مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ءوز كاسىبىن اشقان گرانت يەگەرلەرى قازىرگى تاڭدا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى قاتارىنان شىعارىلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «التىن ساپا» جانە «پارىز» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارىن, «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كورمە-كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلەردىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 40 پايىزعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. بەس جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 1,5 ەسە ارتىپ, شىعارىلاتىن ءونىم كولەمى 2,5 ەسە كوبەيگەن. ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ياعني 4,5 ملن ادام بيزنەس سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ اراسىندا مەملەكەتتىك گرانت كومەگىمەن اۋىلدىق جەرلەردە ءوز كاسىبىن اشقان كاسىپكەرلەر كوپ. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىندا 2020–2025 جىلدارى 5 ملن تەڭگەگە دەيىنگى مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋگە 640,3 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 122 جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەن جانە 361 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ باسىم بولىگى ءوندىرىس سالاسىنا ءبولىنىپتى. ناقتىراق ايتساق, كەيىنگى بەس جىلدا ءوندىرىس سالاسى بويىنشا – 98, قىزمەت كورسەتۋ – 8, اۋىل شارۋاشىلىعى – 4, ءبىلىم بەرۋ – 10 جانە دەنساۋلىق سالاسىندا ءبىر جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەن.
مەملەكەتتىك گرانت كومەگىمەن ىسكە اسىرىلعان جوبالاردىڭ ءبىرى – ساۋران اۋدانىنداعى «Sauran plast» ءوندىرىس ورنى. وتكەن جىلى گرانت العان «Sauran plast» جشس-نىڭ باستى ماقساتى – وڭىردە جانە ەلىمىزدە پلاستيك قالدىقتارىن قورشاعان ورتاعا زيانسىز تۇردە قايتا وڭدەپ, ولاردى وندىرىستىك رەسۋرسقا اينالدىرۋ. جوبا اياسىندا پۆد جانە پند گرانۋلالارىن ءوندىرىپ, ودان ءارى قايتا وڭدەلگەن شيكىزاتتان ەكولوگيالىق قاپتاما – قوقىس قالتالارىن شىعارۋ كوزدەلگەن. قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى ەكولوگيالىق تالاپتاردى ورىنداي وتىرىپ, پوليگونعا تۇسەتىن پلاستيك كولەمىن ازايتۋ جانە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتەتىن وتاندىق ءونىم شىعارۋدى كوزدەگەن كاسىپورىن اي سايىن 50 تونناعا دەيىن پلاستيك قالدىعىن قايتا وڭدەۋ مۇمكىندىگىنە يە. ءوز ءونىمىن «Tur Sapa» برەندىمەن نارىققا شىعاراتىن كومپانيانىڭ قوقىس قالتالارى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە جەتكىزىلەدى جانە ساۋدا جەلىلەرىندە ساتىلادى. الداعى ۋاقىتتا ءونىمدى ەكسپورتتاۋ ماقساتىندا رەسەي فەدەراتسياسى, قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىمەن الدىن الا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعى تاراپىنان, «ەڭبەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» اياسىندا» جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 1793 ازاماتقا 400 اەك كورسەتكىش كولەمىندە مەملەكەتتىك قايتارىمسىز گرانتتار بەرۋ جوسپارلانعان. جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى قولداۋعا ارنالعان جوباعا وبلىس كولەمىندە 4438 ازامات ءوتىنىش بىلدىرگەن. كوميسيا وتىرىستارىنا بيزنەس جوبالارىن قورعاۋعا 3901 ازامات قاتىسىپتى. كوميسسيا وتىرىستارىنىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە 1793 ازاماتتىڭ بيزنەس-جوبالارى ماقۇلدانعان. باسقارمانىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, گرانت قاراجاتىمەن 56 اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشى, 1304 كوپبالالى وتباسى, 259 مۇگەدەكتىگى بار ازامات, 132 مۇگەدەكتىگى بار بالا تاربيەلەۋشى, 42 اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان ساناتىنداعى ازاماتتار قامتىلعان. ناتيجەسىندە, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى 56 وتباسىنا ازايدى. گرانت يەگەرلەرى قاراجاتتارىن ءوندىرىس سالاسى, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, بالىق, قۇس شارۋاشىلىعى, كوكونىس ونىمدەرى, تاماق ءوندىرىسى سالالارى باعىتىندا ءوز كاسىپتەرىن اشىپ جاتىر. قايتارىمسىز مەملەكەتتىك گرانت الۋعا ءوتىنىش بىلدىرۋشىلەردىڭ ەڭ كوپ بولىگى «دانەكەرلەۋ قىزمەتى», «تىگىن ءوندىرىسى», «جارتىلاي دايىندالعان ونىمدەر», «كونديتەرلىك ونىمدەر» باعىتىندا قىزىعۋشىلىق تانىتقان.
