تسيفرلىق تەحنولوگيا – ەكونوميكانى جاڭارتۋدىڭ باستى تەتىگى. الەم ەلدەرى ءىجو ءوسىمىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى ءوندىرىس, مەديتسينا, قارجى سالاسىنا ەنگىزىپ جاتىر. ەلىمىز دە بۇل ۇدەرىستەن شەت قالماي, تسيفرلىق باسقارۋ مەن «اقىلدى» تەحنولوگيالاردى العا وزدىرۋدى ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە تاڭدادى.
جاساندى ينتەللەكت ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتە الادى. گرۋزيا ەكونوميستەرى داۆيت گونداۋري مەن ميحايل باتياشۆيلي جۇرگىزگەن جاڭا زەرتتەۋ جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمدى ارتتىرا الاتىنىن كورسەتتى. عالىمدار ونداعان ەلدىڭ ەكونوميكاسىن زەرتتەي وتىرىپ, جاساندى ينتەللەكت جىل سايىن ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن 2,3%-عا دەيىن جەتكىزە الاتىنىن انىقتادى.
«ەگەر مەملەكەت تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا ناقتى قارجى سالسا, تەحنوپاركتەر اشىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە, مەديتسيناعا, ونەركاسىپكە جانە كولىككە ەنگىزسە, ناتيجەسى كوپ كۇتتىرمەيدى. مىسالى, گەرمانيا مەن وڭتۇستىك كورەيادا جاساندى ينتەللەكت ءوندىرىستى جاڭارتۋعا, قاتەلىكتەردى ازايتۋعا جانە تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا كومەكتەستى. اقش-تا ول مەديتسينا مەن بانك جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتتى. ءۇندىستاندا اۆتوماتتاندىرۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپ بولدى. PwC جانە McKinsey حالىقارالىق ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋىنشا, 2030 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت الەمدىك ەكونوميكانىڭ كولەمىن 15 ترلن دوللارعا ۇلعايتۋى مۇمكىن», دەپ جازىلعان زەرتتەۋدە.
ءبىزدىڭ ەل تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ستراتەگياسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. 2023 جىلى ۇكىمەت اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن كيبەرقاۋىپسىزدىكتى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى. قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90%-دان استامى ونلاين فورماتتا كورسەتىلەدى. eGov پورتالى مەن ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى 33 تسيفرلىق قۇجاتقا قولجەتكىزۋگە بولادى. «تسيفرلىق قۇجاتتار» قىزمەتىن 12 ملن-نان استام ادام پايدالانعان.
قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بارىسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيا ەكونوميكاعا دەندەپ ەنگەن.
«بيىلدان باستاپ كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا نەگىزگى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە قارجى مينيسترلىگى بەكىتىلدى. وسىعان وراي جاڭا تاسىلدەر قابىلداندى, ۇيلەستىرۋ مەن ساياساتتى جۇرگىزۋ مينيسترلىكتىڭ قۇزىرىنا ءوتتى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دامۋ جوسپارلارىندا KPI كورسەتكىشتەرىن باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. كوپتەگەن ورگاننىڭ ەرەجەلەرىنە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل فۋنكتسياسى قوسىلدى. ال كولەڭكەلى اينالىمى جوعارى سالالارعا جول كارتالارى ازىرلەندى. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدە زاماناۋي تسيفرلىق قۇرالدار ەنىپ جاتىر. نەگىزگى جوبا – «Smart Data Finance» جۇيەسى. بۇل جۇيە جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ ۇلكەن دەرەكتەرىن تالدايدى, سالىقتان جالتارۋ سحەمالارىن انىقتايدى جانە سالىق تولەۋشىنىڭ تسيفرلىق ءپروفيلىن جاسايدى. قازىر جۇيەگە 74 دەرەككوز قوسىلعان, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 30 مەكەمە, ونىڭ ىشىندە بانكتەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار قوسىلماق», دەيدى مينيستر.
ەكونوميست ولجاس قۇدايبەرگەن جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن ايتارلىقتاي ارتتىردى دەپ باعامدايدى. بىرنەشە حالىقارالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا, جىل سايىن شامامەن 10 ميلليارد دوللار كولەمىندە قوسىمشا ۇلەس قوسقان. مىسالى, بىلتىر ەلىمىزدىڭ ءىجو-ءسى 288 ميلليارد دوللارعا جەتكەن.
