قوسىمشا ءبىلىم – نەگىزگى ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن تولىقتىرىپ, بالانىڭ قابىلەتىن اشۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى سالا. گازەتىمىزدىڭ وتكەن سانىندا جازعانىمىزداي اقىلى قوسىمشا ءبىلىم نارىعى كۇننەن-كۇنگە تابىستى سالاعا اينالىپ بارادى. الايدا زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمداۋىنشا, كولەڭكەلى نارىق ءبىلىم تەڭسىزدىگىن تۋدىراتىن ەڭ ۇلكەن فاكتور. ارينە, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن تەگىن قوسىمشا ءبىلىم جۇيەسى قالىپتاسقان. ستاتيستيكاسى جامان ەمەس, بىراق ساپاعا كەلگەندە ءسوز باسقا بولىپ تۇر...
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە قوسىمشا بىلىممەن شامامەن 3,5 ميلليون بالا قامتىلعان, بۇل وقۋشىلاردىڭ 90 پايىزىنا جۋىق. ونىڭ ىشىندە 2,2 ميلليوننان استام وقۋشى تەگىن ۇيىرمەلەر مەن سپورت سەكتسيالارىنا قاتىسادى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 10 پايىزعا ارتقان.
«وسى وسىمگە ىقپال ەتكەن نەگىزگى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – ۆاۋچەرلىك جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋى. بۇل جۇيە قاناتقاقتى فورماتتا بىلتىرعى ماۋسىم ايىنان باستاپ ىسكە قوسىلدى. قازىرگى تاڭدا 600 مىڭعا جۋىق بالا ۆاۋچەر الدى. ۆاۋچەرلىك جۇيە استانا مەن شىمكەنت قالالارىندا, قاراعاندى, اقتوبە, اقمولا, قىزىلوردا وبلىستارىندا ەنگىزىلگەن. كەيىنگى جىلدارى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 25 پايىزعا ارتتى. بۇگىندە ەل بويىنشا 2000-نان استام ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. اۋىلدىق جەرلەردە بالالارعا قولجەتىمدى بولۋ ءۇشىن شىعارماشىلىق جانە دامۋ ورتالىقتارى اشىلىپ جاتىر. قوسىمشا ءبىلىم باعدارلامالارى دا جاڭارتىلىپ, «ادال ازامات», «ەڭبەك ازاماتى», «تازا قازاقستان», «زاڭ مەن ءتارتىپ» سياقتى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن باعىتتارمەن تولىقتىرىلدى», دەدى وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى مايرا مەلدەبەكوۆا.
ۆيتسە-مينيستر اتاپ وتكەن ۆاۋچەر جۇيەسى «تەگىن ۇيىرمەدە تۇيتكىل بار» دەپ دابىل قاققاننان كەيىن عانا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن قولعا الىندى. بالانىڭ اتى-ءجونىن عانا تىزىمگە ەنگىزىپ اقشا الىپ وتىرعاندار, سانيتارلىق تالاپقا ساي ەمەس مەكەمەلەر, ءبىلىم بەيىنىنە سايكەس كەلمەيتىن 170 ۇيىم انىقتالدى. جالپى, مۇنداي قاعاز جۇزىندەگى كورىنىس شىعارماشىلىق جانە سپورت ۇيىرمەلەرىنەن بولەك, پاندىك قوسىمشا ءبىلىم باعىتىندا دا بار. وعان اقىلى بىلىمگە سۇرانىستىڭ ارتۋى دالەل. وقۋشىلار مەكتەپتە ۇيرەنە الماعانىن اقشا تولەپ, ۇلگەرىمىن جاقسارتىپ ءجۇر. الايدا جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ءاربىر مەكتەپتە بالالارعا تەگىن پاندىك قوسىمشالار قاراستىرىلعان. البەتتە, تەگىن قوسىمشا وتكىزگەن مۇعالىمگە اقى تولەنەدى. ياعني بۇل دا ءبىلىم ساعاتى رەتىندە سانالادى ەكەن. سوعان قاراماستان بۇل جۇيەنىڭ ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋعا نەمەسە اقىلى بىلىمگە سۇرانىستى ازايتۋعا اسەرى بايقالمايدى.
