"ەگەمەن قازاقستاننىڭ" ارناۋلى بەتى
زاڭ جوباسى تانىستىرىلدى ماجىلىستە اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, پالاتا ۆيتسە-سپيكەرى داريعا نازارباەۆانىڭ قاتىسۋىمەن «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن تانىستىرىلدى, دەپ حابارلادى ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. قۇجاتتى جاساۋشىلار اتىنان ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى مارات قۇسايىنوۆ بايانداما جاسادى. اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى قوعامدىق يگىلىكتەر مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن رەسۋرستاردى بىرىكتىرۋ جولىمەن جانە مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىقتى قالىپتاستىرۋ جانە كۇشەيتۋ بولىپ تابىلادى. مىندەتتەرى: جەكە سەكتوردى مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋعا تارتۋ; بيۋدجەتكە سالىناتىن جۇكتەمەلەردى تومەندەتۋ; ينۆەستيتسيالار تارتۋ; مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساسۋ مودەلدەرىن كەڭەيتۋ. قۇجاتتا كورسەتىلگەندەردى ءجۇزەگە اسىرۋعا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, كولىك, ەنەرگەتيكا, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا (ايالارىندا) بولۋى مۇمكىن سالالار قاتىسادى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىن تارتۋ, ونىڭ ىشىندە تەتىكتەردى قولدانۋ ارقىلى تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ مەن اكتيۆتەرگە وپتسيوندىق كەلىسىمدەردى تارتۋ (جوبادان «exit») جانە اكتسيونەرلىك كەلىسىمدەردى تارتۋ ماقسات ەتىلەدى. بيۋدجەتتەن تولەنەتىن تولەمدەر جانە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا: سۋبسيديالار, ينۆەستيتسيالىق شىعىندار وتەماقىسى, وپەراتسيالىق شىعىندار وتەماقىسى, باسقارۋ ءۇشىن سىياقى مەن قولجەتىمدىلىگى ءۇشىن اقى جاتادى. زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءرولىن ايقىنداۋدا: جەرگىلىكتى جوبالاردى سۇيەمەلدەۋگە قاتىسۋ, الەۋەتتى جەكە ارىپتەستەر ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرۋ, ءمجا ماسەلەلەرى بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋگە قاتىسۋ جانە جەرگىلىكتى جوبالاردىڭ كونكۋرستىق قۇجاتتاماسىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى تالقىلاۋعا قاتىسۋ, كونكۋرستىق كوميسسيانى قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋ مەن جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن مونيتورينگىلەۋگە قاتىسۋ كورسەتىلگەن. «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىك تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ ىلەسپە تۇزەتۋلەرى 3 كودەكسكە جانە 14 زاڭعا, ونىڭ ءىشىندە ازاماتتىق كودەكسكە, بيۋدجەت كودەكسىنە, جەر كودەكسىنە جانە دە كونتسەسسيالار, ينۆەستيتسيالار, اكتسيونەرلىك قوعامدار, اۆتوموبيلدىك جانە تەمىرجولدار تۋرالى زاڭدارعا جانە باسقا دا زاڭدارعا ءتيىستى ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. زاڭ جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – د.نازارباەۆا, ز.باليەۆا, ر.حالمۇرادوۆ, ءا.تويباەۆ, ە.كاپپەل, ت.ەرعاليەۆ, ن.سابيليانوۆ, ت.ب. زاڭ جوباسىن جاساۋشىلارعا سۇراقتار قويدى. ەندى زاڭ جوباسى دەپۋتات ر.كيم جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبىندا تالقىلاناتىن بولادى.ناۋرىزدىڭ ءمانىن تەرەڭدەتىپ, جاستارعا ءتالىم كورسەتسەك
ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات الدان سمايىل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ماسىموۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا بىلاي دەلىنەدى: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ارقىلى ناۋرىز مەيرامىنا ۇلتتىق مازمۇن بەرۋ ءجونىندەگى ويلارىن ورتاعا سالعان ەدى. مينيستر مىرزانىڭ ۇسىنىس-بايلامدارىمەن تولىق قوسىلامىز. وسى ءداستۇرلى مەرەكەنى فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق اۋقىمنان جالپى قازاقستاندىق مەرەكە دارەجەسىنە جەتكىزۋ كەرەك ەكەندىگى بۇرىن دا ءجيى ايتىلاتىن. سول ورايداعى كەيبىر پىكىر-پايىمىمىزدى ءبىز دە بيلىك تاراپىمەن ءبولىسۋدى, تالاپ-تىلەك رەتىندە ۇسىنۋدى ءجون كوردىك. ناۋرىز بەن ونىڭ تاريحى جايىندا ايتقاندا, الدىمەن قىدىر بابا جانە ۇماي انا جايلى ءسوز قوزعاۋعا ءتيىسپىز. قىدىر – قازاقتىڭ, سونداي-اق, باسقا دا تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ەرەكشە جارىلقاۋشى قاسيەتكە يە اۋليەسى. ول كۇندەردىڭ كۇنىندە «قىرىقتىڭ ءبىرى» بولىپ جولىعىپ, باعىڭدى جاندىرادى. سوندىقتان جۇزدەسكەندەردىڭ بارىنە كەمسىتپەي, ءبولىپ-جارماي ءىلتيپات كورسەتۋىڭ كەرەك. قىدىر – بۇل تۇرعىدا ادام بالاسىن ءوزارا جاراستىرۋشى, الىس-جاقىندى تابىستىرۋشى كيەلى تۇلعا. ۇماي انا – تۇركىتەكتەستەردىڭ حاۋانادان سوڭعى ۇلى اناسى, ايەل مەن بالانىڭ ءپىرى, مەيىرىم-شاپاعات شۋاعىن شاشقان كۇن ديدارلى اۋليەسى. وعان اتا-بابالارىمىز: «جۇرەگىمىزدى جىلىتا گور, قاتىگەزدىك پەن وشپەندىلىكتەن ساقتاي گور», دەپ سىيىنعان. مىنە, وسى ەكى اۋليە ناۋرىز كۇنى الدىندا جانە توي كۇنى بالاباقشالارداعى ءبۇلدىرشىندەر مەن تومەنگى سىنىپتارداعى جەتكىنشەكتەرگە سىيلىق ۇلەستىرسە, باتالارىن بەرىپ, يگى تىلەك بىلدىرسە, ۇلتتىڭ ۇلى مەيرامى – ناۋرىز مەيرامىنىڭ تاريحى مەن ەرەكشەلىكتەرى جايلى اڭگىمەلەپ بەرسە, قۇبا-قۇپ ەمەس پە؟! بۇل الداعى ۋاقىتتا داستۇرگە اينالسا, بالا جۇرەگىنە قىدىر باباسىنىڭ كيەسى, ۇماي اناسىنىڭ مەيىرىم شۋاعى دارىماي ما؟ ۇلتتىق ۇلاعات پەن تالىمگە اينالماي ما؟ ءداستۇرىمىز بەن سالتىمىز بالدىرعاندارعا اسەرلى ناسيحاتتالماي ما؟! اياز اتاعا جۇگىنىپ, قارشاقىزعا جۇگىرگەن بالاۋسالار تۇپكى تامىرىنا سولاي ءبىر قايىرىلماي ما؟! ناۋرىزدى ۇلتتى ۇلىقتاپ, تاريحتى قادىرلەۋ ءۇشىن پايدالانۋ دەگەنىمىز دە وسى ەمەس پە؟! سوندىقتان, قۇرمەتتى كارىم قاجىمقان ۇلى, ءبىز بۇل ۇسىنىسىمىزدى بارىنشا ورىندى دەپ بىلەمىز جانە قولداۋ تاباتىندىعىنا كۇمان كەلتىرگىمىز كەلمەيدى. مىنا ماسەلە دە ناۋرىزدىڭ ءمانىن تەرەڭدەتىپ, جاستارعا ءتالىمدى بولادى دەپ ويلايمىز. اتالعان مەرەكە جايلى ءان از, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ساحناعا ارنالعان تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر دە تاپشى. سونى ەسكەرە وتىرىپ, بالاباقشالار, ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن ناۋرىز تاقىرىبىنا, ونىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى مانىنە, باۋىرمالدىق پەن كەشىرىمدىلىك يدەيالارىنا نەگىزدەلگەن شاعىن مەرەكەلىك-مۋزىكالىق-ساحنالىق قويىلىمدار دايىنداۋ قاجەت. ناۋرىز تاعىلىمىنىڭ ءبىر اسەرلى تۇسى وسى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, وبلىستىق مادەنيەت باسقارمالارى قالامگەرلەر مەن كومپوزيتورلارعا ارنايى تاپسىرما بەرۋ ارقىلى بۇل ماسەلەنى وڭتايلى شەشە الار ەدى. ناۋرىز – ۇلتتىق مەرەكە عانا ەمەس, ۇلتتىق بولمىس, ۇلتتىق ءداستۇر, ۇلتتىق مىنەز, ءومىر دەپ اتالاتىن, ادامداردىڭ عۇمىرلارىمەن ولشەنەتىن, بىرەۋ ارقىلى ءسونىپ, بىرەۋ ارقىلى قايتا لاۋلايتىن كول-كوسىر دۇنيەگە, ادامزات پەن جاراتىلىسقا دەگەن تاريحي كوزقاراس. ونى جاس ۇرپاقتىڭ تالىمىنە جانە ۇلتتىق قۇندىلىعىنا اينالدىرۋ – ءبىزدىڭ ۇلتتىق پارىزىمىز. تالاپ-تىلەگىمىز قولداۋ تاپسا, سول پارىزعا ادالدىقتىڭ بەلگىسى دەپ قابىلدايمىز.ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى
قۇزىرەتىنە جەرگىلىكتى قامتۋ مونيتورينگىن جەكە قولدارعا وتكىزۋ كىرە مە, كىرمەي مە؟
اسقار بازارباەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردا جەرگىلىكتى قامتۋ مونيتورينگى سەكىلدى ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى قۇرالى كومىرسۋتەكتى شيكىزاتقا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە (ەم) ال تاۋ-كەن كەشەنىنە قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە (يدم) جۇكتەلگەنى بەلگىلى. دەپۋتاتتىق وسى ساۋالعا سەبەپ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندا جەرگىلىكتى قامتۋ مونيتورينگىن ورتالىقتاندىرۋ بويىنشا «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ ۇكىمەتكە جىبەرگەن ۇسىنىسىنا (08.12.2014 ج. شىع. № 08-01/د-933//17-24/5549) ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەرگەن جاۋابى بولىپ وتىر. كورسەتىلگەن جاۋاپتا مينيسترلىك جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردى جەرگىلىكتى قامتۋعا قاتىستى قىزمەتتەرىن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا وتكىزۋ تۋرالى, ال وسى جۇمىستىڭ ادىلدىگى مەن زاڭدىلىعىن ەم مەن يدم-قالدىرۋ تۋرالى ايتادى. بۇدان باسقا, ەم مونيتورينگتىڭ ءوز بولىگىن كونكۋرستىق نەگىزدە «CloudService» جشس جەكە كومپانياسىنا, ونىڭ قىزمەتتەرىن مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەۋمەن تابىستاپ قويدى. وسى ورايدا, مىناداي قارسى سۇراقتار تۋىندايدى. بىرىنشىدەن, ەگەر مينيسترلىكتىڭ فۋنكتسيالارى ۇكپ-عا وتكىزىلگەن بولسا, ول جاۋاپكەرشىلىكتى قالاي كوتەرۋى ءتيىس؟ ەكىنشىدەن, ەگەر ەم ءوزىنىڭ بولىگىن جەكە قولعا وتكىزىپ قويعان بولسا, بۇل فۋنكتسيالاردى دا قالاي وتكىزۋگە بولادى؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەم تاراپىنان ماڭىزدى مەملەكەتتىك قىزمەت بولىپ تابىلاتىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋىنداعى جەرگىلىكتى قامتۋ مونيتورينگى ساياساتىندا كوپۆەكتورلىق بايقالىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتەن ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدى قاراستىرۋدى جانە ەم قۇزىرەتىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى, دالىرەك ايتقاندا, جەرگىلىكتى قامتۋ مونيتورينگىن جەكە قولدارعا وتكىزۋ كىرە مە, كىرمەي مە دەگەن ماسەلەنى ءتۇسىندىرىپ بەرۋدى, سونداي-اق, ۇكىمەتتىڭ وسى ماسەلە ءجونىندەگى بىرىڭعاي ۇستانىمى قانداي ەكەنىن ناقتىلاۋدى سۇرايمىز.ءوتىنىشى بويىنشا قابىلدادى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى يكرام ادىربەكوۆ ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ۆيتاۋتاس ناۋدۋجاستى ونىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قابىلدادى. كەزدەسۋدە ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا قاتىناستاردى, ونىڭ ىشىندە پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ەلشى ليتۆا ۋكراينا شيەلەنىسىنە, تەرروريزممەن كۇرەسكە, قاقتىعىس ايماقتارىنداعى بەيبىت تۇرعىنداردى قورعاۋعا, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى جانە ادام قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ودان باسقا, ەلشى كوميتەت توراعاسى ي.ادىربەكوۆتىڭ ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ بيىلعى اقپانداعى ۆەناداعى 14-ءشى قىسقى سەسسياسىنا قاتىسۋى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ارناۋلى ۋاكىلى رەتىندە 2017-2018 جىلداردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن ىلگەرىلەتۋ جونىندە بالتىق ەلدەرىنە جۇمىس بابىنداعى ساپارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ول ساپار اياسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, تاراپتار جۇزدەسۋ بارىسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى بىرقاتار ماسەلەلەردى تالقىلادى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.بەلسەندى تۇلعانى ەرتە باستان قالىپتاستىرۋ قاجەت