«مەملەكەتىمىزدىڭ يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگياعا باسىمدىق بەرۋى – ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان دۇرىس قادام. تەحنولوگيالىق پروگرەسس پەن تسيفرلاندىرۋ ەكونوميكامىزدىڭ بىرنەشە سالاسىندا ناقتى ناتيجە بەرىپ وتىر. ماسەلەن, مەملەكەتتىك باسقارۋدا ەلەكتروندى ۇكىمەت جۇيەسى مەن جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى شەشىمدەر ەنگىزىلدى. ال اقىلدى كولىك جۇيەلەرى قوزعالىستى باقىلايدى. بايلانىس سالاسىندا 5G تەحنولوگياسى جىلدام ينتەرنەت پەن جاڭا سەرۆيستى دامىتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن دالمە-ءدال ەگىنشىلىك تەحنولوگيالارى ونىمدىلىكتى ارتتىردى. تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا سالاسىندا ءوندىرىس اۆتوماتتاندىرىلىپ جاتىر. قارجى سالاسىندا فينتەح پەن ونلاين تولەم جۇيەلەرى كەڭ تارالىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاقساردى», دەيدى ەكونوميست.
«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق عىلىمي قىزمەتكەرى سالتانات احمەتجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىز ورتالىق ازيا مەن تمد ەلدەرى اراسىندا تسيفرلىق باسقارۋ دەڭگەيى بويىنشا كوش باستاپ تۇر.
ء«بىز الەمدىك رەيتينگتەردە دە جوعارى ورىندامىز. ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەر مەن ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا جاقسى ناتيجەگە جەتتىك. 2029 جىلعا دەيىنگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. سونىمەن قاتار ءموبيلدى جانە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قامتىلۋ اۋماعى كەڭەيىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرى بويىنشا وقىتۋ مىندەتتى پانگە اينالىپ جاتىر. ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت باعدارلاماسى ەلدىڭ قۇرىلىمدىق دامۋىنا سەرپىن بەرە الادى. بۇل ەلىمىزدى شيكىزاتقا تاۋەلدى ەمەس جاڭا دامۋ جولىنا شىعارىپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ساراپشى.
راسىندا, مەملەكەتتىك باسقارۋداعى تسيفرلاندىرۋ اكىمشىلىك شىعىنداردى ازايتادى, بيزنەس پەن ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ ۇدەرىسىن جىلدامداتادى ءارى جەمقورلىق تاۋەكەلىن تومەندەتەدى.
«ناقتى سەكتوردا جاساندى ينتەللەكت ءوندىرىس جابدىقتارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا الادى. ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا «اقىلدى» تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ كليماتتىق تاۋەكەلدى الدىن الا بولجاۋعا جاعداي جاسايدى. ەكونوميكا قۇرىلىمىندا دا وزگەرىس بولادى. تسيفرلىق كلاستەرلەر پايدا بولىپ, ەل ءبىلىم مەن يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاعا كوشە باستايدى. بۇل وزگەرىستەر شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتادى. تسيفرلىق كودەكس تسيفرلىق اكتيۆتەردى, ونلاين قىزمەتتەر مەن ەلەكتروندىق ساۋدا الاڭدارىن رەتتەۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. بۇل سالىق تۇسىمدەرىن كوبەيتۋگە ىقپال ەتەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە ونلاين باقىلاۋ بيۋدجەتتىك شىعىنداردى ازايتادى», دەيدى س.احمەتجانوۆا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك بەيسەنعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىنىڭ باستى باعىتى بولۋعا ءتيىس.
«قازىرگى جاعداي كۇردەلى, بىراق ەلدىڭ باستى ماقساتى – تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. كەيىنگى جەتى ايدا ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 6,3%-عا ءوستى. ءبىر ادامعا شاققانداعى تابىس شامامەن 1 770 دوللاردى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش كورشى رەسەي مەن قىتايدان جوعارى. مۇناي ءوندىرىسى 7,5%-عا ءوسىپ, تاۋلىگىنە 2 ملن باررەلدەن استى. بۇل – تاريحي ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ەلدەگى وڭ وزگەرىسكە قاراماستان, پرەزيدەنت ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ەكونوميكانىڭ بولاشاعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا بايلانىستى. بۇل تەك ءوندىرىس سالاسىندا ەمەس, مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدە دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى», دەدى دەپۋتات.
«مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسياسى» – ەلىمىزدىڭ جاڭعىرۋ ءداۋىرىن باستاعان اسا ماڭىزدى قۇجات. ەگەمەندىك ەلدىڭ ساياسي ەركىندىگى مەن ەكونوميكالىق دەربەستىگىنە جول اشتى. يننوۆاتسيا بۇگىندە ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتىنا اينالدى. تسيفرلىق تەحنولوگيالار, «جاسىل ەكونوميكا», سونداي-اق دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن شەشىمدەر ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتتى. يننوۆاتسيا ەندى تەك تەحنولوگيا ەمەس, ويلاۋ ءتاسىلى مەن باسقارۋ مادەنيەتىنىڭ بولىگىنە اينالىپ وتىر. بۇل – ەلدىڭ تاۋەلسىز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى, ەگەمەندىكتىڭ بۇگىنگى مازمۇنى.