ەلىمىز مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت باعىتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سالا رەتىندە تاڭدادى. وسى باعىتتا جۇيەلى تۇردە رەفورما جاساۋ قولعا الىندى. پرەزيدەنت وتكەن جىلعى جولداۋىندا: «قازىرگى زامان ب ۇلىڭعىر, تۇراقسىز بولسا دا, ءبىز ءبارىمىز جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باستىق. مەنىڭ نەگىزگى ماقساتىم – وسىنداي ءتۇرلى قاتەرگە تولى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ», دەگەن بولاتىن. سونداي-اق وسى ماقسات جۇزەگە اسۋى ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى بارلىق سالاعا ەنگىزۋگە تاپسىرما بەردى.
زاڭ – تۇراقتىلىق نەگىزى
جۇيەلى رەفورمانىڭ باستى نەگىزى – زاڭ جۇيەسى. وتكەن جىلى «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنسە, بيىل تسيفرلىق كودەكس قابىلداندى. بۇل قۇجات – بۇرىن ءارتۇرلى زاڭدار مەن قوسىمشا اكتىلەردە شاشىلىپ جۇرگەن نورمالاردى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرەتىن العاشقى ەرەجە. وندا مەملەكەتتىك رەتتەۋ جولدارى ايقىندالىپ, ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرى بەكىتىلگەن.
كودەكس تسيفرلىق دەرەكتەر مەن ولاردىڭ ونىمدەرىن, قولدانۋشىلار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن رەتتەيدى, ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا مەن تسيفرلىق يدەنتيفيكاتسيانى قولدانۋدىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى.
سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋ جولدارى دا قامتىلعان. سەناتور ءلاززات رىسبەكوۆانىڭ سوزىنشە, كيبەرقاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بولەك زاڭمەن رەتتەلىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جاسالادى. بايلانىس وپەراتورلارىنا انتيفرود جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جانە رۇقساتسىز ترافيكتى بلوكتاۋ ءتارتىبى مىندەتتەلەدى.
سونىمەن قاتار كودەكس سمارت-كەلىسىمشارتتاردى قۇقىقتىق تۇرعىدا رەتتەيدى. سمارت-كەلىسىمشارتتار دەگەنىمىز – شارتتار مەن مىندەتتەمەلەردى اۆتوماتتى تۇردە ورىندايتىن تسيفرلىق باعدارلامالار. مىسالى, ەگەر كەلىسىمدە بەلگىلى ءبىر جاعداي ورىندالسا, سمارت-كەلىسىمشارت ءوزى اۆتوماتتى تۇردە تولەم جاساپ نەمەسە حابارلاما جىبەرەدى. بۇل ادامداردىڭ ارالاسۋىن ازايتىپ, كەلىسىمدەردى جىلدام ءارى قاۋىپسىز ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇجاتتا سمارت-قالالار مەن سمارت-اۋداندار ۇعىمدارى دا قاراستىرىلعان. بۇل – باسقارۋ, ينفراقۇرىلىم, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بارلىعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە ۇيىمداستىرىلعان ايماقتار. مۇندا مىسالى جول قوزعالىسىن باسقارۋ, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى باقىلاۋ, ءبىلىم نەمەسە دەنساۋلىق سالاسىنداعى قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى اۆتوماتتاندىرىلادى. ناتيجەسىندە, تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋ جىلدام, ىڭعايلى جانە اشىق بولادى, ال مەملەكەتتىك ورگاندار دەرەكتەر نەگىزىندە دۇرىس شەشىم قابىلداي الادى.
تسيفرلىق ۇكىمەت
ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ باعىتىندا ۇلتتىق پلاتفورما قۇرۋ قولعا الىنعان. قازىر پلاتفورما سىناق رەجىمىندە. پلاتفورما ارقىلى دەرەكتەر جيىنتىعىنا قول جەتكىزۋگە, مودەلدەردى جاتتىقتىرۋعا, جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرىن قۇرۋعا بولادى. بارلىعى جابىق, ينتەرنەتكە قوسىلمايتىن قورعالعان ورتادا ىسكە اسىرىلادى. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ 50 جي اگەنت جاساپ, سول ارقىلى شامامەن 7 ميلليون ازاماتقا قىزمەت كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. الدىمەن ەڭ كوپ ۋاقىتتى الاتىن, حالىق ءۇشىن ماڭىزدى 50 ۇدەرىس جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرى ارقىلى اۆتوماتتاندىرىلادى. كەيىن بۇل اگەنتتەر ءموبيلدى قوسىمشالاردا قولجەتىمدى بولادى. ۆيتسە-مينيستر دميتري مۋننىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى اگەنت قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر بويىنشا 75% دالدىكپەن كومەك كورسەتەدى. قىزمەتتى ميلليوننان استام پايدالانۋشى سىناپ كورگەن. پايدالانۋشىلاردىڭ تەك 10%-ى اگەنتتىڭ قىزمەتىنە تومەن باعا بەرگەن.
