ۇكىلەپ قوسقان ابىرويلى 6 وقۋشى كىم دەگەنگە كەلەر بولساق, التىن مەدالدىڭ يەگەرلەرى تالدىقورعان قالاسىنداعى №20 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ وقۋشىلارى قانات ساتىلحانوۆ (ماتەماتيكادان ساباق بەرگەن مۇعالىمى – ن.دوسكەندىروۆا, جاتتىقتىرۋشىسى – س.پوليانسكيح) پەن نۇرسۇلتان قاجىمۇراتوۆ (ماتەماتيكادان ساباق بەرگەن مۇعالىمى – ۆ.كورياگينا, جاتتىقتىرۋشىسى – س.پوليانسكيح), الماتى قالاسىنداعى №34 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ وقۋشىسى دەنيس وۆچيننيكوۆ (ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ءارى جاتتىقتىرۋشىسى – و.پاك), كۇمىس مەدال يەگەرلەرى استانا قالاسىنداعى قازاق-تۇرىك ليتسەيىنىڭ وقۋشىسى راۋان راحمەت (ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ءارى جاتتىقتىرۋشىسى – مۋاممەر گيۋل), الماتى قالاسىنداعى و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى مەدەت جانبولاتوۆ ء(پان مۇعالىمى – ج.بايسۇيەلوۆا, جاتتىقتىرۋشىسى – د.ەسمۇحانوۆ). سول سەكىلدى حالىقارالىق وليمپيادانىڭ العىس حاتىنا يە بولعانداردىڭ قاتارىندا الماتى قالاسىنداعى و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى ازامات دۇيسەنباەۆ ء(پان مۇعالىمى, ءارى جاتتىقتىرۋشىسى – ع.سوعامباەۆا) بار. وسىنداي بيىك ناتيجەگە جەتۋ جولىندا ءوزىنىڭ ەرەكشە ۇلەسىن قوسقان, قازاقستان قۇراماسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, بەلگىلى ماتەماتيك عالىم ەرجان بايسالوۆتىڭ ەڭبەگىن دە اتاپ وتكەنىمىز ابزال.
ەلدىڭ مەرەيىن وسىرگەن 6 جەڭىمپازىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وزدەرىنىڭ اتىنان جەدەلحات جولداپتى. وندا پرەزيدەنتتىڭ ءححى عاسىردى ءبىلىم, عىلىم عاسىرى دەگەنىن ايتا كەلىپ, سول ۇدەدەن شىعۋ جولىندا ۇلكەن قۇلشىنىسپەن تالاپتانىپ ءجۇرگەندەرىن, مىنا جەتىستىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا تارتار تارتۋلارى ەكەنىن ايتقان. الداعى ۋاقىتتا وتاندارىنا ادال قىزمەت ەتۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن جەتكىزىپ, ءبىر كەزدەرى وسىنداي حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم جارىسى قازاق توپىراعىندا دا وتسە عوي دەپ ارمانداعاندارىن, ەندى سول ارماننىڭ ورىندالعانىن, ءتورت قۇبىلادان كەلگەن مىڭعا تارتا وقۋشىنىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزبەن تانىسۋ كەزىندە وزدەرىنىڭ ولارعا جان-جاقتى ءمالىمەت بەرۋ ارقىلى تانىسىپ, تابىسقاندارىن العا تارتىپتى. ءسىزدىڭ ءجۇرگىزىپ وتىرعان ساليقالى ساياساتىڭىزدىڭ ارقاسىندا, زور قامقورلىقتىڭ ءناتيجەسىندە وسىنداي بيىك دارەجەگە جەتىپ وتىرمىز. ونىڭ ۇستىنە وليمپيادانىڭ اشىلۋى استانا تويىمەن ۇشتاسىپ كەلۋى دە ءبىزدىڭ ىنتامىزدى ارتتىرىپ, نامىسىمىزدى قامشىلادى, جىگەرىمىزگە جىگەر قوستى, دەپتى جەدەل حاتتا ءجۇلدەگەرلەر.
