سوڭعى جىلدارى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ السىرەۋى مەن اجىراسۋ كورسەتكىشىنىڭ ءوسۋى ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. وسىعان وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى ارداق نازاروۆ اجىراسقان وتباسىلارعا سالىق سالۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان بولاتىن. دەپۋتاتتىڭ بۇل باستاماسىنا قوعامنىڭ كوزقاراسىن ءبىلۋ ماقساتىندا Egemen.ءkz تىلشىسى ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەن ەدى. ساۋالناماعا قاتىسقان ەلوردالىقتاردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇل باستامانى قولدامايتىندارىن جەتكىزدى.
دەپۋتات ارداق نازاروۆ شاڭىراعى شايقالعالى تۇرعان ەرلى-زايىپتىلارعا تاتۋلاستىرۋ كەڭسەسىنە بارۋدى مىندەتتەۋدى, اجىراسقان جاعدايدا باج سالىعىن ەنگىزۋدى, قوعامدىق دەرتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن «جاس وتباسى» ۇلتتىق باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىنعان ەدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا بۇل باستاما وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
الايدا ساۋالناماعا قاتىسقان ەلوردا تۇرعىندارى ادامداردىڭ ەرىككەننەن اجىراسپايتىنىن, وتباسىن ساقتاپ قالۋدىڭ باسقا امالى قالماعاندىقتان ەكى جاققا كەتۋگە ءماجبۇر بولاتىنىن العا تارتتى. ولاردىڭ ويىنشا ونسىز دا جان كۇيزەلىسىنەن جاپا شەككەن ەرلى-زايىپتىلارعا مۇنداي ساتتە مەملەكەتتىڭ سالىق ارقىلى قىسىم جاساۋى ادىلەتسىزدىكتىڭ كورىنىسى بولادى.
«كوپشىلىككە تالقىلاۋ وڭاي كورىنەتىن اجىراسۋدىڭ ارتىندا قانشاما كوز جاسى, كۇرەس, تاۋسىلعان ءۇمىت تۇرادى. مۇنداي جاعدايعا جەتكەن وتباسىعا قىسىم ەمەس قولداۋ كەرەك. مەملەكەت تاتۋلاسۋعا مۇمكىندىك بەرگىسى كەلسە, الدىمەن جاستارعا كومەك كورسەتسىن», دەيدى قالا تۇرعىنى.
ەندى ءبىرى «اجىراسۋ – جەكە ادامنىڭ قۇقىعى. اركىم ءوزىنىڭ وتباسىلىق ومىرىنە ءوزى جاۋاپتى. مەملەكەت ول شەشىمگە ارالاسىپ, ۇستىنەن سالىق سالۋ ارقىلى تاربيە جۇرگىزەمىن دەسە – قاتەلەسەدى», دەيدى.
كەيبىر تۇرعىندار دەپۋتاتتىڭ نيەتى دۇرىس بولعانىمەن, ءتاسىلى دۇرىس ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. قوعامدا ءالى دە ماتەريالدىق قيىندىقتارمەن, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان جۇپتار كوپ. ولارعا سالىقپەن ەمەس, زاڭمەن قورعان بولۋ ماڭىزدىراق ەكەنىن ايتادى.
ء«بىر وتباسىلار مىنەزى جاراسپاعاندىقتان, ايەلدەر كۇيەۋىنەن قىسىم كورگەندىكتەن اجىراسادى. مۇنداي جاعدايلاردان كەيىن ولارعا سالىق سالۋ قاتە دەپ ويلايمىن», دەيدى تاعى ءبىر تۇرعىن.
جالپى, ساۋالناما بارىسىندا تۇرعىندار سالىق سالۋ ارقىلى وتباسىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن پىكىرلەرىن اشىق ايتتى.
«اجىراسۋ سەبەپتەرى ءارتۇرلى بولاتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. سالىق ەكى تاراپقا دا سالىنسا, ونسىزدا بالا-شاعاسىن اسىراۋ مىندەتىن ارقالاپ قالاتىن ايەل ادام ءۇشىن بۇل قوسىمشا سالماق بولادى. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدە اليمەنت تولەمەي قاشىپ جۇرگەن ەر ازاماتتاردىڭ دا بار ەكەنىن ۇمىتپايىق. سوندىقتان بۇل ۇسىنىس ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولى ەمەس», دەگەن پىكىر بىلدىرگەن تۇرعىندار دا بولدى.
بۇل رەتتە بەلگىلى پۋبليتسيست عازيز ابىشەۆ بۇل باستامانى «ماحابباتقا ماجبۇرلەۋ» مادەنيەتىنىڭ جالعاسى دەپ باعالايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «جۇرتتى سۇيگىزۋ», «وتباسىن كۇشتەپ ساقتاپ قالۋ» وتباسىلىق قۇندىلىقتى قۇرمەتتەۋ ەمەس, كەرىسىنشە, ادامنىڭ ەركىن تاڭداۋىنا قىسىم جاساۋ. سونداي-اق, ول مۇنداي زاڭداردىڭ جاستاردى نەكەدەن قورقىتىپ, كەرىسىنشە, وتباسىن قۇرماۋعا يتەرمەلەۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتەدى.
«ەگەر ادامدار بىرگە تۇرعىسى كەلمەسە – ولار بۇعان قۇقىلى. ەگەر ەكى ادام اجىراسسا – بۇل باسقا ازاماتتاردىڭ, باسقا وتباسىلاردىڭ نە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارىنا قالاي زيان كەلتىرەدى؟ نەلىكتەن ولار كوبىرەك تولەۋى ءتيىس؟ جاستار نە ءۇشىن ۇيلەنەم, ەگەر اجىراسىپ كەتسەم – ارتى ماعان قوسىمشا سالىق بولماق دەگەن وي ءتۇيۋى مۇمكىن. بۇل وتباسى ينستيتۋتىنا سوققى ەمەس پە؟», دەيدى عازيز ابىشەۆ.
جالپى, ساۋالناماعا قاتىسقان رەسپوندەنتتەر تولىقتاي دەپۋتات كوتەرگەن باستاماعا قارسى ەكەندەرىن ءبىلدىردى. تۇرعىنداردىڭ پىكىرىنشە, اجىراسقاندارعا سالىق سالۋ ماسەلەنى شەشپەيدى. «اجىراسۋ – جەكە ادامنىڭ تاعدىرى عانا ەمەس, قوعامداعى رۋحاني كۇيدىڭ ايناسى. بۇل جەردە مىڭداعان بالانىڭ بولاشاعى بار. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە مۇقيات قاراۋ كەرەك», دەيدى ولار.
ايتا كەتەيىك, رەسمي دەرەكتەر بويىنشا ەلىمىزدە 2023 جىلى 120,8 مىڭ نەكە تىركەلسە ونىڭ 40,2 مىڭى اجىراسۋمەن اياقتالعان. سونداي-اق, 400 مىڭ ايەل مەن 60 مىڭ ەر ازامات جالعىزباستى اتا-انا رەتىندە تىركەلگەن.