بىرلىك – مامىر ايى ەنشىسىندەگى عانا ءسوز ەمەس, كۇندەلىكتى ويىمىزدا, ارەكەتىمىزدە تۇرۋعا ءتيىس ۇعىم. ول – وتباسىن, اۋلەتتى, ۇجىمدى, دالانى, قالانى, ۇلىستى, تۇتاس ەلدەردى دە ىنتىماقتى ەتەتىن قۇندىلىق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 10 اقپانداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن جيىنىندا: ء«بىز ءبارىمىز ءبىر ەل بولىپ ىرىس-ىنتىماعىمىزدى, بەرەكە-بىرلىگىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ەۆوليۋتسيالىق, ياعني تابيعي جولمەن دامىپ كەلەمىز. بۇل وتە ماڭىزدى. بۇدان باسقا جول جوق» دەپ, جاڭا اتا زاڭ جوباسىنا قاتىستى كوزقاراسىن, كەڭ تالقىلاۋدىڭ ماڭىزىن, حالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ جاۋاپتى ءسات ەكەنىن جەتكىزىپ, اتقارۋشى بيلىك الدىنا قاداۋ-قاداۋ مىندەتتەر قويدى. سونىڭ ىشىندە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ, تەحنولوگيالىق جاڭارۋ, ادام كاپتيتالىن دامىتۋ, ينۆەستيتسيا ساياساتىن جۇيەلەپ, بيزنەس مۇددەسىن تۇراقتى قورعاۋ, ەكونوميكالىق دەربەستىكتى نىعايتا ءتۇسۋ, سىن-قاتەرلەر تۇسىندا ينفلياتسيا كورسەتكىشىن ورنىقتى رەتتەۋ, مەملەكەت قارجىسىنىڭ تەڭگەرىلىمىن قامتاماسىز ەتۋ, ەكونوميكانىڭ ەكسپورتقا باعدارلانعان سەكتورلارىن قالىپتاستىرۋ, ەلىمىزدى جاھاندىق تسيفرلىق ەكونوميكاعا كىرىكتىرۋ باستى تالاپ ەكەنى ناقتى ايتىلدى.
بايىپتاي قاراساق, مەملەكەتىمىز ساياسي جاڭارىپ, رەفورمالىق وزگەرىستەر كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان شاقتا وسى باسىمدىقتار حالىقتىڭ بىرلىگى ارقاسىندا عانا ورىندالادى. بۇگىنگى ەلدىك ءىستىڭ يدەولوگيالىق تەمىرقازىعى – ادىلەتتىلىك, قۇندىلىعى – تاۋەلسىزدىككە قورعان زاڭ مەن تارتىپتەن جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىققا دەيىنگى مىزعىماس ۇعىمدار. ەڭبەك, ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت, كاسىبيلىك وسىنىڭ ىشىندە. ءبارىنىڭ اسىل ارقاۋى – بىرلىك.
قازىرگى ىشكى ساياسات تا, سىرتقى ساياسات تا ەلشىل, جاسامپاز, بىلىكتى تۇلعالاردان سالاماتتى, سالماقتى, سارابدال ءىس پەن شەشىمدى كۇتەدى. الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان: «ساياسات ءىسى بىرلىكپەن ورنىنا بارادى», دەپتى. بۇل «ورىن» ىزگىلىك پەن يگىلىك, ىجداعات پەن ىنتىماق ەكەنى تۇسىنىكتى.
سوندىقتان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن – ەلىمىزدىڭ وتكەنىن, بۇگىنىن, ەرتەڭىن تەڭ سالماقتاعان, ءوز ىشىمىزدەگى, وڭىردەگى, الەمدەگى قاۋىپ-قاتەردى ەسكەرگەن نەگىزگى قۇجات دەپ قابىلدايمىز. ءبىرتۋار الەكەڭ: «قازاقتى اق جولعا سالامىن دەسەڭ, ءىستىڭ استارىن قاراستىر, ءىستىڭ سىرتى – جاۋعا بەل كورسەتكەندىك», دەپ جازادى. سول سەبەپتى كوپتى تولعاندىرعان شەتىن ماسەلەلەردى ۇلتتىڭ سانى مەن ساپاسى بىرتە-بىرتە شەشەتىنىنە سەنىمىمىز كامىل. اسىرەسە ساپا مەن بىلىك!
جۇيەلى جاڭارۋ كەزەڭىندە ءبىز حالقىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى سىن-قاتەرگە توتەپ بەرە الۋىنا, يگى ۇدەرىستەرگە بارىنشا بەيىمدەلۋىنە مۇددەلىمىز. بۇعان قوعامدى ىزگىلەندىرىپ, ەلشىل ءھام جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ, ءتۇرلى مارتەبەدەگى ينستيتۋتتاردى ساپالاندىرىپ قانا قول جەتكىزە الامىز. وسى جولدا دا بىرلىككە ءزارۋمىز. ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ: «باسقادان كەم بولماس ءۇشىن ءبىز ءبىلىمدى, باي ءھام كۇشتى بولۋىمىز كەرەك. ءبىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك. وسى كەرەكتەردىڭ جولىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەك» دەگەن دانالىعىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز.
راس, مۇددە بىرلىگى ارتقان سايىن ەل قۋاتتى. ءبىز وتانىمىزداعى وڭ وزگەرىستەردى الەمدىك گەوساياسي, گەوەكونوميكا-لىق, تەحنولوگيالىق جاڭارۋلاردىڭ جالعاسى دەپ قابىلدايمىز. جۇرت بولعان سوڭ قيلى پىكىر, كوزقاراس ايتىلارى انىق. ءتىپتى كەيدە وركەنيەتتى دەگەن ەلدىڭ جۇرتشىلىعى دا جازا باسىپ جاتادى. مىسالى, اەس ماسەلەسىندە گەرمانيا جاعدايىن الايىق. بىلىكتى ماماندارى «بۇل بىزگە كەرەك, باس تارتپايىق» دەسە دە, باسىم كوپشىلىگى وعان قارسى شىقتى. تاياۋدا وسى ەلدىڭ كانتسلەرى فريدريح مەرتس «گفر-دىڭ اتوم ەنەرگياسىنان باس تارتۋى ستراتەگيالىق قاتەلىك ەدى» دەپ مالىمدەدى. باتىس اياسىندا ءدال وسىنداي پىكىردى بۇعان دەيىن ەۋروپالىق كوميسسيا توراعاسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن دە ايتقانى بەلگىلى. مىنە, وسى جايتتى ساراپتاي كەلە, قازاقستاننىڭ اەس تۋرالى تەڭ ۇستانىمى جانە ماسەلەنىڭ رەفەرەندۋمعا شىعارىلىپ, قولداۋ تاپقانى قاي جاعىنان دا دۇرىس شەشىم بولعانى قۋانتادى.
ءبىز ۇلت زيالىلار پايىمىن ەسكە تۇسىرگەندە, بارشاعا ۇستاز ابايدىڭ دانالىعىن اينالىپ وتە المايمىز. ۇلى اقىن: «بىرلىك – اقىلعا بىرلىك, مالعا بىرلىك ەمەس» دەيدى. «اقىلعا بىرلىكتىڭ» استارىندا – ادامشىلىققا, ەلدىككە, پاراساتقا دەن قويۋ مەن ۇيىسۋ تۇر. ويشىل لەكسيكونىنداعى «مالعا بىرلىك» – قۇلقىن مەن پايداكۇنەمدىك مۇددەسى. ادىلەتتى قازاقستان جاڭا اتا زاڭ جوباسى كىرىسپەسىندە «مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ», « ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋ», «كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى اسا جوعارى جاۋاپكەرشىلىك» مىندەتىن ايقىنداعاندا, اقىلعا بىرلىكتى باسشىلىققا العانى اقيقات.
12 اقپان كۇنى «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە ارنايى كوميسسيا تالقىلاۋىنان وتكەن كونستيتۋتسيا جوباسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى جارلىعى جاريالانا سالا, ەلدىك ءىس-شارانى ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان جالپىۇلتتىق كواليتسيا ماڭىزدى جۇمىسىنا كىرىستى. ءوڭىر-وڭىردەگى, جەر-جەردەگى, مەكەمە-ۇيىمدارداعى ءتۇرلى الاڭدا جۇرتشىلىقپەن اشىق كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قالىڭ الەۋمەتتىڭ نيەتى, اڭسارى, پىكىرى دۇرىس باعداردا ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ويتكەنى ەلشىل ازاماتتار كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ وزەگى – مەملەكەتتىلىك پەن تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ورنىقتى دامۋدى نەگىزدەۋ ەكەنىن ءتۇسىندى.
بۇدان دايەكتى ادىلەتتىلىك ۇستانىمى قوعامنىڭ اقىلعا بىرلىگىن بەكەمدەيتىنىنە سەندىك.