سوعىس دەرەكتەرى – ارحيۆ قۇجاتتارىندا

ءىس-شارا 1941–1945 جىلدارداعى سوعىس ارداگەرلەرىن ەسكە الۋعا ارنالدى. جيىندا مايدانگەرلەردىڭ ۇرپاقتارى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.

ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءىرى قاسىرەتتى سوعىسقا 1,5 ميلليوننان اسا قازاقستاندىق مايدانعا اتتانىپ, جارتىسىنان كوبى ەلگە ورالمادى. ولار كەۋدەسىن وققا توسىپ, بەيبىت كۇننىڭ ورناۋى جولىندا قىرشىننان قيىلدى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان 500-دەن اسا جاۋىنگەردىڭ ىشىندە ەسىمى اتالاتىن باۋىرجان مومىش ۇلى, تولەگەن توقتاروۆ, ءاليا مولداعۇلوۆا, مانشۇك مامەتوۆا سىندى ەرجۇرەك قازاق باتىرلارىنىڭ ەرلىگىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ ەنشىسىندە. تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ دە جەڭىسكە قوسقان ۇلەسى زور. ولار مايدان دالاسىنا تىلدان كۇش بەرىپ, وق-ءدارى, ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەك جەتكىزىپ وتىردى.

ورتالىق مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق قۇجاتتاما ارحيۆىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان شاكەن ءماجيتوۆ, حا­ليدا مامانوۆا, باحيا اتشا­باروۆ, ساكەن نۇعمانوۆ, سايىم بالمۇحانوۆ, اركادي دەەۆ, پاۆەل ماريكوۆسكي جانە ت.ب. كوپتەگەن جەكە تەكتىك قور يەلەرىنىڭ قۇجاتتارى ساقتالىپ تۇر. بۇل قۇجاتتاردى عالىمدار, جەكەلەگەن زەرتتەۋشىلەر عىلىمي زەرتتەۋ, تاريحتى قالپىنا كەلتىرۋ جانە تاريحي ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا پايدالانىپ جاتىر.

القالى جيىندى ورتالىق مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق قۇجاتتاما ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى بايان جۇماتاەۆا جۇرگىزىپ, قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشتى.

« ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس جولىندا ارداگەرلەرمەن قاتار تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ, ولاردىڭ قاتارىندا عالىمداردىڭ دا بار ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەنىمىز ءجون. ورتالىق مەملەكەتتىك عى­لىمي-تەحنيكالىق قۇجاتتاما ارحيۆىندە ەلىمىزگە بەلگىلى كوپ­تەگەن عالىمنىڭ سوعىس كەزىندەگى ەڭبەكتەرىن دالەلدەيتىن قۇجاتتار جيناقتالعان. بۇگىندە وسى قۇ­جاتتار جاڭا زەرتتەۋلەرگە نەگىز بولىپ, تىڭ زەرتتەۋلەر جاسالىپ جاتىر», دەپ اتاپ ءوتتى ارحيۆ باسشىسى.

زۇلمات سوعىستىڭ ادامزاتقا اكەل­گەن قاسىرەت-تاۋقىمەتى جايىندا تەك ارحيۆ قۇجاتتارىنان, ماي­دانگەرلەردىڭ ۇرپاقتارىنان ەستىپ بىلە الامىز. بۇگىندە قان مايدان-نىڭ ءتىرى كۋاگەرلەرىنىڭ قا­تارى سيرەپ بارادى. تالاي بوز­داق ەلگە ورالمادى. ورتالىق مەم­لەكەتتىك ارحيۆ ديرەكتورى ءسابيت شىلدەباي باتىرلار ەرلىگىن دارىپتەۋ, ماڭگى ەستە ساقتاۋ ءۇشىن ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىگىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.

جيىنعا قاتىسقان ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇل­جاۋحار كوكەباەۆا, دوتسەنت, تاريح عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلبانۋ جۇگەنباەۆا, ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆ باس ساراپشىسى ەرمەك جاسىباەۆ, تاعى دا باسقا عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, مايدان دالاسىندا وت پەن وقتىڭ اراسىندا ارپالىسىپ, جەڭىس كۇنىنە جەتە الماي كەتكەن تالاي بوزداقتىڭ تاعدىرىنا قاتىستى دەرەكتەر ءالى دە قولجەتىمسىز. كوپتەگەن سوعىس قۇجاتىنىڭ عىلىمي اي­نا­لىمعا ەنبەۋى دەرەكتەردىڭ شەتەل ار­حيۆتەرىندە ساقتالىپ وتىرعانىمەن بايلانىستى.

جيىن بارىسىندا ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قۇجات­تا­رى مەن ماتەريالدارى نە­گىزىندە كورمە ءوتتى. ءىس-شاراعا قا­تىسقان سوعىس اردا­گەرلەرىنىڭ ۇر­پاق­تارىنا قۇر­مەت كورسەتىلىپ, قۇر­مانعازى اتىن­داعى قازاق ۇلت­تىق كونسەرۆاتو­ريا ستۋدەنت­تەرى, «سارىن» فول­كلورلىق ءان­سامبلى جانە «Just Dance» بي ستۋ­­دياسىنىڭ بيشىلەرى مۋزى­كا­لىق سا­لەمىن جەتكىزدى.

الماتى