قالجىڭى مىقتى قۇرداستار (ەسسە)

تۇماعاڭمەن جاقىن تانىسىپ, قويان-قولتىق ارالاسۋىما ءوزىم باسقاراتىن «قازىعۇرت» باسپاسى سەبەپشى بولدى.

2001 جىلدىڭ قوڭىر كۇزى ەدى. قىز­مەت تەلەفونىم شىرىلدادى. تۇتقانى كوتەر­گەن باسپانىڭ باس رەداكتورى ۇلان وسپانباي ماعان قاراپ:

– تەمكە, سەنى سۇرايدى, – دەدى.

– كىم ەكەن؟

– تۇمانباي مولداعاليەۆ.

– تۇماعاڭنىڭ ءوزى مە؟ اكەل, – دەپ تۇتقانى الدىم.

– تەمىرعالي باتىرسىڭ با, ەي؟ – ول كىسى باسالقالى داۋسىمەن كوتەرىڭكى سويلەدى.

– ءيا, مەن اعا. سالاماتسىز با؟ تىڭداپ تۇرمىن.

– امانسىڭ با, قاراعىم. مەن وزىڭە جولىقسام دەپ ەدىم. كەڭسەڭ قاي جەردە؟ قاشان بارعانىم دۇرىس؟ جۇمىستا بولاسىڭ با؟

– قازىر كەلە بەرىڭىز اعا, – دەپ مەكەن–جايىمىزدى ايتتىم. ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت وتكەن سوڭ «حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان الىپ اقىندى كەڭسەدە وتىرىپ كۇتكەنىم ىڭعايسىز بولار» دەگەن ويمەن ەسىكتىڭ الدىنا شىقتىم. تۇماعاڭنىڭ قانداي ماسەلەمەن كەلە جاتقانىن ءىشىم سەزەدى. «قادىردىڭ كوپتومدىعى شىق­قان باسپادان مەن دە كىتاپتارىمدى شىعارامىن» دەپ جۇرگەنىن ەستىگەنمىن. قادىر اعانىڭ ءوزى دە ايتقان.

تۇماعاڭ كەلدى. مەنى باۋىرىنا باسىپ:

– باسە, تەلەفونداعى داۋىسىڭا قاراپ–اق باس تەرىسى كەلىسكەن جىگىت قوي دەپ ەدىم. مەن دە ادام تانيمىن عوي, – دەدى جىلى جىميىپ, – مەنىڭ قادىر قۇرداسىمنان ۇيرەنەتىن نارسە كوپ. ول ءولىپ كەتسە دە جامان ادامدى جاعالامايدى. سەنىڭ مىقتى ەكەنىڭدى سودان-اق بىلگەنمىن.

 – كوڭىلىڭىزگە راحمەت, اعا! – دەدىم ونىڭ العاۋسىز اق پەيىلىنە ريزا بولىپ.

ول كىسىنى ىشكە ەرتىپ كىردىم. سىرت كيىمىن ءىلىپ, الدىنا شاي اكەلدىردىم. ەكەۋمىز ۇزاق سونار اڭگىمەگە كىرىستىك. تۇماعاڭ بالاداي اڭقىلداق, اقكوڭىل ادام عوي. ءوزىنىڭ ولەڭدەرى سياقتى كوڭىلى مولدىرەپ تۇر. بالا قۇساپ, جەلپىنىپ, ماقتانىپ تا قويادى. «قالاي دەيسىڭ؟», «سولاي ەمەس پە؟» دەپ ءوزىنىڭ ءسوزىن قۇپ­تاتىپ وتىرادى. بار سىرىن بالاسىنا ايتقانداي اقتارىپ جاتىر.

– قادىر ماعان كوپتومدىعىن سىيلادى,– دەدى ءبىر كەزدە. – عاجاپ شىققان ەكەن! تامسانىپ, قاراي بەردىم. ءپىشىنى دە, بەزەندىرىلۋى دە كەلىسكەن, سۇلۋ دۇنيە بولىپ شىعىپتى. كىتاپ دەگەن وسىنداي بولۋ كەرەك! قادىردىڭ ءوزى سياقتى, ەشكىنىڭ اسىعىنداي ەكەن.

