بىردە ورالدىڭ ولكەتانۋ مۇراجايىنان كوزدىڭ جاۋىن الاتىن ادەمى ءبىر ساماۋرىن كوردىم. ساماۋرىندى ءحىح عاسىردا قازاقتىڭ ءبىر بايى ءجۇز جىلقىعا ساتىپ الىپتى. وسىلاي اتى بەلگىسىز باي جالقى ساماۋرىندى 100 جىلقىعا ايىرباستاپ, ارتىندا اڭىز قالدىرىپتى.
Cاماۋرىنعا ۇزاق قارادىم. بۇل شىنىندا باعاسىنا لايىق تاۋار ما؟ نەگە توقسان توعىز جىلقى ەمەس؟ نەگە ءجۇز؟ وسى ساماۋرىندى قورجىنىنا بوكتەرىپ جاتقان باي كوز الدىمدا كولبەڭدەپ تۇرىپ الدى. انە, شۇرقىراپ ءجۇز جىلقىسىن ساۋداگەر ايداپ بارادى. ال بۇل بولسا, كۇمىستەي جالت-جۇلت ەتكەن بۇيىمعا قولى جەتكەنىنە قۋاندى ما ەكەن؟ مەنىڭشە, وكىنگەن بولار. ولاي دەيتىنىم, كۇنىنە ءۇش ۋاقىت ىشەتىن شايدى باعالى ساماۋرىنعا قايناتتىڭ با, باعاسىز ساماۋرىنعا قايناتتىڭ با, ءبارىبىر ەمەس پە؟ باي ءوزىنىڭ قانداي باقۋاتتى ەكەنىن بارشاعا دالەلدەگىسى كەلدى. ال دالەلدەپتى... سوندا نە وزگەردى؟ اڭىز قالدى. ول اڭىزدى ارادا ءبىر جارىم عاسىر وتكەننەن سوڭ, مىنە, ءبىز ايتىپ وتىرمىز.
جەردىڭ شاڭىن اسپانعا كوتەرىپ, ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى ايداپ بارا جاتقان ساۋداگەر قانداي سەزىمدە بولدى دەسەڭىزشى... ول ءوزىنىڭ ايلاكەرلىگىنە ءسۇيسىندى مە ەكەن؟ بالكىم, ءبىر جىلقىعا العان تاۋارىن ءجۇز جىلقىعا ساتقانىنا ماساتتانعان شىعار. ايتەۋىر, ۇتىلماعان ادام ساۋداگەر ەكەنىنە ءباس تىگۋگە دايىنمىن.
ورال قازاقستاننىڭ باتىسى دەلىك. ەندى, 4 مىڭ شاقىرىم كەرى قايتىپ, حان-ءتاڭىرىنىڭ ەتەگىندەگى ءوز اۋىلىما كەلەيىن. ءبىزدىڭ ەلدە دە قىزىنا ارناپ ءجۇز جىلقىعا ءبىر ىشىك العان نيازبەك دەگەن باي وتكەن. ەل ونىڭ ۇرپاقتارىن «بايدىڭ اۋىلى» دەپ اتايدى.
ءبىر قىزىعى, ءتۇرلى كىتاپتاردى وقىعاندا, ءحىح عاسىردا مۇنداي دەرەكتەردىڭ از بولماعانىنا كوزىم جەتتى. ماسەلەن, قازاق بايى قۇنىن ءجۇز جىلقىعا باعالاپ ساتىپ العان ساۋكەلە رەسەيدىڭ كۋنستكامەراسىندا ءالى كۇنگە ساقتالىپ تۇر ەكەن. باسقانى ايتپاساق تا, وسى ءۇش-اق دەرەك ءبىر كەزدەرى قازاق بايلارىنىڭ اراسىندا «بايلىق جارىستىرۋ» باسەكەسى بولعانىن ايعاقتايدى. بۇل باسەكەنىڭ جالپى قوعامعا بەرەرى بولدى ما؟ ودان قازاق ۇتتى ما؟ ۇتىلدى ما؟ سۇراق كوپ, جاۋاپ جوق.