مىسالى, ءوز كاسىبىن دامىتىپ, اۋىل تۇرعىندارىنا ساپالى قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان جاس كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى – سالتانات دۇيسەنوۆا كيىم-كەشەك تىگۋ-جوندەۋ, كورپە-توسەك دايىنداۋ سياقتى قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتىپ, جۇرتشىلىقتىڭ سەنىمىنە يە بولدى. ۋاقىت وتە كەلە تۇرعىندار تاراپىنان پەردە تىگۋ مەن دايىن پەردەلەردىڭ ولشەمىن تۇزەتۋگە دەگەن سۇرانىس ارتقان. تۇتىنۋشى تالابىن تەرەڭ تۇسىنگەن ول بيىل وسى باعىتتى جەكە كاسىپ رەتىندە دامىتۋعا بەل بۋىپ, پەردە تىگۋ سالاسىن ارنايى اشۋعا شەشىم قابىلدادى. الدىمەن ءتيىستى كۋرستاردان ءوتىپ, كاسىبي سەرتيفيكات العان. بيزنەس-جوسپار ازىرلەگەن. دايىن جوباسىن مەملەكەتتىك گرانت كوميسسياسىنىڭ الدىندا قورعاپ, ءوز يدەياسىن دالەلدەي ءبىلدى. مەملەكەتتىك گرانتقا قول جەتكىزگەننەن كەيىن, سالتانات تىگىن تسەحىن كەڭەيتىپ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار الىپ, قىزمەت كورسەتۋ اياسىن ۇلعايتتى.
ال جەتىسايلىق روزا اسكەربەكقىزى ءتاتتى تاعامدار دايىنداۋ ءىسىن دامىتىپ, اۋىل تۇرعىندارىنا ەرەكشە ءدام مەن ساپالى قىزمەت ۇسىنىپ ءجۇر. وسى باعىتتى جەكە كاسىبى رەتىندە كەڭەيتىپ, ءتاتتى ونىمدەر دايىنداۋعا ارنالعان شاعىن تسەح اشۋعا شەشىم قابىلداعان ول الدىمەن كونديتەرلىك كۋرستاردان ءوتىپ, كاسىبي سەرتيفيكات العان. ساپالى ءارى قاۋىپسىز ءونىم ۇسىنۋ ءۇشىن ارنايى بيزنەس-جوسپار ازىرلەدى. مەملەكەتتىك گرانتقا قول جەتكىزگەننەن كەيىن روزا جاڭا پەشتەر, ميكسەرلەر, توڭازىتقىشتار جانە كونديتەرلىك قۇرال-جابدىقتار الىپ, ءوندىرىس اۋقىمىن كەڭەيتتى. قولونەر ارقىلى كاسىبىن دامىتىپ, قوعامعا پايداسىن تيگىزىپ جۇرگەن شەبەرلەر دە از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك گرانت كومەگىمەن ءوز ءىسىن جولعا قويىپ, بۇگىندە تىگىن ونەرىن مەڭگەرگىسى كەلەتىن جاستارعا باعىت-باعدار بەرىپ جۇرگەن ورداباسى اۋدانى تەمىرلان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, كاسىپكەر نۇرگۇل ساعىناەۆا. وتكەن جىلى نۇرگۇل ساعىناەۆا «باستاۋ بيزنەس» جوباسى اياسىندا ءبىلىم الىپ, تىگىنشىلىك سالاسىنداعى بيزنەس-جوسپارىن قورعاپ, 1 476 800 تەڭگە كولەمىندەگى مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولدى. بۇل قارجى وعان العاشقى قاجەتتى قۇرىلعىلاردى الىپ, ارمانداعان شەبەرحاناسىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. العاشىندا جەكە تاپسىرىستار قابىلداۋدان باستاعان شەبەرحانا بۇگىندە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن تولىققاندى تسەحقا اينالدى. قازىر مۇندا 3 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر.
ازاماتتاردى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا باعىتتاۋ, ياعني جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋ – جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. وسى باعىتتا قايتارىمسىز گرانتتار بەرىلەتىنى بەلگىلى. جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك گرانتتاردى الۋعا بيىل سارىاعاش اۋدانىندا 477 تۇرعىن ءوتىنىم بىلدىرگەن. الايدا گرانت بەرۋ قاعيداسىنا سايكەس 170 ۇمىتكەرگە كوميسسيا شەشىمىمەن جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك گرانتتار بەرىلىپتى. سول ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى, ەكىنشى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى يريسگۋل باراتوۆانىڭ گرانت الۋداعى بيزنەس-جوسپارىنىڭ تاقىرىبى – «ىرىستى نان». سارىاعاش قالاسىنداعى دەكاراتيۆتى نان ءوندىرۋ تسەحىن اشۋ بولعان. قازىرگى تاڭدا ول گرانت قاراجاتىن ماقساتتى يگەرىپ, ءوز كاسىبىن ءساتتى جۇرگىزىپ جاتىر. گرانت يەگەرى يريسگۋل حانىم ايىنا 3000 داناعا جۋىق ءارتۇرلى نان ءونىمىن وندىرەدى. الىس-جاقىن ورنالاسقان دۇكەندەرگە ساتادى. توي-جيىندارعا دا تاپسىرىستار ءتۇسىپ تۇرادى ەكەن. جۇمىسسىز جۇرگەن ەكى ازاماتشانى تۇراقتى جۇمىسقا العان. الداعى ۋاقىتتا تسەح قۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ, كاسىپورنىن كەڭەيتىپ جۇمىس ورنىن كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىر.
وسىلايشا, مەملەكەتتەن قولداۋ بولسا, كاسىپتىڭ كوزىن اشۋعا بولاتىنىن دالەلدەپ جۇرگەندەر كوپ. سونداي-اق وڭىردە كاسىپكەرلىكتى جانداندىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ, كەدەرگىلەردى جويۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قولدانىلىپ جاتىر.
تۇركىستان وبلىسى