– ءپىشىنىن قادىر اعانىڭ ءوزى تاڭداعان. ەسەنيننىڭ فورماتى دەيدى. ەسەنين ءوزىنىڭ كىتاپتارىن ۇنەمى وسى پىشىنمەن شىعارعان كورىنەدى. ناعىز پوەزيالىق ءپىشىن ەمەس پە؟ – دەدىم تۇماعاڭنىڭ قولىنا ايتىلىپ وتىرعان كىتاپتىڭ ءبىر داناسىن ۇستاتىپ.

– ەسەنيندى قايدام, ناعىز قادىرعا لايىق فورمات ەكەن, – دەدى ول كىتاپتى اۋدارىپ قاراپ. – ماعان مۇنداي فورمات كەلمەيدى. مەنىڭ كىتاپتارىم ۇلكەن فورماتتا بولۋى كەرەك. تالاي دۇنيەم بار. قادىردىكى ون ەكى توممەن ءبىتتى مە؟

– جوق اعا, ول كىسىنىڭ جازعانى وتىز تومنان اسادى.

– قازىرگىسى ون ەكى عوي؟

– ءيا. ون ەكى توم.

– مەنىكى ون ءتورت توم بولادى. ۇلكەن فورماتپەن. مەن دە قادىردان از جازباعام. ازىرگە ون توم ەتىپ شىعارىپ بەرسەڭ, قالعانىن كەيىن قوسا بەرەمىز. قۇرداسىمەن باسەكەلەستى دەمەسسىڭ. بىراق قادىردان قالعىم كەلمەيتىنى راس.

تۇماعاڭنىڭ ون ءتورت تومىن بەس مىڭ دانا تارالىممەن شىعاراتىن بولىپ كەلىستىك. قاراجاتىن ەكەۋمىز بىرلەسىپ قاراستىراتىن بولدىق. تاۋەكەل!

– مەن ساعان قادىر ەمەسپىن, – دەدى ول كەتەرىندە تاعى دا قۇرداسىن العا تارتىپ. – ءالى-اق وزىڭە ات مىنگىزەمىن. مەنىڭ اكەم سوعىستا كەتكەن. اقشادان ولگەن جوق. سوندىقتان قالاماقى بەر دەپ سەنى مازالامايمىن. كەرەگى جوق. تەك كوزىم تىرىدە تومدارىمنىڭ تولىق شىققانىن كورىپ كەتسەم بولعانى.

– اعا, اللا جازسا ءبارى دە شىعادى. «ارەكەت ءتۇبى بەرەكەت» دەگەن بار. ارەكەتكە كىرىسەيىك, – دەپ شىعارىپ سالدىم.

كوپكە سوزباي تۇماعاڭنىڭ العاشقى تومدارىن تەرگىزىپ, بەتتەتە باستادىم. ۋاقىت جىلجىپ جاتتى. تۇماعاڭ وبلىس­تاردى ارالاپ, اكىمدەرمەن جۇزدەسىپ, كىتاپتاردى وتكىزۋ ءۇشىن تارالىمعا ءبىراز تاپسىرىس جيناپ قايتتى. بىر–ەكى وڭىرمەن كەلىسىمشارت جاسادىق. بيۋدجەتتىڭ زاڭى بويىنشا مەملەكەتتىك ۇيىمدار كىتاپتى شىعارۋعا جاردەم بەرە المايدى. دايىن كىتاپتى ساتىپ الۋعا عانا قاراجات بولەدى. ونىڭ ءوزىن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار قۇپتاۋى كەرەك. مەن ءوز تاراپىمنان تۇماعاڭنىڭ كوپتومدىعىن وتكىزۋ ماقساتىمەن بىرنەشە وبلىستىڭ اكىمدەرىنە رەسمي حات جولدادىم. جاۋاپ كۇتىپ وتىرمىز.

ءبىر كۇنى كۇتپەگەن جەردەن تۇماعاڭ كابينەتىمە كىرىپ كەلدى. جۇزىندە قۋانىش­تىڭ ءىزى بار. ۇلكەن شارۋا ءبىتىرىپ كەلگەن سىڭايلى. امانداسقان سوڭ سىرت كيىمىن شەشپەي ورىندىققا وتىرا كەتتى.

