وڭىردەگى وركەندى ىستەر

ءبورلى اۋدانىندا پرەمەر-مينيستر قاراشىعاناق پەن چينا­رەۆ مۇناي-گاز كوندەنساتى كەن ورىندارىنا باردى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردى جاڭعىرتۋعا, ولار­دىڭ جۇكتەمەسىنە, مۇناي-گاز سا­لاسىنداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلە­سىن ارتتىرۋعا, كادرلار دايارلاۋعا, باسقا دا ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىلدى.

ولجاس بەكتەنوۆ مۇناي كوندەنساتىن تۇراقتاندىرۋ, تازارتۋ, قاي­تا وڭدەۋمەن اينالىساتىن قارا­شىعاناق قايتا وڭدەۋ كە­شەنىنىڭ تەحنو­لوگيالىق ۇدەرىس­تەرىمەن تانىستى. نىسان قارا­شىعاناق مۇناي-گاز كوندەنساتى كەن ورنىنىڭ نەگىزگى وندىرىستەرى قۇرامىنا كىرەدى. ول – 279 ملن توننا مۇناي مەن 785 ملرد تەكشە مەتر گازدىڭ الۋعا بولاتىن قالدىق قورى بار الەمدەگى ەڭ ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى.

«قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب. ۆ.»  كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ماركو مارسيلي اعىمداعى وندىرىستىك كورسەتكىشتەر مەن كەلەشەگى بار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلارى, سونداي-اق الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىك شەڭ­­بەرىندە قابىلدانىپ جات­قان شارالار تۋرالى حاباردار ەتتى. قاراشىعاناقتا وتكەن جىلى ءوندىرۋ كولەمى 12,2 ملن تون­نانى قۇراعان, 2025 جىلعا ارنالعان جوسپار – 12,4 ملن توننا. قاراشىعاناقتى كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ گاز ايداۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءارى وندىرىستىك ۇدەرىستەر­دىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءبىرىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە, ىشكى نارىققا 7,5 ملرد تەكشە مەتر گاز جەتكىزىلدى, بۇل – ەلدەگى جالپى كولەمنىڭ شامامەن 26%-ى.

پرەمەر-مينيستر مۇناي-گاز سالاسى ونەركاسىپتىك ءوسۋدىڭ ما­ڭىزدى درايۆەرى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ەلدە جىل سا­يىن 85 ملن توننادان استام مۇ­ناي جانە شامامەن 55 ملرد تەكشە مەتر گاز وندىرىلەدى. مۇنداي كولەمدى تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مەن ءىرى كەن ورىندارىن دامىتۋدىڭ ارقاسىندا  مۇمكىن بولىپ وتىر. بۇگىندە ۇكىمەت ءون­دىرىستى ارتتىرۋدان باس­تاپ, قاي­تا وڭدەۋدى تەرەڭدەتۋ جانە مۇ­ناي-گاز حيمياسىن كەڭەيتۋگە دەيىنگى با­تىل شەشىمدەرىمەن جەر قوي­ناۋىن ۇتىمدى پايدالانۋ سترا­تەگيا­سىن دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسى­رىپ كەلەدى. بۇدان باسقا, وتان­دىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جانە وتاندىق تا­ۋار­لاردى ساتىپ الۋ ۇلەسىن ودان ءارى ارت­تىرۋ قاجەتتىگى دە اتاپ ءوتىلدى.

بايتەرەك اۋدانىندا پرەمەر-مينيستر «جايىقمۇنايدىڭ» تاۋارلىق گازدى قايتا وڭدەۋ قۋاتى­مەن تانىستى. چينارەۆ كەن ورنى اۋماعىندا بىرقاتار زاماناۋي قوندىرعى جۇمىس ىستەپ تۇر, مۇندا تەمىرجول مۇناي قۇيۋ تەرمينالى, گاز قۇبىرى, ۆاحتالىق قالاشىقتار جانە تاعى دا باسقا ينفراقۇرىلىمدار جاقسى دامى­عان. گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ وندىرىس­تىك قۋا­تى جىلىنا 4,2 ملرد تەكشە مەتر گازدى قۇرايدى. كاسىپورىن­نىڭ جۇكتەمەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.

ورال قالاسىندا پرەمەر-مي­نيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە اباتتاندىرۋ, سون­داي-اق سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شا­رالارى تۋرالى تاپسىرمالارى­نىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىس­تى. اتاپ ايتقاندا, 2024 جىلعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وتبا­سىلار ءۇشىن سالىنعان ۇيلەردى, جايىق وزەنىنىڭ بويىن­داعى جاعا­لاۋدى نىعايتۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىن كوردى.

