استانا قالاسىندا عىلىم جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى قوعامداعى لگبت ناسيحاتىنىڭ كامەلەتكە تولماعان ازاماتتارعا ىقپالىن تالقىلادى. وسى ماقساتتا ەلىمىزدە ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن ەدى.
بىلتىر ەلىمىزدە پەتيتسيا ينستيتۋتى جۇمىسىن باستاپ, ازاماتتاردىڭ ۇسىنىسىمەن قوعام ءۇشىن ماڭىزى جوعارى بىرقاتار ماسەلە تالقىلاۋعا سالىنعانى كوپكە ءمالىم. سونداي ماسەلەنىڭ ءبىرى – لگبت ناسيحاتىنا تىيىم سالۋ. ء«بىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا لگبت-نىڭ اشىق جانە جاسىرىن ناسيحاتىنا قارسىمىز» اتتى پەتيتسيا ءتيىستى داۋىس جيناعان سوڭ, ارنايى كوميسسيا وتىرىستارىندا قارالىپ, تالاپتارى ءىشىنارا ماقۇلدانعانى بەلگىلى.
سونىڭ جالعاسى رەتىندە لگبت ناسيحاتىنىڭ كامەلەتكە تولماعان بالالارعا ىقپالىن انىقتاۋعا ارنالعان زەرتتەۋدى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسى بويىنشا «وركەندەۋگە جاردەمدەسۋدىڭ ۇلتتىق قورى» جەكە زەرتتەۋ ورتالىقتارى مەن ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ جۇرگىزگەن. جيىندا قور توراعاسى, PhD, بەلگىلى قۇقىق قورعاۋشى سۇلەيمەن ۇسەن ء«داستۇرلى ەمەس قاتىناستار ناسيحاتىنىڭ كامەلەتكە تولماعاندارعا اسەرى جونىندەگى اناليتيكالىق ەسەپتى» ۇسىندى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق پاراديگمانىڭ وزگەرۋى مەن الەمدەگى جاڭا كوممۋنيكاتسيا ارنالارىنىڭ كەڭىنەن دامۋى اياسىندا ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردىڭ قۇنسىزدانۋ ۇدەرىسى كۇشەيە تۇسكەن. كەيىنگى زەرتتەۋلەرگە سايكەس, بۇگىندە ادام كۇنىنە 2/3 ۋاقىتىن ينتەرنەتتە وتكىزەدى. ونىڭ ىشىندە دۇنيەتانىمى ەندى قالىپتاسا باستاعان بالالار جەلىدەگى قىزىلدى-جاسىلدى اقپارات پەن قۇندىلىقتارعا تىم سەزىمتال, تەز قابىلداعىش.
«ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك مەدياداعى ءداستۇرلى ەمەس قاتىناستاردى ناسيحاتتايتىن ماتەريالدار بالالارعا زياندى اسەر ەتىپ, ءداستۇرلى قۇندىلىقتارعا قارسى تۇراتىنى انىق: ولار وتباسى ينستيتۋتىن دەفورماتسيالايدى, وسىلايشا بۇكىل حالىقتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەدى. مىسالى, وركەندەۋگە جاردەمدەسۋدىڭ ۇلتتىق قورىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, رەسپوندەنتتەردىڭ 63,7%-ى لگبت تۋرالى اقپاراتتى تىكەلەي الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى الادى. بۇل رەتتە 29 جاسقا دەيىنگى رەسپوندەنتتەردىڭ 73,2%-ى ينتەرنەتتى اقپاراتتاندىرۋدىڭ نەگىزگى ارناسى دەپ اتايدى», دەدى س.ۇسەن.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ تارالۋىمەن دەسترۋكتيۆتى مازمۇننىڭ تارالۋ قاۋپى دە وسكەن: پورنوگرافيا, قاتىگەزدىك پەن زورلىق-زومبىلىق كورىنىستەرى, زياندى, ونىڭ ىشىندە ءداستۇرلى ەمەس قاتىناستاردى ناسيحاتتاۋ ارتىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتى بالالار مەن جاستار بولاشاعى ءۇشىن كۇرەسۋگە, سىرتتان ناسيحاتتالاتىن ستاندارتتى ەمەس مىنەز-ق ۇلىق ۇلگىلەرىنە قارسى تۇرۋعا تىرىسىپ جاتىر. ماسەلەن, لگبت ناسيحاتىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەكتەۋ ماسەلەلەرى پولشا, ليتۆا, ماجارستان, قىرعىزستان, گرۋزيا, ت.ب. ەلدەردە قارالعان.