– سەن جينال! تالدىقورعانعا جۇگىر! مەن شالباي ىنىممەن كەلىسىپ كەلدىم. تەزىرەك بار! – دەدى ول اپتىعىپ.

– تۇماعا, نە كەلىستىڭىز؟ – دەدىم تاڭدانىپ. – كومەك بەرەتىن بولدى ما؟

– كەشە ارنايى تالدىقورعانعا بارىپ جولىقتىم. ماسەلەنى ايتتىم. «باسپانىڭ باستىعى كەلسىن. ءوزىم جاردەم بەرەمىن», دەدى.

– قانشا بەرەمىن دەدى؟

– اينالايىن, ول جاعىن بىلمەيمىن. الماتى وبلىسى مەنىڭ تۋعان مەكەنىم. ءبىراز بەرەتىن شىعار. ءوزىڭ بارىپ سويلەس.

– جارايدى, اعا! اكىمنىڭ كەڭەسشىسىن جاقسى تانيمىن. تەلەفون سوعىپ حابارلاسايىن. ەگەر كەل دەسە, تاڭەرتەڭ جولعا شىعامىن.

– سويتە عوي, اينالايىن, – دەپ تۇماعاڭ قايتتى. تالدىقورعانعا, وبلىس اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى سەرىك مۇقانوۆقا تەلەفون شالدىم. سەرىك اعامەن تانىسقانىما كوپ بولا قويماعان. كەيدە ادامدى سىيلاۋ ءۇشىن كوپ ۋاقىتتىڭ قاجەتى جوق. ول كىسىمەن ءبىر-ەكى كەزدەسكەننەن كەيىن-اق وزىمە جاقىن اعا تۇتىپ كەتتىم. اقجارقىن مىنەزدى, تەرەڭ ءبىلىمدى, سىپايى, وتە مادەنيەتتى ادام. ەلگە بولسا ەكەن دەپ تۇراتىن ادال پيعىلى انادايدان بايقالادى.

– ەرتەڭ اكىم ورنىندا بولادى. ەرتەرەك شىعىپ, ساعات 12-گە دەيىن جەتۋگە تىرىس. ءوزىم ەرتىپ كىرەمىن, – دەدى ول.

تالدىقورعانعا ساعات 11-دە جەتتىم. سەرىك اعا رۇقسات قاعاز دايىنداتىپ قو­يىپ­تى. ەكەۋمىز ەتەنە جاقىن ادامداي جى­لى­ ۇشىراستىق. اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ:

– شاكەڭدە جينالىس بولىپ جاتىر. سەنىڭ كەلگەنىڭدى ايتىپ قويدىم. جارتى ساعاتتاي كۇتە تۇرايىق, – دەپ ول حاتشى قىزعا شاي اكەلۋدى تاپسىردى.

– تۇماعاڭ جىبەردى, – دەدىم جايعاسقان سوڭ, – شالباي اعا قاتتى سىيلاعان كورىنەدى. كوڭىلى ءوسىپ باردى.

– ءيا, ول كىسىنى بىرگە كۇتتىك. ۇلكەن ادام عوي. ءبارىمىزدىڭ ماقتانىشىمىز. شاكەڭ دە اعامىزعا قاتتى ريزا بولدى. ونىڭ ايتقان اڭگىمەلەرىنە ءالى ك ۇلىپ ءجۇر.

اكىمنىڭ قابىلداۋ بولمەسىنەن تەلەفون سوعىلدى. سەرىك اعا: «شاكەڭدەگى جينالىس ءبىتىپتى. ءجۇر, بىرگە بارايىق» دەپ مەنى ەرتە جونەلدى. قابىلداۋ بولمەسىندە ىركىلمەي, سالتاناتى كەلىسكەن ۇلكەن كابينەتكە تۋرا كىرىپ باردىق. سەرىك اعا مەنى تانىستىردى.

– اعاڭ قالاي؟ جاقسى جەتىپ پە؟ – دەدى شالباي اعا تۇماعاڭدى مەڭزەپ جىميىپ.

– سىزگە راحمەتىن ايتىپ جاتىر. كوڭىلى وسسە ادام قۇستاي ۇشادى عوي. بىردەن ماعان باردى. سول كىسىنىڭ ايتۋىمەن كەلدىم.