ءبىر جەتىگە سوزىلعان وليمپيادا تەك قانا ءبىلىم جارىسى بولىپ قويماي, التى قۇرلىقتان كەلگەن وقۋشىلارعا ەل مەن جەرىمىزدى تانىستىرىپ, وركەنيەتتىڭ كوشىنە قوسىلىپ, وڭىرگە عانا ەمەس, الەمگە تانىمال مەملەكەت ەكەنىمىزدى دايەكتەدىك. ونىڭ ۇستىنە تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاش رەت وتكىزىلگەن بۇل اقىل-وي جارىسى قازاق ەلىنىڭ قاي جاعىنان دا ورەسى جوعارى ەكەنىن كورسەتتى. سونىمەن, ءبىرىنشى ورىندى – قىتاي, ەكىنشى ورىندى – رەسەي, ءۇشىنشى ورىندى – اقش, ءتورتىنشى ورىندى – وڭتۇستىك كورەيا, بەسىنشى ورىندى – قازاق ەلىنىڭ كوماندالارى يەلەنسە, قالعاندارىن وزگە مەملەكەتتەر ءبولىستى.
ءبىز وليمپيادانى ۇيىمداستىرۋعا, ءبىلىم ءبايگەسىنە ۇمتىلعانداردى دايىنداۋعا جەتەكشىلىك جاساعان ەرجان بايسالوۆتى اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا: ەل بولىپ ەڭسە تىكتەگەلى بەرى وسىنداي وليمپيادالارعا قاتىسىپ كەلە جاتىرمىز. بۇل جولعى جەڭىسىمىز ەرەكشە بولدى. بۇرىنعى وليمپيادالاردا توپ جارعان جاپونيا, يران سياقتى ەلدەردىڭ وقۋشىلارى ءتيىستى دەڭگەيدەن كورىنە المادى. ەسەسىنە, تاۋەلسىزدىگىن العانىنا 20 جىل بولا قويماعان قازاق ەلى بەستىككە ءىلىندى. شىنى كەرەك, قىتاي, رەسەي, اقش سەكىلدى ەلدەردىڭ قاتارىنان تابىلۋ زور ءمارتەبە. ەندىگى جەردە بۇل بيىكتەن جوعارى ورلەمەسەك, تومەندەمەۋىمىز كەرەك. تەك قانا ماتەماتيكا ەمەس, الەمدىك عىلىمداردىڭ كوشباسىندا تۇرعان بيولوگيا, فيزيكا, حيميا, ت.ب. پاندەر بويىنشا دا وتەتىن جارىستارعا قاتىسقاندا وسىنداي كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ, ەل ابىرويىن ارتتىرۋدى ويلاستىرعانىمىز ءجون. دۇنيە جۇزىندە ءوتىپ جاتقان الۋان ءتۇرلى وليمپيادالىق جارىستارعا ۇمىتكەرلەردى دايىندايتىن رەسپۋبليكالىق “دارىن” عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ زامانعا ساي ۇمتىلىستارىن, ۇيىمداستىرۋ جولىنداعى تابىستارىن بولە-جارا ايتساق ەش ارتىقتىعى جوق, دەدى عالىم.
ال التىن مەدال يەگەرى نۇرسۇلتان قاجىمۇراتوۆ ءبىلىم جارىسىنا دايىندىقتىڭ جوعارى دارەجەدە بولعانىن ايتىپ, ءوزىنىڭ وسىعان دەيىن ءۇش وليمپياداعا قاتىسقانىن, ەندى, مىنە, جۇلدەگەر اتانىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, وتكەن جىلى گەرمانيانىڭ برەمەن قالاسىندا بولعان وليمپيادادا قانات ساتىلحانوۆ ەكەۋمىز كۇمىس جۇلدەنى يەلەنسەك, وسى جولى وتانىمىزدىڭ سيمۆولىنا اينالعان بايتەرەكتىڭ سۋرەتى مەدالعا ويىپ باستىرىلعان التىن القانى موينىمىزعا تاعىپ وتىرمىز. بۇل جەتىستىك بولۋمەن قاتار, بىزگە زور جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەيدى, دەيدى.
سونىمەن, الەمدىك ورە, ازاماتتىق قارىم جاعىنان وتانىمىزدىڭ مىقتى ەكەنىن تانىتقان جاس ماتەماتيكتەر ەلىمىزدى اقىل-وي سالاسى بويىنشا ءدۇنيەجۇزىلىك شىرقاۋ شىڭعا كوتەرىپ, قانداي جارىستا بولسىن قابىلەتتەن كەندە دە, كەم دە ەمەس ەكەنىمىزدى وسىلايشا دايەكتەدى.
سۇلەيمەن مامەت, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.