ارينە, ماقتان, اتاق, داڭق, اڭىز كەرەك-اق! بىراق سول زاماندا ساماۋرىن, ىشىك, ساۋكەلە دەگەن قازاق ءۇشىن قات دۇنيە بولدى دەپ ايتا المايمىز. بۇل جاي عانا ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ اتاق-داڭقىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي قۇرباندىققا بولسىن بارا الاتىنىن كورسەتەدى. بىرەۋ مۇنى جومارتتىق-مارتتىك دەر, ەندى بىرەۋ باسقاشا باعالار...
ءبىر قىزىعى, ءسىز بەن ءبىز بايدىڭ بايلىعىنا تاڭداي قاعامىز دا, ونىڭ ءجۇز جىلقىسىن ءبىر ساماۋرىنعا, ءبىر ىشىككە نەمەسە ءبىر ساۋكەلەگە ايىرباستاپ العان ايلالى ساۋداگەرلەردى ۇمىت قالدىرامىز.
ول ايلالى ساۋداگەر نە ىستەدى؟ قالاي ساتتى؟ بايدى قالاي كوندىردى؟ نەگىزگى ءتالىم الارلىق اڭىز وسى تاراپتان وربىسە, ءبىز ءۇشىن تىڭ اقيقاتتىڭ بەتى اشىلار ما ەدى؟ بىزگە جەتكەن اڭىزدارعا قاراساق ساۋداگەرلەر الدىمەن الۋشىنىڭ نامىسىنا تيەتىن سوزدەر ايتقان. «ەي, قازاق! ءارى ءجۇر؟ بۇل بۇيىمدى ساتىپ الۋعا سەنىڭ بايلىعىڭ جەتپەيدى» دەيدى ساۋداگەر مۇرنىن ءشۇيىرىپ. بۇل ءسوز كۇندە ماداق-ماقتاۋ ەستىپ جۇرگەن ادامعا اۋىر تيەرى انىق. باي ىزالانىپ: «ال مەنىڭ بايلىعىم جەتپەيتىندەي, ساۋكەلەڭنىڭ قۇنى قانشا ەدى؟» دەيدى قالش-قالش ەتىپ. ء«جۇز جىلقى» دەي سالادى وسىنى كۇتكەن ساۋداگەر. «مىنا الىپساتارعا ءجۇز جىلقىنى ايداپ اكەلىڭدەر» دەيدى اشۋى تارقاي قويماعان باي. ول مەنسىنبەگەن ساۋداگەردى زاتىن ساتىپ الىپ مۇقالتتىم دەپ ويلايدى. ال قازاقتىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەپ-ءبىلىپ العان ساۋداگەر جەڭىلگەن كەيىپتە كەشىرىم سۇراي قويادى. بىراق باي سول ءبىر كەشىرىمدى ءجۇز جىلقىسىن شىعىنداپ ساتىپ العانىن بىلمەيتىنى وكىنىشتى.
مۇنىڭ ءبارىن تەرەڭنەن قوزعاپ, نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ قازىرگى ميلليونەرلەردىڭ دە كەشەگى باقۋاتتى بايلاردان ايىرماسى شامالى. اتاق ءۇشىن ات شاپتىرادى. كوكپار بەرەدى. شەتەلدەن ءزاۋلىم سارايلار تۇرعىزادى, توي جاسايدى. وزدەرى تۋرالى جىر-ودا جازعىزادى. ونىسى كىتاپ بولىپ باسىلادى, تەلەەفيرلەردەن كورسەتىلەدى. بىراق جوق-جىتىككە كومەكتەسپەيدى, الاش بالاسىنىڭ ءبىلىم الۋىنا ينۆەستيتسيا سالمايدى.
الگى ساماۋرىنعا قاراپ تۇرعان كەزدە جۇرەگىم شىم ەتە ءتۇستى. «مۇنداي ءجۇز جىلقىنىڭ قانشاسى كورشى ەلدەرگە استى ەكەن؟» دەپ ويلادىم. سول ءجۇز جىلقى قارۋعا اينالىپ, قايتادان قازاقتىڭ باسىنا اڭگىرتاياق ويناتپاعانىنا كەپىلدىك بەرە الاسىز با؟ ويلاۋدىڭ ءوزى اۋىر...