– ءبىز ول كىسىنىڭ كوپتومدىعىن وبلىس كىتاپحانالارى ءۇشىن ساتىپ الساق دەپ شەشتىك. بەس ءجۇز ەلۋ مىڭ تەڭگەگە الساق دەيمىز, – دەپ شاكەڭ سەرىك اعاعا قارادى, – وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعىن شاقىرىپ, اقىلداسىڭدار. تەزدەتىپ ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىنا ۇسىنىستارىن ەنگىزسىن.

«بەس ءجۇز ەلۋ مىڭ تەڭگە» دەگەندى ەستىگەندە كوڭىلىم پاسەيىپ قالدى. بىراق ءدال وسى ساتتە تۇماعاڭنىڭ كوپتوم­دىعىنىڭ تاعدىرى شەشىلىپ تۇرعانىن ويلا­دىم دا, ويىمدى ىرىكپەي سويلەپ كەتتىم.

– شالباي اعا! ەگەر ءسىز ايتقانداي «بەس ءجۇز ەلۋ مىڭ تەڭگە» عانا بولسا اۋرە بولىپ, بەكەر كەلگەن ەكەنمىن. تۇماعاڭنىڭ قۋانىپ بارعانى دا انشەيىن ەكەن, – دەپ كەسىپ سالدىم. شاكەڭ اڭىرىپ قالدى.

– نەگە؟ ەندى قانشا كەرەك ەدى؟

– تۇماعاڭنىڭ كوپتومدىعىنا قازىر بۇكىل وبلىستاردان تاپسىرىس جيناپ جاتىرمىز. 14 تومدى بەس مىڭ تارالىممەن شىعارۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ەسەبىمىزشە ەڭ كەمى 25 ميلليون تەڭگە كەرەك. سونى قۇراستىرۋ قيىن بولىپ تۇر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى 2 ميلليون تەڭگەگە, اقتوبە وبلىسى 3 ميلليون تەڭگەگە الاتىن بولىپ, كەلىسىمشارتقا وتىردىق. وڭتۇستىكپەن, اتىراۋمەن, جامبىلمەن كەلىستىك. ءبارى دە شاما-شارقىنشا الاتىن بولدى.

– 25 ميلليون كوپتەۋ ەمەس پە؟ – دەدى شاكەڭ سەرىك اعاعا. – قانە ساناپ كورىڭدەرشى. مەنىڭشە قىمباتتاۋ سياقتى.

– ساناساق سانايىق. ەڭ تومەن باعامەن سانايمىز, – دەدىم دە پورتفەلىمنەن ەسەپتەگىش قۇرال الىپ, ەكەۋىنىڭ كوزىنشە ەسەپتەپ بەردىم. 25 ميلليون بولىپ شىقتى. ولاردىڭ كوزىن جەتكىزدىم. – شالباي اعا! – دەدىم سوسىن, – سىزدەرگە كىتاپتىڭ تارالىمىن تۇگەل الىڭدار دەپ وتىرعان جوقپىز. ونىڭ ۇستىنە كىتاپ­تىڭ وزىندىك قۇنىنان دا تومەن باعاعا ۇسىنۋدامىز. قالىڭدىعى كىرپىشتەي 14 تومدى قازىر 5000 تەڭگەگە كىم بەرەدى. ول ءبىر ماسەلە. ەكىنشىدەن, ءسىز تۇمانباي اعا مەن قادىر اعانىڭ قالجىڭى مىقتى قۇرداستار ەكەنىن بىلەتىن شىعارسىز؟

– ارينە, بىلەم عوي, – دەدى شاكەڭ.