باتىس قازاقستان وبلىسىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وتباسىلار ءۇشىن بارلىعى 889 ءۇي سالىندى, ونىڭ ىشىندە ورال قالاسىندا 451 تۇرعىن ءۇي بار. قۇرىلىس جۇمىستارى 2024 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە تولىعىمەن اياقتالىپ, وتباسىلارعا بەرىلدى. بۇگىندە بارلىق ءۇي قاجەتتى ين­جەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قام­تاماسىز ەتىلگەن.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر جايىق وزەنىنىڭ بويىنداعى جاعالاۋدى نىعايتۋ مەن رەكونس­ترۋكتسيالاۋ جۇمىستارىمەن تا­نىستى. وزەننىڭ جاعالاۋى مەن ارناسىن, تۇرعىن ۇيلەردى تاسقىننان قورعاۋ ءۇشىن ۇزىن­دىعى 383,6 مەتر بوگەت سالىندى. جالپى, ەلدى مەكەندەردى سۋ تاسقىنى­نان قورعاۋ ءۇشىن وبلىستا 143 شاقىرىم قورعانىس بوگەتتەرى, 9 شاقىرىم سۋ بۇرۋ كانالدارى سالىندى, 74 شاقىرىم ماگيسترالدى كانالدار تازارتىلدى.

جاعالاۋدى رەكونسترۋكتسيالاۋ وسى جىلدىڭ مامىر-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا جۇرگىزىلدى. جوباعا سايكەس, سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ ماقساتىندا وزەن جاعالاۋى بۇرىنعىدان دا بيىكتەتىلدى. بار­لىق اۋماق تولىعىمەن اباتتاندىرىلىپ, قورشاۋلار ورناتىلدى.

8 مىڭ شارشى مەتر الاڭعا تروتۋارلار توسەلدى, 102 كوشە شامدارى ورناتىلدى, 16 مىڭ شارشى مەتردەن استام كوگال مەن 768 اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. بالالار ويىن الاڭى, سپورت الاڭى, ۆوركاۋت-ايماق جانە تاعى دا باسقا نىساندار رەكونسترۋكتسيالاندى.

ولجاس بەكتەنوۆ ونەركاسىپ­تىڭ جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم­نىڭ دامۋىن, باتىس قازاقستاندا وتەتىن قازاقستان-رەسەي وڭىرارا­لىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا دايىندىق بارىسىن تەكسەردى. ورال قالاسىندا QazExpoCentre-Pipe جانە «كۋبلەي» وتاندىق كاسىپورىندارىن ارالاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر وڭىردە ينۆەستيتسيا تارتۋ, اوك-تە قايتا وڭدەۋدى كەڭەيتۋ, سونداي-اق مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەن مىن­­دەتتەر شەڭبەرىندە وندىرىسكە تسيفر­لىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇ­مىستارمەن تانىس­تى. باتىس قازاق­ستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىن­شە, بيىلعى 9 ايدا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 4,7%-عا ءوستى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن­دە 20,8%-دىق جوعارى سەرپىن بول­عان. QazExpoCentre-Pipe الاڭىن­دا پرەمەر-مينيستر مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان سورعى-كومپرەسسورلىق, قاپتاما جانە جىكسىز قۇبىرلار شىعارۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىمەن تانىستى. كاسىپورىننىڭ جىلدىق قۋاتى – 40 مىڭ توننا قۇبىر. ونىڭ ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ, جاقىن جانە الىس شەتەلدەردىڭ مۇناي ءوندىرۋشى جانە سەرۆيستىك كومپانيالارى اراسىندا سۇرانىسقا يە.

ءوندىرىستى تسيفرلاندىرۋ ايا­سىندا ونىمدەرگە QR كودتارىن­ قولدانۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. قازىر قۇبىرلاردى راديوجيىلىك ار­قى­لى ساي­كەستەندىرۋ تەحنولوگيا­لارى, سون­داي-اق جاھاندىق با­قى­لاۋ جۇيە­سىنە ينتەگراتسيا­لاۋ­ جۇمىس­تارى قارقىندى جۇر­گى­زى­­لىپ جا­تىر. سونىمەن قاتار ءوندىرۋ­شىنىڭ مۇناي مەن گاز ءون­دى­رۋ­دىڭ كۇردەلى جاعدايىندا جو­عارى گەرمەتيكالىق جانە تەح­نولوگيالىق تيىمدىلىگىن قام­تا­ما­سىز ەتەتىن ءتول ازىرلەمەلەرى بار.

