ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان قولدانبالى حيميا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى «قازاقستاننىڭ جۇپار ءيىسى» جوباسى اياسىندا بىرقاتار تابىستارعا قول جەتكىزىپ وتىر. اسىرەسە, ولاردىڭ جۋساننان ءيىسسۋ وندىرۋگە بولاتىنىن دالەلدەپ شىققانى كوڭىل قۋانتادى. بۇل ىلكىمدى ءىس ەلىمىزدە وسى سالا بويىنشا زاۋىت سالۋعا جول اشۋى مۇمكىن.
قازاق دالاسىندا جۋساننىڭ كوپتەگەن ءتۇرى بار. بۇلاردىڭ ءارقايسىسى وزىندىك ەرەكشە قاسيەتكە يە ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. قازىرگى تاڭدا وتاندىق عالىمدارىمىز وسى ءوسىمدىكتى زەرتتەۋ ءىسىن جۇيەلى تۇردە جالعاستىرىپ, ودان ءتۇرلى ونىمدەر الۋدى جولعا قويۋدا. ماسەلەن, قولدانبالى حيميا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى بۇعان دەيىن جۋساننان ەفير مايىن وندىرگەن. وسىعان بايلانىستى قۇرىلىم ديرەكتورى ءارى جوبا اۆتورى, وسى باعىتتا 13 جىل بويى تىنىمسىز ەڭبەكتەنىپ كەلە جاتقان عالىم ەرلان سۇلەيمەن: «ەفير مايلارى ەلىمىزدە وسەتىن وسىمدىكتەن الىنادى. ءبىرىنشىدەن, جاساندى قوسپا ەمەس, ول – تابيعي. كەيبىر پنەۆمونيا, تۇماۋ, اللەرگيا اۋرۋلارىنا قارسى ءدارى-دارمەك جاساۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, ەفير مايلارى اروماتەراپيا رەتىندە قولدانىلادى», دەيدى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءوسىمدىكتەردەن الىنعان ەفير مايىنىڭ قۇنى شەت مەملەكەتتەردە 8 مىڭ اقش دوللارىنا باعالانادى ەكەن. ەگەر وسى ءوندىرىستى ەلىمىزدە دامىتار بولساق, بۇل ناعىز تابىس كوزىنە اينالار ەدى.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, دالامىزداعى 400-گە جۋىق ءوسىمدىك تۇرىنەن ەفير مايىن ءوندىرۋگە بولادى. ول ءۇشىن ارنايى قوندىرعىلار قاجەت. ونى دايىنداۋ ءۇشىن ىدىسقا تاڭداپ الىنعان وسىمدىك تۇرىنە از مولشەردە سۋ قوسىلىپ, ول 100⁰س-تا قايناتىلادى. سودان كەيىن الگى ماي تۇزىلەدى.
جۋساننان تەك ەفير مايىن الىپ قانا قويماي, ودان ءيىسسۋ ازىرلەۋ ماسەلەسى دە ينستيتۋت ماماندارىنىڭ باستى نازارىندا تۇر. ماماندار جۋساندى ءيىسسۋ وندىرىسىنە تاپتىرماس شيكىزات دەپ ەسەپتەۋدە. بۇل وسىمدىكتىڭ وتكىر ءيىستى قاسيەتىن نەگىزگە الا وتىرىپ, 3 جىل كولەمىندە تەر توككەن حيميكتەر وسى ارالىقتا ءتۇرلى ءونىم دايىنداپ شىعاردى. قازىرگى تاڭدا اتالعان وسىمدىكتەن جاسالعان ءيىستەندىرگىشتەردى مەديتسينالىق مەكەمەلەر قولدانا باستاعان. ونى جاعىمسىز ءيىستى جويۋعا, باكتەريالاردىڭ تاراۋىنا جول بەرمەۋگە پايدالانۋدا.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى – 40 گرادۋستا قاتپايتىن سۇيىقتىق جاساعان. ونىڭ قۇرامىندا دا جۋسان قوسپاسى بار. مۇنى ارنايى قۇتىعا قۇيىپ, اۆتوكولىكتەردىڭ ىشىنە قويسا, جاعىمدى ءيىس شىعارىپ تۇرادى. بۇگىندە ينستيتۋت عالىمدارى اتالمىش جوبالاردى زەرتحانادان ءوندىرىسكە باعىتتاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. سونداي-اق, ولار اقش, فرانتسيا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ ونەرتاپقىش-عالىمدارىمەن تىعىز بايلانىستا.
ايتا كەتەيىك, قولدانبالى حيميا ينستيتۋتى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دە عىلىمي كەڭەستىڭ 2011 جىلعى 31 ناۋرىزىنداعى №8 شەشىمى نەگىزىندە قۇرىلىپ, ءوز قىزمەتىن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى فاكۋلتەتى جانىندا جۇرگىزىپ كەلەدى. ول 2013-2014 جىلدارى اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي ورتالىقتارى اراسىندا جوعارى ساناتقا يە بولعان.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».