– مەن جاقىندا عانا قادىر اعانىڭ ون ەكى تومدىعىن شىعارىپ بولدىم. قادىر اعانىڭ تۋعان جەرى باتىس قازاقستان وبلىسى سول كوپتومدىقتىڭ ءبىر مىڭ كومپلەكتىسىن ساتىپ الدى. ونىمەن تۇرماي قادىر اعاعا ورال قالاسىنان ەكى قاباتتى كوتتەدج بەردى. ول از دەسەڭىز, استىنا ماشينا بەردى. سونىڭ ءبارىن تۇماعاڭ قۇرداسى كورمەي وتىرعان جوق. ءبارىن دە بىلەدى. بىراق سىزدەرگە سالماق سالۋعا قىسىلادى عوي. كەشە ول كىسى ماعان كەلىپ, سىزگە قاتتى ارقا سۇيەيتىنىن ايتتى. «مەنىڭ تۋعان جەرىمنىڭ ازاماتتارى دا كومەكتەسەدى» دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر. سوندىقتان اقىن اعامىزدىڭ ەڭسەسى تۇسپەسىن دەسەڭىز وبلىستىڭ مادەنيەت, ءبىلىم وشاقتارى ءۇشىن ءبىر مىڭ كومپلەكتىگە تاپسىرىس بەرسەڭىز دۇرىس بولار ەدى.

– ايتقانىڭنىڭ ءبارى دۇرىس ەكەن. مەن ءتۇسىندىم, – دەدى شاكەڭ. سودان سوڭ كەڭەسشىسىنە قاراپ: – تەمىرعاليدىڭ ايتقانى بولسىن. تۇماعاڭنىڭ الدىندا ۇياتقا قالمايىق. باعاناعى «بەس ءجۇز ەلۋ مىڭ تەڭگەنىڭ» ۇستىنە بەس ميلليون قوسىڭدار. ءسويتىپ, كومەكتەسەيىك, – دەپ ناقتى تاپسىرما بەردى.

بىردەن سوزگە توقتاعان شالباي اعاما ريزا بولىپ, راحمەتىمدى ايتتىم. كەيىن كىتاپتار شىعىسىمەن باسقا وبلىستارمەن قاتار تالدىقورعانعا تۇماعاڭنىڭ كوپتومدىعىنىڭ ءبىر مىڭ كومپلەكتىسىن جەتكىزىپ بەردىك.

وسىلايشا, تۇماعاڭ مەن قادىر اعانىڭ قۇرداستىق سالتپەن «ەسەپتەسىپ» جۇرەتىن قاسيەتتەرى يگىلىكتى ءىستىڭ پايداسىنا استى. كەيىن قادىر اعا وسى اڭگىمەنى ەستىپ, قۇرداسىنا: «كوردىڭ بە, تۇماش, شالبايدىڭ ءوزى دە ساعان مەنى سىيلاعاندىقتان كومەكتەسىپتى. مەن سياقتى اعاڭ تۇرعاندا جامان بولمايسىڭ!» دەپ ازىلدەيتىن.

ەكەۋى قۇرداس. ارالارىندا سىيلاس­تىقتىڭ شەگىنەن شىقپايتىن ادەمى قالجىڭ جۇرەدى. ۇلى ادامداردىڭ قال­جىڭى دا ۇلى بولادى. بىردە:

– تۇمانبايدى ءبىر جولى قاتىردىم, – دەدى قادىر اعا ك ۇلىپ, – ونىڭ مەنەن ءۇش اي كىشىلىگى بار. 50-گە تولعاندا دا, 60-قا تولعاندا دا مەرەيتويلارىمىزدى تويلادىق. تۇمانباي ماعان قاراپ وتىرادى. «قادىر نە ىستەر ەكەن؟» دەيدى. سودان كەيىن تۋرا مەنىڭ ىستەگەنىمدى اينىتپاي قايتالايدى. مەن دە ونى ءبىلىپ العام. 1995 جىلى 60-قا تولدىق. تۇمانباي ادەتىنشە ماعان قاراپ وتىر. الماتىدا دا, تۋعان ءوڭىرىم ورالدا دا توي وتكىزىلدى. جىمپيتى اۋدانىندا جيىن بولىپ, وسكەن جەرىمدەگى ءوزىم وقىعان ورتا مەكتەپكە مەنىڭ اتىم بەرىلدى. ەلگە راحمەت! سىي-سياپاتتان كەم قىلمادى. الماتىعا ورالعان سوڭ تۇمانباي ىزدەپ كەلدى. «ال نە بولدى؟» دەدى. ءبارىن تاپتىشتەپ ايتىپ بەردىم. بىراق مەكتەپكە مەنىڭ اتىمدى بەرگەنىن بۇگىپ قالدىم. ادەيى ايتپادىم. جازعا قاراي تۇمانباي دا تويعا كىرىستى. قۇددى مەنىڭ ايتقانىمداي قىلدى. اينىتپاي جاسادى.