سونداي-اق مۇندا پرەمەر-مينيسترگە وڭىردەگى ءىرى ينۆەستيتسيا­لىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندالدى. 2025 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بقو-عا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيا كولەمى 1,1 ملرد دوللاردى  قۇراعان. اتالعان كورسەتكىش بويىنشا ءوڭىر ەل ىشىندە الماتى مەن استانادان كەيىن 3-ورىندا تۇر. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ الداعى بەس جىلدا 10 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا 73 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قوسۋ بويىنشا جۇر­گىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.

ولجاس بەكتەنوۆ ينۆەستيتسيا­لىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسى ازاماتتاردىڭ تابىس دەڭگەيى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىن كوزدەيتىن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى مەن ەكونوميكانى دامىتۋ بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, اوك سياقتى تاعى دا باسقا باسىم باعىتتار بويىنشا ينۆەس­تورلارمەن قارقىندى جۇمىس جۇر­گىزۋ تاپسىرىلدى.

«كۋبلەي» اۋماعىندا پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىن­داعى دامۋ قارقىنىمەن تانىستى. كاسىپورىندا ەلىمىزدەگى كونسەرۆى ونىمدەرىنىڭ 65%-ىن وندىرەتىن ەت وڭدەۋ كەشەنى مەن زاۋىت جۇمىس ىستەيدى, وندا 700-دەن استام جۇمىس ورنى قۇرىلعان. كومپانيانىڭ ءونىم اسسورتيمەنتى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا ساتىلاتىن, سونداي-اق ءباا, قىتاي, تۇركيا, رەسەي, قىر­عىزستان, تاعى دا باسقا ەلدەر­گە ەكسپورتتالاتىن 200-دەن استام تا­ۋاردى قامتيدى. الداعى ۋا­قىت­تا 20 مىڭ باسقا ارنالعان مال بور­داقىلاۋ الاڭىن سالىپ, شيكىزات بازاسىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وسى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا بقو-دا اۋىل شارۋاشىلى­عىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى شامامەن 6%-عا وسكەن. ەت باعىتىنداعى ءىرى قارا مال باسى بويىنشا ءوڭىر ەلىمىزدە 1-ورىندا تۇر. 45,6 مىڭ باسقا ارنالعان 16 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەيدى. ولجاس بەك­تەنوۆ ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعىن اتاپ ءوتىپ, اوك-تە تەرەڭ وڭدەۋدى قارقىندى دامىتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە مەملەكەت تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جانە كۇزگى ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ بيىل 1 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن جەتكىزىلدى.

سالالىق مينيسترلىكتەرگە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ ءوڭىردىڭ الەۋەتىن اشۋ, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن جانە ءونىمدى قايتا وڭدەۋ مەن وتكىزۋدىڭ جاڭا تىزبەكتەرىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى جۇمىس­تاردى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.

جۇمىس ساپارى اياسىندا پرەمەر-مينيستر وسى جىلدىڭ 11-12 قاراشاسىندا ورال قالاسىندا وتەتىن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XXI وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا دايىندىق بارىسىمەن تانىستى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايىرجان مەڭدى­عاليەۆ پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن «قازمۇنايگاز» كومپانياسى سالعان «جايىق ارەنا» جاڭا سپورت-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, وڭىردەگى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى تۋرالى باياندادى. بۇقارا­لىق سپورت تۇرلەرىنە تارتىلعان ازاماتتار سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن وب­لىستا 22 بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىن قوسا العاندا, 1500-دەن استام سپورت نىسانى جۇمىس ىستەپ تۇر. جاڭا سپورت كەشەندەرىن, باسسەيندەر مەن الاڭداردى سالۋعا جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وڭىردە قاناتقاقتى رەجىمدە Qadam.AI جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى باستالدى, بۇل – ەلىمىزدە سپورتتى باسقارۋدىڭ العاشقى مۋل­تي­پلات­فورمالى تسيفرلىق ەكو­­جۇ­يەسى. جوبا قارجى بولۋدەن باس­­تاپ سپورتشىلاردىڭ جەكە نا­تي­­­جە­لەرىنە دەيىنگى ۇدە­رىستەر­دىڭ اشىق­تىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.