جاقىندا ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى مەن پارلامەنت ماجىلىسىندەگى «نۇر وتان» فراكتسياسىنىڭ وڭىرلىك ساياسات جانە ماسليحاتتارمەن جۇمىس كەڭەسى بىرلەسىپ, «شىعارماشىلىق جاعىنان بەلسەندى تۇلعانى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ فاكتورى رەتىندەگى جاستار ءماسليحاتتارى» دەگەن تاقىرىپتا استاناداعى وقۋشىلار سارايىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ: «2050» ستراتەگياسى سىزدەرگە ارنالعان. ونى جۇزەگە اسىراتىن دا, جەمىسىن كورەتىن دە سىزدەر. وسى جۇمىسقا ارقايسىڭىز اتسالىسىڭىزدار. نەمقۇرايلىلىق تانىتپاڭىزدار. ەلدىڭ بولاشاعىن بارشا حالىقپەن بىرگە جاساڭىزدار!», – دەپ جاستارعا ەرەكشە سەنىم ءبىلدىردى. سوندىقتان ەلىمىزدە جاستاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىكتەرىن دامىتىپ, پاتريوتتىق سەزىمدەرىن قالىپتاستىرۋ – باستى ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى. ال ءبىز, دەپۋتاتتار وڭىرلەرگە بارعانىمىزدا, بەلسەندى جاستار حالىق قالاۋلىلارىمەن وسىنداي كەزدەسۋ وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان بولاتىن. سول تىلەكتەردى ءبىز بۇگىن ىسكە اسىرىپ وتىرمىز. ارينە, وبلىستاردا, بۇكىل رەسپۋبليكامىزدا جاستاردىڭ قوعامدىق جۇمىسقا, ومىرگە ارالاسۋى وتە قاجەت. ويتكەنى, جاستار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز, ەلباسىمىزدىڭ جاستارعا دەگەن سەنىمى زور. بارشاڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن, – دەپ باسقوسۋدى ءماجىلىس دەپۋتاتى, پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ءاسيما بيمەندينا جۇرگىزدى. بۇل جينالىس جاستاردىڭ ازاماتتىق جانە پاتريوتتىق كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋ, استانا قالاسى جاستارىنىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ, رەسپۋبليكا جاستارىنىڭ قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قىزىعۋشىلىقتارىن وياتىپ, ولاردىڭ رۋحاني جانە ساياسي مادەنيەتىن كوتەرۋ ءۇشىن ويلاستىرىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن جاستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىستىرۋدى ماقسات ەتتى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مەيرام بەگەنتاەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تاحير بالىقباەۆ, استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ جاستار الدىندا پاتريوتيزم, بەلسەندى تۇلعانىڭ قالىپتاسۋ جولدارى جايىندا وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. استانا قالاسى جاستار ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى باقتيار ءاشىروۆ, استانا قالاسى №25 مەكتەبى ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى سۆەتلانا پوگرەبيتسكايا, س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جاستار ءىسى كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ايگەرىم كوكەەۆا ءسوز سويلەدى. جاستارمەن كەزدەسۋ سۇحباتتاسۋ تۇرىندە وتكىزىلدى. كەزدەسۋدە قازىرگى تاڭداعى قوعامدا جاستار ماسەلەسىنە قاتىستى وزەكتى تاقىرىپتار قوزعالىپ, دەپۋتاتتار مەن جاستار اراسىندا بۇگىن مەن بولاشاق تاقىرىبىندا سۇراقتار قويىلدى جانە ولارعا جاۋاپتار بەرىلدى, دەپ حابارلادى ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.فوتوكۇندەلىك
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.