ارادا ەكى-ءۇش جىل وتكەن. ءبىر جيىندا تۇماش ەكەۋمىز وڭاشا سويلەسىپ وتىر ەدىك, ءسوزدىڭ ورايى كەلگەندە:

– قادەكە, وسى سەن قاي مەكتەپتە وقىعانسىڭ؟ – دەپ سۇرادى ول.

– مەن اۋىلدا, ءوزىمنىڭ اتىمداعى مەكتەپتە وقىعانمىن, – دەدىم ماقتانا سويلەپ. تۇماشتىڭ اۋزى اشىلىپ قالىپتى.

– ا-ا! قالايشا؟ قاشان بەرىپ ەدى اتىڭدى؟ – دەپ كوزدەرى شاراسىنان شىعىپ بارا جاتىر.

– تۇماش! – دەدىم ارقاسىنان قاعىپ قويىپ, – 60-قا تولعانىمدا ءوزىم وقىعان مەكتەپكە مەنىڭ اتىمدى بەرگەن.

– سەن, سەن... ايتپادىڭ عوي, – دەدى ول قيپاقتاپ.

– ەسىڭدە بولسىن, ناعىز ۇستاز شاكىر­تىنەن ارقاشان ءبىر قۇپيانى جاسىرىن ۇستايدى. مەن سەنىڭ ءارى اعاڭ, ءارى ۇستازىڭ ەمەسپىن بە؟ – دەپ ەدىم, ول كۇيىپ-ءپىستى.

– ءاي, قادىر-اي, قۋسىڭ عوي. بۇل جولى سەن مەنى قاتىردىڭ, – دەدى ك ۇلىپ.

نەگىزى ونىڭ دا مەنى سوزدەن ۇتقان كەزى كوپ. جاستاۋ كۇنىمىزدە ءبىر ولەڭ جازدىم. «حۋليگانسكي» ولەڭ ەدى. ەڭ سوڭعى ءتۇيىنى «اباي مەنەن ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا بالا جوق» دەپ بىتەتىن. ابايدان كەيىنگى مىقتىڭ مەنمىن دەگەن ءسوز عوي. ول ولەڭ گازەتكە دە شىقتى. تۇمانباي قۇرداسىم نە دەر ەكەن دەپ ءجۇردىم. ول ەشتەڭە بايقاماعانداي, ۇندەمەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. ءبىر كۇنى ول:

– قادىر, سەن جالپى سول ولەڭدە وتە دۇرىس ايتقانسىڭ, – دەدى. ونىڭ بىردەڭە ايتاتىنىن سەزىپ, ءىشىم قىلپ ەتە قالدى.

– قاي ولەڭدى ايتاسىڭ؟– دەدىم تۇك بىلمەگەنسىپ.

– «اباي مەنەن ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا بالا جوق» دەگەنىڭدى ايتام. دۇرىس. مەن سەنەن ءۇش اي كىشىمىن عوي. سوندىقتان مەن ول تىزىمگە كىرمەيمىن. دەمەك, مەنىڭ سەنەن دە مىقتى ەكەنىمدى مويىنداعا­نىڭ عوي, – دەدى ىرجيىپ. سول جولى مەن جەڭىلدىم.

قادىر اعا تۇماعاڭ قۇرداسى تۋرالى كوپ ايتاتىن. قالجىڭمەن سو­يىپ وتىرعانمەن, ونى بالاداي جاقسى كورەدى. «قىسىر ءسوز كۇلمەككە جاقسى» دەپ قويىپ, ءسوزىنىڭ اراسىنا تۇماعاڭدى قىستىرىپ جىبەرەدى.

بىردە تۇماعاڭ دا قادىر قۇرداسى ­تۋرالى قىزىق اڭگىمە ايتتى.

