قىز تاعدىرى ءاماندا كۇرمەۋى كۇردەلى, تۇيىنگە تولى ءومىر. «سۇيىنشىگە ۇل تۋسا بەرمەگى كوپ, ازەر بولسا استىندا اتى قالعان. قىز تۋعاندا «قىرسىقتىڭ كەلگەنى دەپ!», قىرىن قاراپ ەركەگى جاتىپ العان», دەپ فاريزا اپامىز جىرىنا ارقاۋ ەتكەنىندەي, قىز عۇمىرى باستان-اياق ۇكىلى ءۇمىت پەن كۇپتى كۇدىكتىڭ جەلكەنىندە جۇزەدى. باعزى زاماننان قالىپتاسقان «ۇلدىڭ اتى ۇل عوي شىركىن, قاشاندا» دەگەندەي, ونىڭ ءمان-ماڭىزى راسىندا تەرەڭدە جاتقاندىعى كەزدەيسوق ەمەس. سودان دا بولار, قىزدىڭ ءومىر جولى ءوزىنىڭ نازىكتىگىنە ساي ۇلبىرەپ تۇراتىنى.
اتا-اناسىنا قولعابىس ەتپەك نيەتپەن قارا جۇمىستى جاتسىنباي جاسايتىن, ءبىر ەمەس, ون ۇلعا تاتيتىن قىزداردىڭ ەرلىگى بىردە كورىنسە, بىردە بىلىنبەي دە جاتادى. بۇرىنىراقتاعى ايەلدىڭ «ءبىر ساتى تومەندىگى» جول جيەگىندە قالىپ, زامان اعىسىنا گەندەرلىك ساياسات ىلەسكەن سوڭ ءبارى دە باسقاشا بولار دەپ ۇمىتتەنىپ ەدىك. سويتسەك, ونىڭ وزىنە ساي ارتىق جانە كەمشىن تۇستارى بىردەن بوي كوتەرىپ شىعا كەلمەسى بار ما؟ ەركىندىككە ەلىتكەن نازىك جاندىلاردىڭ ارەكەتى ۋاقىت ساناپ ءورشي ءتۇسىپ, سوڭى قاۋىپتى جايتتارعا اپارىپ سوعىپ جاتقاندىعىن ايتىپ جاتۋ قاجەت تە ەمەس شىعار. وعان كۇن سايىن ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالار دالەل. ال, شىن مانىندە ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا ەدى...
20 جاستاعى اقجارقىن تۇرلىبايدىڭ قىتاي اباقتىسىنا قامالعانى جونىندە حابار تاراسىمەن-اق, ءبىرىنشى كەزەكتە سانامىزدا «جاس قىز», «قازاق قىزى» دەگەن سوزدەر جاڭعىرىپ جاتتى. تەز ارادا وسى ءبىر بويجەتكەن جايلى اقپاراتتاردى اقتارىپ شىقتىق. بار انىقتاعانىمىز — جاس ارۋدىڭ ەسىرتكى تاۋارلارىن تاسىمالدادى دەگەن كۇدىكپەن تەمىر توردان ءبىر-اق شىققانى بولدى. ءبىر جىلعا سوزىلعان تەرگەۋ پروتسەسىنىڭ سوڭى ۇلت بولىپ نيەت ەتكەن تىلەكتەردى كۇلگە اينالدىردى. «ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى» دەگەن سۋىق حابار ءاپ-ساتتە تارادى. بوزداعان انانىڭ اششى زارى مەن كۇڭىرەنگەن حالىقتىڭ جانايقايى عانا قالدى شەكارادان اسا الماي... بالاڭ شاعىندا دۇنيەنىڭ قىزىعىن كورىپ ۇلگەرمەستەن, ءومىرىنىڭ قيۋى كەلىسپەگەن قايسىبىر قىتايلىق ايەلدەردىڭ ورتاسىنا توپ ەتە تۇسكەن قارلىعاش قىزدىڭ تاعدىرى ەندىگى كۇنى نە بولماق؟ مەيلى, كىناسى دالەلدەنسىن, مەيلى, زاڭ بويىنشا كىنالى بولىپ تابىلسىن. ەڭ باستى ماسەلە وندا ەمەس, قىتايدىڭ قاتال زاڭىنا تاپ بولعان ءبىزدىڭ ەلدىڭ تۇرعىنى, قازاق قىزىنىڭ تاعدىرى تالقاندالعانىنا ناليمىز. ءتىپتى 15 جىلدىق جازانىڭ ءوزى اۋىر ادامزات ءۇشىن. سول مەرزىم ىشىندە دەلق ۇلى بولىپ قالاتىن جاننىڭ, ءومىر بويى اباقتىدا عۇمىر كەشۋى كەزىندە نە بولماق؟ قاي جاعدايدا بولماسىن, جازالانۋشىنىڭ جاس قىز ەكەندىگىن ەسكەرۋ قاجەت سەكىلدى. ...ءبارىن دە باسىنان باستاساق, بىرەۋ بىلەر, ەكەۋ بىلمەس. وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اقجارقىن تۇرلىباي گۋانچجوۋ اۋەجايىندا مالايزياعا ۇشپاق بولعان جەرىندە ۇستالعان. كۋرەرلىك قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن بويجەتكەننىڭ جۇگىنەن ەسىرتكى زاتتارى تابىلعان. سول كەزەڭنەن بەرى ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت اراسىندا تەرگەۋ امالدارى جۇزەگە اسىپ, ونىڭ ىشىندە بىرنەشە رەت سوت وتىرىسى وتكەن. سوڭعى ۇكىمدى گۋانچجوۋ قالاسىنداعى سوت شىعاردى. جانە ول كوڭىل كونشىتەرلىك شەشىم ەمەس ەدى. تەمىر توردىڭ تورىندە ءجۇرىپ بويجەتكەن ءبىر جىلعا جاس قوستى, ءومىر باقيعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ تاراپ – گۋانچجوۋ سوتىنىڭ شەشىمىمەن كەلىسپەيتىنىن, اپەللياتسيالىق ينستانتسياعا شاعىم تۇسىرەتىندىگىن ايتقان بولاتىن قىزدىڭ قورعاۋشىسى سۇڭقار نۇرماعامبەتوۆ. ال ەكى كوزگە ەرىك بەرگەن اناسى زۋحرا سەيتىموۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, پەرزەنتى الاياقتاردىڭ قۇربانى بولىپ وتىر. بۇل سوزگە ەل بولىپ سەنسەك تە, زاڭنىڭ اتى زاڭ. ونىڭ ۇستىنە قىتاي ەلىندە مۇنداي قىلمىستى وتە اۋىر دەپ ساناپ, ءتىپتى, ءولىم جازاسىنا دەيىن كەسەتىن بولعاندىقتان, ازىرگە قىزعا ونداي ۇكىم شىقپاعانىنا شۇكىرشىلىك ايتقاننان باسقا امالىمىز جوق. وسىنداي اڭعالدىقتىڭ سالدارىنان قانشاما جاستارىمىزدىڭ بولاشاعىنا بالتا شابىلىپ جاتىر دەسەڭىزشى. Today.kz-كە سىلتەمە جاساپ NUR.KZ سايتىندا جاقىندا عانا حابارلانعان اقپاراتتار لەگى بويىنشا قىزدى قارماعىنا ىلگەندەر نيگەريالىق ەسىرتكى مافياسى بولىپ وتىر. مۇنداي مالىمدەمەنى ەسىرتكى, پسيحوتروپتى زاتتار جانە پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەسەتىن ورتاازيالىق ايماقتىق اقپارات ۇيلەستىرۋ ورتالىعى اقپاراتتىق-ساراپتامالىق بولىمشە ء(وااۇو) باسشىسى امانجول ورازباەۆ جاسادى, دەيدى اقپارات كوزى. «ءوااۇو اتالمىش حالىقارالىق ەسىرتكى مافياسى بۇكىل الەمگە تارالعاندىعىن ەسكەرتەدى. ولار ادەتتە جاس قىزداردى وزدەرىنىڭ قۇربانىنا اينالدىرادى ەكەن. «روسسيسكايا گازەتا» باسىلىمى بۇل باندانىڭ باسشىسى لەنتس لاقاپ اتىمەن بەلگىلى نيگەريالىق ازاماتتى قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قۇرىقتاعانىن جازدى. ەر كىسى جاس بويجەتكەندەرمەن كوڭىل كوتەرىپ, ۇيلەنۋگە ۋادە بەرەدى ەكەن. كەيىن بويجەتكەننەن تايلاندتان برازيلياعا سومكەسىن جەتكىزىپ سالۋدى وتىنەتىن كورىنەدى. سومكەدە ەسىرتكى جاسىرىلعانىن بويجەتكەندەر تەك ۇستالعاندا ءبىر-اق ءبىلىپ جاتادى. قازىرگى ۋاقىتتا نيگەريالىق ەسىرتكى باروندارىنىڭ قۇربانى بولعاندار اراسىندا جىبەك ساكەەۆا, اناستاسيا يايچنيكوۆا, اقجارقىن تۇرلىباي, ماريا داپيركا, سۆەتلانا كۋلباەۆا, چولپون شايمبەتوۆا بار. قۇرباندار قاتارىنان تاعى 9 رەسەيلىك بويجەتكەن تابىلعان. قازىردە ءوااۇو مالىمەتتەر بازاسىنىڭ وزىندە قىرعىزستان, وزبەكستان, قازاقستان جانە رەسەيدەن 30-عا جۋىق جاستار تىركەلگەن. ولاردىڭ كوبى «قاماۋعا الىنعان», «كەيىنگى جاعدايىنان حابار جوق» نەمەسە «ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى» دەگەن اقپاراتپەن تۇر», دەلىنگەن سايت حابارىندا. وسى تۇستا شەتەل جىگىتتەرىمەن قانداي دا ءبىر بايلانىسى بار قازاعىمىزدىڭ قاراكوزدەرىنە نە جەتپەيدى ەكەن دەيمىز. سەبەبى, تەرگەۋ امالدارى كەزىندە اقجارقىن قىزدىڭ بەرگەن تۇسىنىكتەمەسى بويىنشا, وعان سومكەنى شەتەلگە الىپ بارۋدى تاپسىرعان دجون ەسىمدى تۇنگى كلۋبتا تانىسقان جىگىت ەكەن. ول وسى قىزمەتى ءۇشىن قىزعا 150 مىڭ تەڭگە ۇسىنعان. «دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەگەن وسى, وڭاي ولجانى كوزدەۋدىڭ سوڭى نەگە اپارىپ سوعاتىنىن بىلگەن ابزال. بالكىم وسى بويجەتكەن بۇكىل قازاق قىزدارىنا ساباق بولار. بولاشاعىنا بايىپپەن قاراپ, قازاقى قالىپتان شىقپاسا دەيمىز ارۋلارىمىز. دەسەك تە, بولار ءىس بولعان سوڭ, قاراكوز قانداسىمىزدىڭ وزگە ەلدىڭ قاماعىندا كوزىن جاۋدىرەتپەي, جازاسىن ءوز ەلىمىزدە وتەۋى ءۇشىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان بىرقاتار ىستەر اتقارىلۋدا. «قازاقستان مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق دوستاستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ نەگىزىندە 2011 جىلى ءبىزدىڭ ەلدەردىڭ اراسىندا سوتتالعان ازاماتتاردى ايىرباستاۋ تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان. وسى كەلىسىمشارتتى 2013 جىلى ءبىزدىڭ ەلدىڭ پارلامەنتى راتيفيكاتسيالادى. حالىقارالىق ديپلوماتيالىق تاجىريبەگە سايكەس, مۇنداي كەلىسىمشارت قىتاي تاراپىنىڭ راتيفيكاتسيالاۋىنان كەيىن كۇشىنە ەنەدى», دەگەن بولاتىن استانادا قر ءسىم رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ. قانداي جاعداي بولماسىن, ءوز ەلىمىزگە ورالىپ, وسى جەردە جازاسىن وتەگەننىڭ وزىندە جاس قىزدىڭ جاۋقازىن عۇمىرى تالقاندالعانىنا ءىشى-باۋىرىمىز ەلجىرەيتىنى جاسىرىن ەمەس. ت ۇلىمشاعى جەلبىرەگەن تيتىمدەي قىزدىڭ تەمىر تورعا توعىتىلعانىنا قوعام بولىپ قىنجىلساق تا, زاڭ الدىندا بارلىعىمىز بىردەي بولعاندىقتان, بويجەتكەنگە تەك قانا سابىر مەن بەرىك بولۋدى تىلەيمىز.
ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان».