بەينەت ءتۇبى – زەينەت. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ جانىنداعى كاسىپكەرلەردىڭ ايماقتىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, ايگىلى جاڭاوزەندىك بيزنەسمەن, «جانارىس» تىگىن فابريكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە تۇراقتى ديرەكتورى جاڭبىرباي دارمەنوۆ بۇل ماقالدىڭ اقيقات ەكەندىگىنە ءوزىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىندە الدەقاشان كوز جەتكىزگەن. وسى سەنىم ونىڭ تەك مۇنايشىلار قالاسىنىڭ ەمەس, بۇكىل وبلىستىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى رەتىندە قالىپتاسۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
جاڭاوزەن قالالىق اكىمدىگىنىڭ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ. جەكە بيزنەس بىرتىندەپ ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا تارالۋدا. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىندا. ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ميكروكرەديتتىك ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن, سونىڭ ىشىندە مەملەكەت قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن قولداۋ مىندەتىن العا تارتتى. جاڭاوزەندە قازاقستان پرەزيدەنتى العا قويعان, باسىمدىقتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا قالادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بەس مىڭعا جۋىق سۋبەكتىلەرى تىركەلگەن. ساۋدا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جانە تاعى باسقالارىندا 50 پايىزعا جۋىق ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسادى. «دامىعان كاسىپكەرلىك سەكتور – بۇل كەز كەلگەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزى», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن پرەزيدەنت جولداۋىندا. جاڭاوزەندە كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدا بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىندەر سانىنىڭ جىل سايىن ۇلعايىپ كەلە جاتقاندىعىن, جۇمىسسىزدار سانىنىڭ كەمىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە ورتا جانە شاعىن بيزنەس بەلسەندى قاتىسادى. مىنە, بىرنەشە جىلداردان بەرى جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قايتا جاڭعىرتۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ۇكىمەت باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇعان قاتىستى جۇمىستاردىڭ نەگىزگى كولەمىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ورىندايدى. ولاردىڭ مىندەتىنە ەسكىرگەن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى ايىرباستاۋ جانە قايتا قۇرىلاتىن شاعىن اۋدانداردا جاڭا جەلىلەر سالۋ كىرەدى. قالانىڭ العاشقى جەكە كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى – «جانارىس» تىگىن فابريكاسىنىڭ دا بيزنەسى جەمىستى دامىپ كەلە جاتىر. جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرا وتىرىپ, ول ءوزىنىڭ مۇناي كومپانيالارىنىڭ قاتارىنداعى تۇراقتى سەرىكتەستەرىنىڭ تاپسىرىستارىن ادال ورىنداپ كەلەدى. بىرنەشە جىل بۇرىن «جانارىس» جشس بولىپ قۇرىلعان, جاڭاوزەن تىگىن فابريكاسى تاپسىرىستاردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى بانكروتتىققا دەيىن جەتكەن بولاتىن. فابريكانى ساتسىزدىككە تولى كۇندەر كۇتىپ تۇردى. الايدا ءوز قالاسىنىڭ شىنايى پاتريوتى, بيزنەسمەن, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتى جاڭبىرباي دارمەنوۆ وعان جول بەرگەن جوق. ول فابريكانى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋگە كوپ كۇش جۇمسادى. زور قاراجات سالىندى. بىراق شىعىندار تەككە كەتكەن جوق. بىرتىندەپ تىگىنشىلەر, مامان-مەحانيكتەر, ۇلگىلەۋشىلەر قايتىپ كەلە باستادى. قۇرال-جابدىقتار جاڭعىرتىلدى, الىس-جاقىن شەتەلدەر فيرمالارىنىڭ جىلدامدىعى جوعارى تىگىن ماشينالارى ساتىپ الىندى. مىنە, قازىر فابريكا «وزەنمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامى مۇنايشىلارىنىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق, «قازمۇنايگاز» ءبو» اق, «ەمبىمۇنايگاز» اق, «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» اق, «قاراجانباسمۇناي» اق, «بۇرعىلاۋ» جشس, «ءجوندەۋ» جشس, «كرۋز» جشس, «ترۋبرەمتسەنتر», جشس, «كاسپي ماڭى ماشينا جاساۋ كەشەنى» جشس, «اقتاۋ شىنى-تالشىقتى قۇبىرلار زاۋىتى» جشس, «وزەنجىلۋ» مكك, «تازالىق» مكك جانە تاعى باسقالارىنىڭ دا تاپسىرىستارىن ورىندايدى جانە رەسپۋبليكانىڭ اتىراۋ, باتىس قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىن جۇمىسقا كيەتىن ارنايى كيىممەن قامتاماسىز ەتەدى. مۇنايشىلار ءۇشىن كۇرتەلەر, جازعى جانە قىسقى جارتىلاي كومبينەزوندار, شالبارلار, قولعاپتار تىگەدى. وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەننىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان جاڭا فورما سۇڭگۋىرشىلەرگە ارنالعان كيىم سۋ مەن مۇنايدى جۇقتىرمايتىن ارنايى ماتەريالدان دايىندالادى. ماڭعىشلاقتىڭ قاتاڭ كليماتتىق جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن مۇنايشىلار ءۇشىن مۇنداي كيىم ىڭعايلى. اياعىنا نىق تۇرعاننان كەيىن, تىگىن كاسىپورنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءتۇرلى ۇساق جاڭاوزەن فيرمالارىنان تاپسىرىستار قابىلداي باستادى. اقتاۋ شىنى-تالشىقتى قۇبىرلار زاۋىتى, كاسپي ماڭى ماشينا جاساۋ كەشەنى باسشىلارى بەرگەن تاپسىرىستار ۇلكەن دەمەۋ بولدى. الايدا, بۇرىنعىسىنشا نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشىلەر ءالى دە مۇنايشىلار بولىپ قالدى. وسىعان بايلانىستى فابريكا قىزمەتكەرلەرى ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدىلىككە يە بولدى. جاڭبىرباي دارمەنوۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جەتىساي كەنتىندە جۇمىسشى وتباسىندا تۋعان. ەڭبەك قىزمەتىن 1980 جىلى جامبىل تىگىن فابريكاسىندا جۇك تيەۋشىدەن باستاعان. 1987 جىلى جامبىلداعى جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىن اياقتاعاننان كەيىن نوۆوۋزەنكا نان زاۋىتىنا بريگادير بولىپ قابىلدانعان, سودان كەيىن زاۋىتتىڭ جوندەۋ بويىنشا شەبەرى, باس مەحانيك جانە باس ينجەنەرلىك قىزمەتتەر اتقارعان. تىگىن فابريكاسى 1989 جىلى قۇرىلدى. 1996 جىلى ول «جانارىس» جشس-ءىن قۇردى. سودان بەرى ءوندىرىس كولەمى 20 ەسەگە دەيىن ۇلعايدى, قۇرام سانى 5 ەسەگە ءوستى. كاسىپكەر الەۋمەتتىك سالاعا, وسكەلەڭ ۇرپاقتى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ جونىندەگى شارالارعا زور كوڭىل بولەدى. مىسالى, كاسىپورىن ۇبت قورىتىندىسى بويىنشا جوعارى بالل العانى ءۇشىن مۇنايشىلار قالاسىنىڭ ەڭ وزات تۇلەگىنە بەرىلەتىن 1000 ەۋرو كولەمىندە گرانت بەلگىلەگەن. فابريكا اۋماعىندا تىگىن فابريكاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن 100 ورىندىق بالالار باقشاسى اشىلعان. جاڭبىرباي تاجىعۇل ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن الەۋمەتتىك كومەك ورتالىعىنىڭ جولداماسى بويىنشا 150-دەن استام ادام قايتا وقىتىلعان جانە جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان, ولاردىڭ كوپشىلىگى الىس جانە جاقىن شەتەلدەن كەلگەن ورالماندار. ول قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە اتسالىسادى جانە ونەر, ءبىلىم جانە سپورت سالالارىنا تۇراقتى قولداۋ كورسەتەدى. كوپ جىلداردان بەرى مەكتەپتى جوعارى بالمەن اياقتاعان, تۇلەكتەرگە دەمەۋشىلىك قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. «جانارىس» جشس تابيعي, سينتەتيكالىق, ۆيسكوزالىق جانە جارتىلاي ەفيرلى ماتالاردان دايىندالعان, تىگىن بۇيىمدارىنىڭ سانالۋان اسسورتيمەنتىن ۇسىنا الادى. – جىل وتكەن سايىن تاپسىرىس بەرۋشىلەر سانى ۇلعايىپ كەلە جاتىر. فابريكا قىزمەتكەرلەرى كەز كەلگەن تاپسىرىستى ورىنداي الاتىندىقتارىنا سەنىمدى ءارى بۇل ىستە ولارعا وزدەرىنىڭ مول تاجىريبەسى, زاماناۋي جابدىق كومەكتەسەدى. قازىرگى تاڭدا ءوندىرىس اياقتالعان تەحنولوگيالىق تسيكلى بار 5 اعىننان قۇرالعان,– دەيدى كاسىپورىن باسشىسى جاڭبىرباي تاجىعۇل ۇلى. ديرەكتور تىگىن فابريكاسىندا تەك مۇنايشىلارعا ەمەس, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن دە ساپالى كيىم, اسكەريلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءۇشىن نىساندى كيىمدەر دە شىعارىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. فابريكا ءونىمى سەرتيفيكاتتالعان. ۇنەمى جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ وتىرادى. – قازىرگى تاڭدا جاڭوزەن قالاسىنداعى «جاڭارىس» تىگىن فابريكاسى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى ەڭ ءىرى كاسىپورىن بولىپ ەسەپتەلەدى. «جانارىس» جشس بىرنەشە جىلداردان بەرى تىگىن بۇيىمدارىنىڭ 3 مىڭنان استام ءتۇرىن ازىرلەۋمەن, دايىنداۋمەن جانە وتكىزۋمەن ءساتتى اينالىسىپ كەلەدى. نەگىزىنەن ءبىز ماي جۇقتىرمايتىن, سۋ جۇقتىرمايتىن, وتقا ءتوزىمدى جانە تەرميالىق تۇراقتى ماتەريالداردى پايدالانامىز. ماتالاردىڭ انتيستاتيكالىق قاسيەتتەرى بار. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا مۇندايلار شىعارىلمايدى. بۇل ماتالاردى نەگىزىنەن رەسەي مەن بەلورۋسسيادان العىزامىز. كەدەن وداعىن قۇرۋمەن بايلانىستى ماتالاردى كەدەندىك اۋرە-سارساڭسىز الۋ وتە جەڭىلدەي باستادى, – دەيدى كاسىپكەر. – وندىرىلەتىن ونىمدەردىڭ بارلىعى سەرتيفيكاتتالعان جانە گوست تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى, كاسىپورىندا حالىقارالىق سەرتيفيكاتسيا ISO 9001:2000 ءساتتى ەنگىزىلگەن. تەحنولوگيالىق جەلىلەر جاپوندىق «برايزەر», «دجۋكي» فيرمالارىنىڭ, گەرمانيالىق «تەكستيما», «ديۋركووپ-ادلەر» فيرمالارىنىڭ, «ورشا» رەسەي زاۋىتىنىڭ وزىق جوعارى جىلدامدىقتاعى تەحنيكاسىمەن جابدىقتالعان. كاسىپورىن بۇيىمعا لوگوتيپ قوندىرۋعا ارنالعان كەستە تىگەتىن ماشينالارمەن جاراقتالعان. – مۇناي-گاز سالاسىنداعى كاسىپورىندار, قۇرىلىس كومپانيالارى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ۇيىمدارى مەن مەكەمەلەر ارنايى كيىمگە ۇنەمى سۇرانىس جاسايدى. سوڭعى جىلدارى تاپسىرىس كولەمىنىڭ تۇراقتى ءوسۋ ءۇردىسى بايقالادى, وسىعان وراي تىگىن فابريكاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 2013 جىلى 416 ادامنان 2014 جىلى 447-گە دەيىن ءوستى. سونىمەن قاتار, جاقىندا جەتىباي اۋىلىندا 200 جۇمىس ورنىنا ەسەپتەلگەن فابريكا فيليالى اشىلدى. بۇل جەردە تىگىن تسەحى جانە ارنايى كيىمدەردى حيميالىق تازالاۋ تسەحى قۇرىلعان. جاڭا تسەح اشىلعاندىقتان, بۇل جەردە ەندى جىل سايىن 5500 جۇمىسشىلار كيىمى, 24 مىڭ قولعاپ جانە 2200 بىرلىك باسقا ونىمدەر شىعارىلاتىن بولادى. 62 جۇمىس ورنى قۇرىلعان, سونىڭ ىشىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 25 قىزمەتكەر وقىتىلدى جانە جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ول. جاڭبىرباي دارمەنوۆتىڭ باسشىلىعىمەن «جانارىس» جشس-ءنىڭ «ايماقتىڭ ەڭ جاقسى تاۋارلارى» كونكۋرسىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى بولعاندىعىن, «قازاقستاننىڭ ەڭ جاقسى تاۋارلارى», «تابىس», «نۇر وتان», «التىن ساپا» كورمەلەرىنىڭ ديپلومدارىن يەمدەنگەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ج.دارمەنوۆ تەحنولوگيانى دامىتۋمەن جانە فابريكانى جاپونيا جانە گەرمانيا فيرمالارىنىڭ وزىق تەحنيكالارىمەن قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىسۋدا, قالانى ونەركاسىپتىك تاۋارلارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە تىگىن ءوندىرىسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى تاۋارلارىن جاساۋعا ىقپال ەتۋ جولىندا جەمىستى ەڭبەك اتقارۋدا.
اسىل بەكتاسوۆ.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.