– مىنا قادىر كىپ-كىشكەنتاي بولىپ الىپ, ۇنەمى مەنىڭ الدىمدا جۇرەدى,– دەدى ول,– ۇنەمى سولاي. مەنەن ءۇش اي عانا ۇلكەندىگى بار. «ماعان اعا دەپ سويلە. سەن مەنىڭ وكشەمدى باسىپ كەلە جاتقان ءىنىمسىڭ عوي» دەپ كۇلەدى. ول مەنەن ءبىر جىل بۇرىن لەنين كومسومولى سىي­لىعىن الدى. مەنەن ءبىر جىل بۇرىن مەم­لەكەتتىك سىيلىقتى الدى. ەندى مىنە, كورمەيسىڭ بە, مەنەن ءبىر جىل بۇرىن كوپ­تومدىعىن شىعارىپ تاستادى, – دەپ تۇماعاڭ ك ۇلىمسىرەپ ماعان كوزىن قىسىپ قويدى. سودان سوڭ داۋسىن باسەڭدەتىپ, قۋلانا سىبىرلاعانداي بولدى. – مەن ەندى ويلاپ ءجۇرمىن. ءبىز دە 95-96 جاسقا كەلەمىز عوي. سول كەزدە بۇل قادىر انا جاققا دا مەنەن ءبىر جىل بۇرىن كەتەتىن شىعار دەيمىن.

مەن تۇماعاڭنىڭ بۇل سوزىنە ك ۇلىپ جىبەردىم. ول ءوزى دە الاقانىمەن اۋىزىن باسىپ, راحاتتانا ك ۇلىپ الدى. الدەن سوڭ عانا قالتاسىنان بەتورامالىن الىپ, جاساۋراعان كوزدەرىن ءسۇرتىپ جاتىپ:

– جوق, ولاي بولمايدى ەكەن, – دەدى ول كوكىرەگىن كەرە دەم الىپ. – زيراتىنىڭ با­سىندا مەن ەڭكىلدەپ جىلاپ تۇرسام, قادىر­عا ودان اسقان باقىت جوق قوي. جوق, بول­مايدى ەكەن. مەن ءبىرىنشى كەتۋىم كەرەك.

– قويىڭىزشى, تۇماعا, جامان ءسوز ايتپاڭىز, – دەدىم ك ۇلىپ.

– جامان ءسوز ايتقان جوقپىن عوي. سونا–ا–اۋ 95–96 جاسقا بارعان سوڭ دەيمىن. سوعان جەتەيىك. ءاي, بىراق قادىر وندا دا مەنىڭ الدىما ءتۇسىپ كەتەدى-اۋ. ويتكەنى ونىڭ الدا ءجۇرۋى تابيعي زاڭ­دى­لىققا اينالىپ كەتكەن.

قازىر ويلانىپ وتىرسام, تۇماعاڭنىڭ سول ءسوزى كوپ جىل بۇرىن ايتىلعان ءزىلسىز ءازىل بولعانمەن, نەگىزسىز ەمەس ەكەن. ولار 95-كە جەتپەدى دەمەسەڭىز, قادىر اعا بۇل جولى دا قۇرداسىنىڭ الدىن وراپ كەتتى. قارالى جيىندا سويلەگەن سوزىندە تۇماعاڭ ناعىز اقىن رەتىندە ىشكى سەزىمىن ىركىپ قالا المادى. قوشتاسۋ ولەڭىن وقىدى. ء«ۇش اي عانا ۇلكەن بولساڭ دا اعا دەپ ايت دەۋشى ەدىڭ, ەندى سەندەي اعانى قايدان تابامىن» دەپ ەگىلدى. «باقۇل بول, اسىل اعام!» دەپ جىلادى. «سەنسىز ەندى نە قىزىق بار؟» دەپ شەرلەندى. قادىر اعانىڭ زيراتىنىڭ باسىندا تۇرىپ, قابىرعاسى قايىسا ەڭكىلدەدى. «اعاسى» انا جاقتا جالعىزسىرايدى دەدى مە ەكەن, ارتىنشا ءوزى دە اتتاندى. قۇرداستىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭ تانىتقان, قايران, قازاقتىڭ اسىلتەكتى دانىشپاندارى-اي! ولار وزدەرىمەن بىرگە قازاق پوەزياسىنىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرىن الا كەتتى.

 

تەمىرعالي كوپباەۆ,

اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى