ەلىمىزدە ەت قىمباتتاعالى سىرتتان كەلەتىن كەيبىر ەت ونىمدەرىنىڭ باعاسى جەرگىلىكتى ونىممەن دەڭگەيلەس بولىپ قالعان. پاۆلودارلىق ەت وڭدەۋشىلەر قازىر يمپورت تاۋارمەن جەرگىلىكتى نارىقتا وتە قاتتى باسەكە ءجۇرىپ جاتقانىن ايتادى.
سيىر ەتى قىمباتتاعالى ەلدە ونىڭ تاپشىلىعى بايقالىپ وتىر. ەت ونەركاسىبىن دامىتۋ الەۋەتى زور مەملەكەت بولا تۇرا, ەلدە ەت ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالعانى ءبىر جاعىنان تاڭعالارلىق قۇبىلىس دەيدى كاسىپكەرلەر.
– ءبىزدىڭ كومپانيا ەتتەن جارتىلاي فابريكاتتار دايىندايدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنان بيىلعى قىركۇيەككە دەيىن سيىر ەتىنىڭ قۇنى شامامەن 73 پايىزعا ءوستى. الايدا ءبىز ساۋدا جەلىلەرىمەن جاسايتىن كەلىسىمشارتتار بويىنشا باعانى توقسانىنا ءبىر رەت 10 %-عا عانا كوتەرە الامىز. دەمەك, ءبىز جارتى جىلدا نەمەسە 9 ايدا تەك 20 % عانا كوتەرە الدىق. قالعان شىعىننىڭ ءبارى ءوز موينىمىزدا. مۇنداي قيىن جاعداي بارلىق ەت وڭدەۋشى كاسىپورىنداردا كەزدەسىپ وتىر, – دەيدى كاسىپكەر ميحايل جەلنوۆ.
كاسىپكەرلەر كەيبىر جەرگىلىكتى كومپانيالار باسەكەگە توتەپ بەرە الماي, ساۋدا جەلىلەرىنەن كەتۋگە ءماجبۇر بولىپ جاتقانىن ايتادى. سەبەبى يمپورتپەن وتە قاتتى باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. دۇكەن سورەلەرىن شەتەلدىك ونىمدەر باسىپ العان. اسىرەسە رەسەيلىك كومپانيالار كوپ كەلىپ جاتىر. مىسالى, كورشى ەلدىڭ «ميراتورگ» كومپانياسى 40 پايىزعا دەيىن ماركەتينگتىك قولداۋ ۇسىنادى. ال پاۆلودارلىق كومپانيالار ءوز ءونىمىن دۇكەن سورەلەرىنە قويۋ ءۇشىن تاۋار قۇنىنىڭ شامامەن 10 پايىزىن ءتۇرلى بونۋس, جارناما جانە سورە اقىسى تۇرىندە تولەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ءوندىرىس كولەمدەرى جوعارى بولعاندىقتان, ولار وتاندىق ساۋدا جەلىلەرىنە وڭاي كىرىپ, جەرگىلىكتى ەت وڭدەۋشىلەردى نارىقتان ىعىستىرىپ شىعارىپ جاتىر. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جىل باسىنان وبلىسقا 246 توننا مۇزداتىلعان ەت جانە تىرىدەي سالماقتا 300 توننا بولاتىن ءىرى قارا مال شەتەلدەن كىرگەن. نەگىزگى جەتكىزۋشىلەر – بەلارۋس پەن رەسەي مەملەكەتتەرى.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ حالقى ءبىر جىلدا 15,1 مىڭ توننا ەت تۇتىنادى ەكەن. ال وبلىس فەرمەرلەرى جىلىنا 25,9 مىڭ توننا ەت تاپسىرادى. ياعني جەرگىلىكتى نارىقتى ەت جانە ەت ونىمدەرىمەن تولىقتاي قامتۋ بىلاي تۇرسىن, سىرتقا دا ءونىم شىعارۋعا قابىلەتتىمىز. الايدا دۇكەن سورەلەرىنە كوز تىكسەك, جاعدايدىڭ مۇلدە باسقاشا ەكەنىن بايقايمىز. سەبەبى دۇكەندەردە كيلوگرامى 3 500 تەڭگەدەن ارزان ەت جوق. جىل باسىنان وڭىردەن سىرتقا 31 936 قارا مال سىرتقا ساتىلىپ كەتكەن. ال ەت وڭدەۋشى كاسىپورىندار نەبارى 90% جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەپ تۇر. كاسىپكەرلەر مالدى سىرتقا تىرىدەي ساتۋ جالعاسا بەرسە, جەرگىلىكتى نارىقتا ءوزىمىزدىڭ ەت قالمايتىنىن ايتادى. ال مەملەكەت قارجىسىنا جۇزەگە اسىپ جاتقان ەت وڭدەۋ جوبالارى ءتيىمسىز بولىپ قالۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ەرتىس اۋدانىندا سالىنعالى وتىرعان ەت وڭدەۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىس جوباسى – 1 ملرد تەڭگە. ەرتەڭ كاسىپورىن سالىنعانىمەن ەت جەتىسپەۋشىلىگىنەن تولىق جۇكتەمەگە شىعۋى ەكىتالاي. سوندىقتان بيلىك وكىلدەرى بۇل ماسەلەگە دە نازار اۋدارۋى كەرەك.
وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تولەگەن كوشەرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل وبلىستاعى سيىر ەتى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 2024 جىلعى دەڭگەيدە ساقتالادى. بىراق ماسەلە ءىرى بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جوقتىعىندا بولىپ وتىر.
– 1000–2000 جانە ودان دا كوپ سيىر ۇستايتىن شارۋاشىلىقتار ەتتى كوبىنە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنە تىرىدەي وتكىزەدى. ءبىز ولارعا تىيىم سالا المايمىز. ول جاقتىڭ كاسىپكەرلەرى وزدەرى كەلىپ ساتىپ الادى. سوندىقتان نەگىزگى ماسەلە – ەت ءوندىرۋ كولەمىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. قازىر بورداقىلاۋ الاڭدارىن اشۋعا ارنالعان نەسيەلەۋ باعدارلاماسى جۇمىس ىستەي باستادى. بىراق ول تەك 500 جانە ودان كوپ مالى بار شارۋاشىلىقتارعا ارنالعان. بىزدە وندايلار ازىرگە از. ۇسىنىلعان ءبىر-ەكى جوبا عانا بار, ولار ازىرشە دايىندىق كەزەڭىندە, – دەيدى ول.
وبلىس نارىعىنا تۇسەتىن ەتتىڭ نەگىزگى بولىگى جەكە شارۋاشىلىقتاردان كەلەدى ەكەن. وسى ورايدا كاسىپكەرلەر ەلىمىزدەگى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى زەرتتەپ-زەردەلەۋدى ۇسىنادى. ونى جەتىلدىرسە, پاۆلودارلىق كاسىپكەرلەرگە ەت ونىمدەرى نارىعىندا وزگە وندىرۋشىلەرمەن تەڭ دارەجەدە باسەكەلەسۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, تاماق ونەركاسىبىندەگى وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى ىنتالاندىرۋ شارالارى دا ارتا تۇسەر ەدى.
پاۆلودار وبلىسى