وتاندىق ءوندىرىس قۇلدىراپ بارادى: كاسىپكەرلەر قاشانعى دەمپينگ قۇربانى بولادى؟

وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن قولداۋ – مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ەڭ ماڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى. الايدا سوڭعى جىلدارى سالادا كۇردەلى ماسەلەلەر جينالىپ, يمپورتتىق تاۋارلار باسىمدىعى بايقالا باستادى. ساۋدا جەلىلەرىندەگى شەتەلدىك ءونىم ۇلەسى ارتقان سايىن, جەرگىلىكتى ءوندىرۋشىنىڭ نارىقتاعى ورنى تارىلىپ بارادى.

ماسەلەنىڭ نەگىزگى سەبەبى – ادىلەتسىز باسەكە. يمپورتتاۋشىلار كەي جاعدايدا ادەيى تومەن باعا قويىپ (دەمپينگ ءتاسىلى ارقىلى), جەرگىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەردى نارىقتان ىعىستىرىپ شىعارادى. مۇنداي جاعدايدا وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ءونىمىن ءىرى ساۋدا جەلىلەرىنە كىرگىزۋى قيىنعا سوعادى. وندىرىستىك شىعىندار مەن لوگيستيكالىق كەدەرگىلەر دە وتاندىق بيزنەستى تىعىرىققا تىرەپ وتىر.

كورسەتكىشتەردىڭ قۇلدىراۋى – ناقتى ايعاق

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ رەسمي دەرەكتەرى بۇل ءۇردىستىڭ اۋقىمىن ايقىن كورسەتەدى. ەگەر 1990 جىلى ەلدە وندىرىلگەن ەت پەن تاعامدىق سۋبونىمدەر كولەمى 1 ميلليون توننادان استام بولسا, 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 431,2 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەگەن. ءسۇت پەن كىلەگەي ءوندىرىسى دە ەكى ەسەدەن استام قىسقارىپ, 1,4 ميلليون توننادان 621 مىڭ تونناعا ازايعان. سارى ماي مەن سپرەدتەر – 85 مىڭ توننادان 32,5 مىڭ تونناعا, ال جاڭا پىسكەن نان ءوندىرىسى 1,2 ميلليون توننادان 497,2 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەگەن.

بۇل تەك جەكەلەگەن باعىتتار عانا. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ۇن, قانت, كونديتەرلىك ونىمدەر, كونسەرۆىلەر مەن سۋسىندار وندىرىسىندە دە ءدال وسىنداي قۇلدىراۋ بايقالادى. دەمەك, ەلىمىز ءالى كۇنگە دەيىن 1990 جىلدارداعى وندىرىستىك الەۋەت دەڭگەيىنە جەتە الماي وتىر.

سالدار – يمپورتقا تاۋەلدىلىك

وسى كورسەتكىشتەردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان بىرتىندەپ يمپورتقا تاۋەلدى ەلگە اينالدى. نارىقتاعى ءاربىر ەكىنشى ازىق-ت ۇلىك ءونىمى شەتەلدەن اكەلىنەدى. بۇل جاعداي ءبىر جاعىنان تۇتىنۋشىلاردىڭ تاڭداۋىن كەڭەيتكەنىمەن, ەكىنشى جاعىنان ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەدى.

يمپورتتىق ونىمدەردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى كاسىپورىندار وندىرەتىن تاۋارلارمەن تىكەلەي باسەكەدە تۇر. مىسالى, رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان مەن وزبەكستاننان اكەلىنەتىن ءسۇت ونىمدەرى مەن كونديتەرلىك تاۋارلار جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ نارىقتاعى ۇلەسىن ازايتىپ كەلەدى. ال كەيبىر ەۋروپالىق, قىتايلىق ونىمدەر دەمپينگتىك باعامەن ۇسىنىلىپ, ىشكى نارىقتاعى باعا تەپە-تەڭدىگىن بۇزىپ وتىر.

جۇيەلى ءارى ءادىل قولداۋ قاجەت

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن جۇيەلى تۇردە كۇشەيتۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, ساۋدا جەلىلەرىندەگى كۆوتالار مەن تالاپتاردى قايتا قاراۋ, جەرگىلىكتى ونىمگە باسىمدىق بەرۋ, ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ مەن لوگيستيكالىق تىزبەكتەردى قىسقارتۋ ماڭىزدى.

سونىمەن قاتار ءوندىرىس شىعىندارىن ازايتۋعا باعىتتالعان سالىقتىق ءارى قارجىلاي جەڭىلدىكتەر, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ باعدارلامالارى, ەكسپورتتىق قولداۋ تەتىكتەرى ىسكە قوسىلۋى ءتيىس. بۇل شارالار ءبىر جاعىنان كاسىپكەرلەردىڭ ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, ەكىنشى جاعىنان باعا بويىنشا يمپورتتىق ونىمدەرمەن تەڭ دارەجەدە باسەكەلەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ – ۇلتتىق مۇددە

وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىنىڭ ارتتا قالۋى تەك ەكونوميكالىق ماسەلە ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان دا وزەكتى. سەبەبى ىشكى نارىقتىڭ يمپورتقا تاۋەلدى بولۋى – ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك تۇراقتىلىعىن السىرەتەدى. قانداي دا ءبىر سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتكەن جاعدايدا (مىسالى, شەكارانىڭ جابىلۋى, لوگيستيكا داعدارىسى, باعانىڭ ءوسۋى), ەل حالقىن قامتاماسىز ەتۋ قيىنعا سوعۋى مۇمكىن.

سوندىقتان وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ – تەك شارۋالار مەن كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ەمەس, مەملەكەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى.

قازىر ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى شەشۋشى كەزەڭدە تۇر. سوندىقتان سالاداعى تەڭسىز باسەكەنىڭ سالدارىن اشىق ايتىپ, ناقتى شەشىم قابىلداۋ ۋاقىتى كەلدى. ەگەر قاجەتتى قولداۋ شارالارى دەر كەزىندە قولعا الىنباسا, يمپورتتىق ونىمدەردىڭ باسىمدىعى ودان ءارى كۇشەيەدى. ەندى مەملەكەت پەن جەكە سەكتور بىرىگىپ, جۇيەلى قولداۋ مەن ءادىل نارىق قاعيداتىن قالىپتاستىرسا, ەلىمىز ءوز وندىرىستىك الەۋەتىن قايتا جاڭعىرتا الادى. بۇل – ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بولاشاعى مەن حالىقتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن اسا ماڭىزدى مىندەت.