«جۇيەنى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى عانا جەڭىلدەتىپ قويماي, قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى. مىسالى, كولل-ورتالىقتارعا كەلەتىن وتىنىشتەردىڭ كولەمى وتە ۇلكەن. جاڭا اگەنتتەر وتىنىشتەردى الدىن الا سارالاپ, قاجەتتى زاڭدار مەن نورماتيۆتىك اكتىلەردى بەلگىلەپ بەرەدى. بۇل ازاماتتارعا جىلدام ءارى ناقتى جاۋاپ الۋعا كومەگىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار پلاتفورمانى پايدالانىپ, قۇجاتتاردى قازاقشا جانە ورىسشا اۆتوماتتى تۇردە اۋدارۋ مۇمكىندىگى دە ەنگىزىلدى. بۇرىن اۋدارما تەك ادامدار ارقىلى نەمەسە ينتەرنەتكە قوسىلعان سەرۆەردە جۇزەگە اسىرىلسا, قازىر بۇل جابىق جۇيەدە تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇدان بولەك, جاساندى ينتەللەكت نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تالداۋعا, ۇسىنىستار جاساۋعا قابىلەتتى. مىسالى, درونداردى قولدانۋعا بايلانىستى زاڭداردى وزگەرتۋ جولدارىن انىقتاپ, قاي زاڭدا قايشىلىقتار بار ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل مينيسترلىكتەرگە زاڭنامالىق وزگەرىستەردى جىلدام جانە ءدال جۇرگىزۋگە كومەكتەسەدى. پلاتفورما بيزنەس ءۇشىن دە قولجەتىمدى بولادى. ۇلكەن دەرەكتەر جيىنتىقتارىنا قول جەتكىزۋ ارقىلى كومپانيالار ءوز جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن جاساپ, تەستىلەۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى», دەدى د.مۋن.
سالاداعى سەرپىن
ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ جۇيەلى رەفورما رەتىندە بارلىق سالانى قامتي باستادى. بيىل 2026–2027 جىلدارعا ارنالعان قۇرىلىس سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جوسپارى بەكىتىلىپ, نىسانداردىڭ بۇكىل جۇمىس تسيكلى – جوسپارلاۋ, جوبالاۋ, سالۋ, پايدالانۋ كەزەڭدەرى تولىق تسيفرلىق فورماتقا كوشەدى. BIM-جوبالاۋ, تسيفرلىق پاسپورتتار جانە قۇرىلىس نورمالارىن ماشينامەن وقىلاتىن فورماتقا كوشىرۋ ارقىلى اشىقتىق ارتىپ, شىعىن مەن تاۋەكەل ازايادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا قارقىندى. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيە مەن «Smart Data Healthcare» پلاتفورماسى دەرەكتەردى بىرىكتىرىپ, باسقارۋ شەشىمدەرىن تسيفرلىق نەگىزدە قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەمدەۋ تاريحى, تاعايىنداۋلار مەن ەلەكتروندىق دەنساۋلىق پاسپورتى بىرىككەن تسيفرلىق مارشرۋتقا ەنگىزىلدى.
پرەزيدەنت جاريالاعان تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا وتاندىق كومپانيالار جوعارى تەحنولوگيالى ونىمدەرىن كوبەيتىپ جاتىر. مىسالى, «NERO Group» دەرەكتەردى جولدايتىن «اقىلدى» ەسەپتەۋ قۇرالدارىن شىعارىپ, ينفراقۇرىلىمداردى, اۋىل شارۋاشىلىعىن جانە توتەنشە جاعدايلاردى باقىلاۋعا ارنالعان ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن لوكاليزاتسيالاۋدى باستادى. كومپانيانىڭ وندىرىستىك الاڭى «الاتاۋ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ورنالاسقان. ينۆەستيتسيا كولەمى 2,4 ملرد تەڭگە. بۇگىندە زاۋىت جىلۋ, سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى مەن گازعا ارنالعان «اقىلدى» ەسەپتەۋ قۇرالدارىن شىعارۋدىڭ تولىق تسيكلىنە كوشكەن. ونىمدەردەگى وتاندىق ۇلەس 58–83% ارالىعىندا. «NERO Group» قۇرىلتايشىسى ەرلان نابيەۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلاندىرۋ – تەك تەحنولوگيا ەمەس, ەكونوميكانى جاڭارتۋ.
«پرەزيدەنتتىڭ باستامالارى ارقاسىندا ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تسيفرلاندىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتكە اينالدى. ءبىز جابدىقتىڭ قاجەتتى كولەمىن قامتاماسىز ەتۋگە دايىنبىز. بارلىق اسپاپتارىمىز دەرەكتەردى جولداۋ فۋنكتسياسىمەن جاراقتالعان, بۇل زاماناۋي ديسپەتچەرلەۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزىن قۇراي الادى», دەيدى ول.
ال وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇلتتىق تسيفرلىق پروفيلدەر جۇيەسى مەن ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن قۇرۋعا كىرىستى. وسى ماقساتتا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مالىمەتتەر بازاسى جاڭارتىلىپ, بارلىق ەلەكتروندىق كۇندەلىك پەن جۋرنالدار دەرەكتەرى «KazTech» ۇلتتىق پلاتفورماسىندا ساقتالادى. سونداي-اق وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسىلبەك احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2026–2027 وقۋ جىلىنان باستاپ كەيبىر ايماقتاردا وقىتۋشى جەتىسپەيتىن مەكتەپتەرگە ارنالعان «قازاق Digital مەكتەبى» جوباسى ىسكە قوسىلادى.
«جاڭاشىلدىق پەداگوگتەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىس جۇكتەمەسىن ازايتادى, سەبەبى جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرى پەداگوگتەرگە پەداگوگيكالىق كەڭەستەرگە دايىندىق كەزىندە كومەك كورسەتە الادى. ال «قازاق Digital مەكتەبى» جوباسى اياسىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ رەپەتيتورلىق قىزمەتتەرى دە قولدانىلادى. بيىل 200 مىڭنان استام پەداگوگ پراكتيكالىق داعدىلار مەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتەدى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.