زەرتتەۋشى اناس حاجاردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى قوسىمشا رەپەتيتورلىقتىڭ كەڭ تارالۋى تەك بىلىمگە سۇرانىسپەن ەمەس, ەمتيحانعا نەگىزدەلگەن جوعارى باسەكەمەن تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ پىكىرىنشە, 6-11 سىنىپتا تاپسىرىلاتىن شەشۋشى ەمتيحاندار وقۋشىنىڭ بولاشاق ءبىلىم باعىتىن ايقىندايتىن باستى سۇزگىگە اينالعان. «وقۋ جىلى بارىسىندا وتكىزىلەتىن كۇندەلىكتى باقىلاۋ جۇمىستارى مەن ارالىق باعالاۋلاردىڭ ءوزى وقۋشىلاردىڭ جەكە رەپەتيتورلىققا جۇگىنۋىنە ىقپال ەتەدى. وسىنداي جاعدايدا وقۋشىلار مەن اتا-انالار مەكتەپ باعدارلاماسىمەن شەكتەلمەي, ەمتيحانعا ارنايى دايىندالۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇل دايىندىقتىڭ باسىم بولىگى اقىلى فورماتتا وتەدى. باعالاۋ جۇيەسى بالانىڭ سىنىپتاعى ورنىنا, وزىنە دەگەن سەنىمىنە جانە مۇعالىمدەرمەن قارىم-قاتىناسىنا اسەر ەتەدى. سوندىقتان كوپتەگەن وقۋشى قوسىمشا دايىندىقتى قاۋىپسىزدىك تەتىگى رەتىندە قابىلدايدى», دەيدى ول.
اناس حاجاردىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسىندە, ساۋالناماعا قاتىسقان مۇعالىمدەردىڭ 39,6 پايىزى رەپەتيتور بولىپ جۇمىس ىستەيتىنىن كورسەتكەن. ءتىپتى, ءوز وقۋشىسىن اقىلى وقىتاتىن تاجىريبەلەر دە بار بولىپ شىققان. سونداي-اق مۇعالىمدەردىڭ باسىم بولىگى جالاقىنىڭ ازدىعىنان قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىنىن ايتقان.
استاناداعى مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءارتۇرلى سەبەپپەن جەكە ساباق وتكىزەدى. مىسالى, گۇلميرا ەسىمدى مۇعالىم: «مەن وقۋشىلارىمنىڭ ارمان-ماقساتتارىنا جەتكەنىن كورگەندە قاتتى قۋانامىن. سول ءۇشىن ولاردى ۇبت-عا دايىندايمىن. بىراق ءۇش بالام بار, ال جالاقىم نەگىزگى قاجەتتىلىگىمىزدى تاماق پەن كيىمدى, تولىق قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان جەكە ساباق مەن ءۇشىن قوسىمشا تابىس كوزى», دەيدى.
حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءار ەل قوسىمشا ءبىلىم نارىعىن رەتتەۋدە ءتۇرلى ءتاسىل قولدانادى. مىسالى, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مۇعالىمدەردىڭ جەكە ساباققا قاتىسۋىنا قاتاڭ تىيىم سالىپ, جەكە ساباق ورتالىقتارىنىڭ كوبەيۋىن تەجەيتىن قاتال باقىلاۋ شارالارىن ەنگىزگەن. ميانمادا مۇعالىمدەر جەكە ساباققا قاتىسپايتىنىن راستايتىن دەكلاراتسياعا قول قويۋعا مىندەتتى, ال تالاپتى بۇزعان جاعدايدا شامامەن 200 اقش دوللارى شاماسىندا ايىپپۇل تولەيدى نەمەسە 3 جىلعا دەيىنگى تۇرمە جازاسى قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار كەيبىر مۇعالىمدەر اقىلى ءبىلىم نارىعىنا تاۋەلسىز بولۋ, كاسىبي دامۋ ماقساتىندا بەت بۇرادى ەكەن. مىسالى, نۇرگۇل ەسىمدى مۇعالىم: «قازىر مەن استاناداعى ءىرى وقۋ ورتالىعىنىڭ اكىمشىلىگىندە جۇمىس ىستەيمىن, ماتەماتيكا مەن بيولوگيادان ساباق بەرەمىن. ال باستى ماقساتىم – ءوز وقۋ ورتالىعىمدى اشۋ. بۇل ماعان مەكتەپتەگى بيۋروكراتيادان تاۋەلسىز بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ول.
عالىمنىڭ سوزىنشە, رەپەتيتورلىقتى جەكەلەگەن مۇعالىمدەردىڭ تاڭداۋى ەمەس, جۇيەنىڭ قىسىمىنان تۋىنداعان قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرعان ءجون. مۇعالىمدەر اقىلى بىلىمگە تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن جۇيەلىك وزگەرىستەردى قاجەت دەپ سانايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ, سىنىپتاعى وقۋشى سانىن ازايتۋ, كادر ساپاسىن جاقسارتۋ, اكىمشىلىك جۇكتەمەنى جەڭىلدەتۋ – مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. بۇل شارالار جۇزەگە اسسا, مۇعالىمدەر قوسىمشا ساباققا تاۋەلدى بولماي, وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋگە كوبىرەك ۋاقىت تابادى دەگەن سەنىمدە.