«بۇل جاعدايدا ەلىمىز زاڭنامالىق دەڭگەيدە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن «قاۋىپسىز تسيفرلىق ورتانى» قالىپتاستىرۋ جونىندە شارالار قابىلداعان بىرقاتار مەملەكەتتىڭ جولىمەن ءجۇرىپ كەلەدى. «ستراتەگيا» قوعامدىق قورىنىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك, رەسپوندەنتتەردىڭ 84,2%-ى ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى قورعاۋ ءۇشىن مەملەكەت قابىلدايتىن شارالاردى قولدايدى. سونىمەن قاتار ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 67,3%-ى لگبت ناسيحاتىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەكتەۋدى جاقتاپ, ال 79,8%-ى لگبت ناسيحاتىن جاستارعا قاۋىپ دەپ سانايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ جارتىسىنان كوبىن لگبت ناسيحاتىنىڭ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ فيزيكالىق جانە پسيحوەموتسيونالدى دامۋىنا تەرىس اسەرى الاڭداتاتىنى انىقتالعان. سونىمەن قاتار ادامدار تۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى جانە وتباسى ينستيتۋتىنىڭ جويىلۋى (ارقايسىسى 42,8%), سونداي-اق ينفەكتسيالىق اۋرۋلار مەن رەپرودۋكتيۆتىك جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى (37,2%) جايىنداعى قاۋپىن دە ءبىلدىردى», دەدى س.ۇسەن.
جيىن بارىسىندا تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان ەسەپتە كامەلەتكە تولماعان ازاماتتارعا سىرتقى اقپاراتتىق ورتانىڭ پسيحولوگيالىق ىقپالى جانە ءداستۇرلى ەمەس قاتىناستار ناسيحاتىن قوعامنىڭ قابىلداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وتاندىق جانە شەتەلدىك عىلىمي جانە الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر قورىتىندىلارى, سونداي-اق حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى ءداستۇرلى ەمەس قاتىناستاردى ناسيحاتتاۋدى رەتتەۋدىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى ۇسىنىلدى.
ساراپشىلار ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق قاتىناستار تاقىرىبىنداعى كونتەنتتى تۇراقتى تۇردە تۇتىناتىن جاسوسپىرىمدەر جەكە گەندەرلىك نەمەسە جىنىستىق سايكەستىككە قاتىستى ىشكى شاتاسۋعا, مازاسىزدىق پەن ىڭعايسىزدىق سەزىمىنە تاپ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار اۋديتوريانىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى مەن پسيحولوگياسىن ەسەپكە الماي, ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق قاتىناس تاقىرىبىنداعى اقپاراتتاردى تاراتۋ جاسوسپىرىمدەر دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا قاتەرلى ىقپال ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. سونىڭ ىشىندە مۋلتفيلمدەر, كىتاپتار مەن سەريالدار ارقىلى ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق قاتىناستىڭ بەلگىلەرىن ناسيحاتتاۋدىڭ دا كەرى اسەرى ايتىلدى.
رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ وكىلى ن.ەسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, لگبت تۋرالى اقپاراتتار جاسوسپىرىمدەردى مازاسىزدىق پەن سەنىمسىزدىككە, ەموتسيونالدى تۇراقسىزدىق پەن دەپرەسسيالىق كوڭىل كۇيگە, الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋ سەزىمىنە, تۇلعاارالىق قارىم-قاتىناس پەن ءوزىن-ءوزى انىقتاۋداعى قيىندىققا الىپ كەلۋى مۇمكىن. ساراپشىلار وسى زەرتتەۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە لگبت تاقىرىبىندا 1 559 ماتەريال جاريالانعانىن انىقتاعان. ولار لگبت قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىساتىن بلوگەرلەر مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
جيىن بارىسىندا وسى زەرتتەۋدى جۇرگىزۋگە قاتىسقان وزگە دە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى ءسوز الىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جاڭبىرشين بۇرىن شەتىن تاقىرىپتىڭ كەيىنگى جىلدارى ۇلكەن ساياسي ويىنعا اينالعانىن, بۇنىڭ ارتىندا باتىس ەلدەرىندەگى ءىرى كۇشتەر تۇرعانىن ايتا كەلە, بىلتىرعى پەتيتسيادان كەيىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ, وعان زاڭمەن تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن جەتكىزگەنىن ايتتى. سونداي-اق ول بۇل زەرتتەۋلەردى ءارى قاراي جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن, وعان بىرنەشە سەبەپ تۇرتكى بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«مەن بۇگىن بىلگىم كەلگەن كەيبىر ماسەلەنى ەستي المادىم. بىرىنشىدەن, لگبت وكىلدەرى بۇل جولعا نە سەبەپتەن ءتۇستى: تۋعاننان با نەمەسە وسىنداي ناسيحاتتىڭ سەبەبىنەن وزگەردى مە؟ الدە زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولدى ما؟ ەكىنشىدەن, لگبت وكىلدەرى اراسىنداعى اۋرۋلار تۋرالى ەشقانداي زەرتتەۋدى كورمەدىك. بالكىم, باسقا ەلدەردە بار شىعار. ءبىز دە سونداي زەرتتەۋ جۇرگىزۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, ولاردىڭ اراسىندا سۋيتسيد جاساۋ ءۇردىسى قانشالىقتى تاراعان؟ تورتىنشىدەن, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ مەرزىمى قانداي؟ مەنىڭ بىلۋىمشە, ولار 50 جاسقا دەيىن عانا ءومىر سۇرەدى. ءبىز وسى زەرتتەۋلەردى ءارى قاراي جالعاستىرىپ, لگبت وكىلىنىڭ الەۋمەتتىك پورترەتىن جاساۋىمىز كەرەك», دەدى ە.جاڭبىرشين.